كٷن قاپىرىق ەدٸ. اسپان اينالىپ جەرگە تٷسكەندەي. شاڭقاي تٷستە ٷيگە بەت الىپ كەلەمٸن. شاقىرايعان كٷن كٶزٸ جان القىمنان العانداي الاپات الاۋ تٶگٸپ تۇر. ماڭداي تەرٸمدٸ الاقانىممەن سىپىرىپ تاستادىم. شاعىن قالاشىقتىڭ شولاق كٶشەسٸ ٷنسٸز مٷلگٸپ جاتىر. ورمان ويدىڭ قۇشاعىندا كەلە جاتقان ەم. مەن ٷشٸن توسىن قۇبىلىس بايقالدى. اڭداپ قاراسام, كٶلەڭكەم كٸدٸرٸپ كەلە جاتىر ەكەن. يە, يە! اڭىزاقتا بۋ بولعانداي ۇشتى-كٷيلٸ جوعالىپ بارىپ, قايتا پايدا بولادى.
كەجەگەم كەرٸ تارتىپ كەلە جاتقانى ازداي, جانىمداعى قارا سۇلبا ەكٸ-ٷش قادامعا شەگٸنٸپ قالىپ قويا بەرەتٸنٸن ەندٸ اڭعاردىم. "بەتشاعار!" - دەدٸم جەكي وعان. اينالامدا نە تٷرلٸ تىلسىم بولىپ جاتقانىن جيٸ ەستيتٸنمٸن. ەتٸم ٷيرەنٸپ كەتكەن ەدٸ. بٸراق كٶلبەڭدەپ قاسىمنان قالمايتىن كٶلەڭكەمنٸڭ مەنەن اجىراي باستاعانى ۇنامادى. جاياۋ جٷرسەم دە, جالپاق ەلەمدٸ جاۋلاپ الارداي, تەكاپپار بولمىسىم بٸر بٶلەك.
كٶلەڭكە-م وقشىرايىپ تۇرىپ بارىپ, ٷيگە ٸلەسە كٸردٸ. قوجايىنى كٶز قىرىنا دا الماعاسىن شىعار. قاراڭعىلىق قۇشاعىنا ەنە عايىپ بولدى. شام تٷيمەسٸن باسىپ ەم, جارىق بٶلمەگە لەزدە قايتا ورالدى. موپ-موماقان كٷيٸ ەربەڭدەپ, تابان استىنان بٸر ەلٸ ۇزامادى.
توڭازىتقىشتان شىرىن بٶتەلكەسٸن الدىم دا, سالقىن سۋسىندى سىزدىقتاتا جۇتتىم. جۇمساق ورىندىقتا باسىمدى ەنتەك شالقايتىپ, مىرس ەتتٸم. كٶڭٸلٸم الاڭسىز ەدٸ. ۇشار بيٸكتەگٸ مانساپ جولى ەلەستەدٸ. باستىق كەشە ەڭبەگٸمدٸ باعالايتىنىن ايتتى. "سەل كٷتە تۇر, جۋىردا ورىنباسارىم باسقا قىزمەتكە اۋىسادى. دايىندالا بەر..." - دەپ ەمەۋرٸن بٸلدٸرٸپ قويدى. كٶمەيٸ بٷلكٸلدەپ تۇر. سەزٸپ وتىردىم. سەل جىميىپ ەم, قاباعىمەن يشارا ەتتٸ. لىپ ەتٸپ تٷرەگەلدٸم دە, كابينەتٸنەن شىعىپ كەتتٸم...
بار ويىمدى قويۋ, قوڭىر داۋىس بۇزدى.
- تٸرٸ ٶلٸكسٸڭ! ەھ!
سەلك ەتە قالدىم. ٷيدە جان جوق ەدٸ. كٶز الدىمدا كٶلەڭكەم عانا جىلىستاپ تەز قوزعالدى دا, قارسى الدىمداعى قابىرعادا مالداس قۇرعان ادام سۇلباسى پايدا بولدى. ەكٸ كٶزٸم شاراسىنان شىعار ما ەدٸ? توڭمويىندىعىم كٶك جەلكەمنەن باسىپ تۇرماسا. سەل قوزعالاقتادىم دا, بەيقام عانا قالپىمدا قالدىم. ٶرەكپٸگەن كٶڭٸلٸم بايسال تاپتى. شىن مەنٸندە, سٷلەسوق ەدٸم. نەمكەتتٸ مٸنەز قانىما سٸڭگەلٸ قاشان?
كٶلەڭكە جىبىر ەتتٸ دە, تاعى دا "ٶلٸكسٸڭ!" دەپ تاس تٶبەمنەن سارت ەتكٸزگەندەي بولدى.
ٷيدٸ جاڭعىرىقتىرا كٷلدٸم.
- نەگە ولاي? سەن دە ٶلٸكسٸڭ. بەيشارا! - دەدٸم ٶرەكپي سٶيلەپ.
- تٸرٸنٸڭ جٷرەگٸ تٸرٸ بولۋى كەرەك ەدٸ. قۇر سٷلدەرٸڭ قالىپتى, - دەپ جۇمسارا سٶيلەدٸ كٶلەڭكەم.
"قامقورسىنۋىن!" مي تٷكپٸرٸندە دٷدەمال ساۋال لىپىلداپ تۇردى دا, كەكەسٸن رايى تٸلٸمنٸڭ ۇشىنان ىتقىپ شىقتى.
- پەلٸ!.. نەگە جانىڭ اشي قالدى?
- ۇزاق ۋاقىتتان بەرٸ باقىلاپ جٷرمٸن, يەم. شەكتەن شىعىپ باراسىڭ.
- نە ايتقىڭ كەلٸپ تۇر!?
شامدانىپ قالعانىم داۋىس ىرعاعىنان بايقالدى ما, كٶلەڭكە-م يمەنگەندەي قالىپ تانىتتى.
- ەنەۋكٷنگٸ باسقوسۋدا "اقيقات قىمبات" دەپ اۋزىڭ كٶبٸكتەنە سٶيلەدٸڭ جولداستارىڭا. بەرٸ اۋزىن اشىپ, كٶزٸن جۇمىپ, ۇيىپ تىڭدادى. سەنٸ دە مىقتى مامان دەيدٸ-اۋ. جانىڭ تازا ەدٸ, يە, كەزٸندە... كەيٸنگٸ كەزدە مانساپ دەمەسٸ كٶزٸڭدٸ تۇمانداتىپ, كٶكٸرەگٸڭدٸ كٷمپيتٸپ بارادى. تۋراسىن ايتقاندا, ايلا-شارعىعا جٷگٸنٸپ, پارامەن بۇلداپ, بار ٸستٸڭ امالىن باسقا بايىپپەن تاباتىن بولدىڭ...
- ھە, ھە... ساندىراعىڭا بولايىن. ادالدىق ۇشپاققا شىعارادى دەمەكپٸسٸڭ! كٸرپييازعا كٷرەتامىردان قىمبات شىعار شىندىق. بٸراق دٷمبٸلەز قوعامعا دٷنيە اينالىپ تٷسسە دە, بەرٸبٸر. ادامزات بالاسى جارالعاننان جالعاندىق سالتانات قۇرىپ كەلەدٸ. كٶپپەن كٶرگەن ۇلى توي. ايتپاقشى, سەنٸڭ ەمەشەگٸڭ نەگە ەزٸلە قالدى?
قابىرعاداعى سۇلبا تٷرەگەلدٸ دە, لەزدە تەرٸس اينالعانداي قالىپ تانىتتى.
- سەن جالعىز ەمەس ەدٸڭ. قاۋمالاعان دوس تا, قاباعى كٷلٸمدەگەن قارىنداس تا قاسىڭنان تابىلاتىن. شەتەل كٶردٸڭ. مەملەكەت ەسەبٸنەن وقىدىڭ. قىزمەت باسپالداعىنان تەز كٶتەرٸلٸپ كەلەسٸڭ. بٸراق جٷرەك ٷنٸنە ٷڭٸلۋدٸ, بٸلٸم-بٸلٸككە سٷيەنۋدٸ قويدىڭ. قۋ دٷنيە قۇلقىنىڭا جاعىپ بارادى. تٶتە جولدى تاپقانىڭا بەلسٸنەسٸڭ...
- تۇرا تۇر... مەنٸڭ حۇقىما قول سۇعاتىنداي قانداي دەرمەن بار سەندە, ە?
- ماعان بەرٸ مەلٸم. بالا كٷننەن دوس بولعان تەڭ قۇربىڭ تەلەفون شالدى. قابىل المادىڭ ٶتٸنٸشٸن. مەكەمە باسشىسىنا جولىققىسى كەلگەن تانىسىڭا دەلدال بولدىڭ. ەسەسٸنە, ەكٸ ايدان بەرٸ سارىلعان انا بەيباق ۋاقىتىن سارپ ەتٸپ كەلگەنٸمەن, اۋىلىنا قايتتى. كٶپشٸلٸكپەن كەزدەسۋدە دانىشپان ويىڭدى ايتىپ, داندايسۋدى قويمايسىڭ. قوعام دامۋى ساعان قاراپ تۇرعانداي, تۋرا جولدى ٶزٸڭ تاپقانداي كٶكيسٸڭ. ساياسي تارتىس استارىن ساۋاتتى تالداعانداي استامسيسىڭ.
- ياپىرماي, سەنٸ ەبدەن ٶكپەلەتٸپ الىپپىن... (ۋ كەكەسٸنمەن قىرىلداي سٶيلەدٸم).
- سەن - مەنٸڭ كٶلەڭكەم عاناسىڭ. ابايلا! - دەپ سۇق ساۋساعىمدى ەكٸلەنە كٶتەردٸم. - مەنٸڭ تالانتىما كٸمنٸڭ تٷكٸرگەنٸ بار! دٷمدٸلەردٸڭ كٶڭٸلٸن تابۋ كەرەك. كٶلەڭكەلەر قوعامى بەرٸنەن قورقادى. بويىمداعى كٷش-جٸگەرٸم, ىستىق ىنتا-ىقىلاسىم, جاڭا يدەيالارعا دەگەن قۇشتارلىعىم كٸمگە دەرٸ? مەڭٸرەۋ جٷيەدە جاڭا جوبالارىمدى جٷزەگە اسىرعانشا كٷيٸپ-جانىپ كەتپەيمٸن بە? "لەپپەيدٸڭ" دە جٶنٸ بٶلەك. ٶسٸپ الايىن. ەرتەڭ-اق ەرەكشە يدەيالارىمدى جٷزەگە اسىرامىن. ٸبٸلٸسپەن دە ٸندەتٸپ, پەرٸشتەمەن دە پەيٸل جاراستىرىپ, دٸتتەگەن ماقساتىڭا جەتۋگە بولادى. مەن - ينتەللەكتۋالمىن! ەرتەڭ-اق مەملەكەت قابٸلەت-قارىمىمدى تانيدى. مينيستر بولاتىنىم حاق!..
- جوق! - كٶلەڭكە-م باج ەتٸپ, شورشىپ تٷستٸ. - تالانتىڭدى تۋلاق قۇرلى كٶرمەدٸڭ. تٸرٸ ٶلٸكسٸڭ! جىلميعان شاشىڭ, سۋىق قاباعىڭ, مەڭٸرەۋ كٶزٸڭ كەستٷم-شالبارىڭمەن ماڭعاز ماسكا جاساپ بەردٸ. جٷرەگٸڭدەگٸ گاۋھاردى كٶمٸپ تاستاعانىڭ قاشان? حالىققا قىزمەت ەتۋ كەلمەسكە كەتٸپ, نارىققا قىزمەت ەتۋ ناعىز نان تابۋ جولىنا اينالدى. ۇلتىم دەگەن ۇلان ۇرىعا اينالادى دەپ كٸم ويلاعان. راس ايتاسىڭ, كٶلەڭكەلٸ بيلٸكتٸڭ كەلبەتٸ! سەندەر كٶلەڭكەلەر قوعامىنىڭ مىزعىماس قالقانىسىڭدار. ەكەۋٸمٸزدٸڭ بٸر-بٸرٸمٸزدەن ايىرمامىز جوق! جيٸركەنٸشتٸسٸڭ! سەندەيلەردٸ, تٷبٸندە, قۇردىم جٷيە قالپاقپەن ۇرىپ الاتىنىن اڭعارمايسىڭ.
كٶلەڭكە-م ەدەنگە الاقانىن بەتٸنە باسقان كٷيٸ بٷك تٷستٸ. ەكٸ يىعى بٷلكٸلدەپ جاتقانىنان كٶز جاسىنا ەرٸك بەرگەنٸن اڭعارۋ قيىن ەمەس.
"كٶلەڭكەنٸڭ كٶز جاسى?.." ٶز ويىمنان ٶزٸم قىستىعا كٷلٸمسٸرەپ, قىلمىس جاساعانداي قۋىستانىپ قالدىم.
- جەتەر, بەيشارا! - دەدٸم ەمٸرلٸ داۋىسپەن راقاتتانا كٷلٸپ. بويىم شىمىرلاپ, مٷسەپٸر كٶلەڭكەگە مٷسٸركەي قاراعانىمنان ەرەكشە لەززات الدىم.
...بٸراق. كەنەتتەن.
- سٸلٸمتٸك! بەرٸڭ دە بٸر وقپاننان شىعاسىڭدار. بٸر-اق شٷرٸپپە تاعدىرىڭدى شەشەدٸ. سەن دە بٸرەۋدٸڭ تابان استىنداعى كٶلەڭكەسٸ عاناسىڭ, - دەدٸ ىزعارلى داۋىس. قابىرعاداعى كٶلەڭكە ەسەپسٸز ۇلعايىپ بارا جاتتى.
جٷرەگٸم شىم ەتتٸ. بويىمدى ٷرەي بيلەپ, قول-اياعىم دٸرٸلدەي باستادى. بٶلمەنٸ قاپىرىق باسقانداي. قويۋ تٷنەك رابايسىز قيمىلداعان قالپىمەن تٶنە تٷستٸ. تىنىسىم تارىلىپ بارا جاتتى. قارا تەرگە شومىپ, قيمىلسىز قالعانىمدى سەزدٸم. سەلدەن سوڭ كٶزٸمنٸڭ وتى جارق ەتتٸ. تٷپسٸز تۇڭعيىقتا كٶلەڭكەلەر كٷبٸرلەسٸپ جاتقانداي...
تٶڭٸرەك تٷگەل مەڭٸرەۋ ەدٸ.
نۇرتاي تەكەباي,
ورال قالاسى
