Foto: ashyq derekkóz
Iá, osy bir «Kók jigýlidi» tyńdaǵan saiyn sheshem esime birden túsedi. Bir jaǵynan ezý tartyp kúlem, ekinshi jaǵynan shesheme kórsetilgen qorlyqtardy oilasam eshkimdi de keshirmeimin. Abaidy aqtap alý úshin Qunanbaidy qaralaityndai emes. Qalai boldy solai jazamyn. Sheshemniń kóńili úshin.
Úndemes ákem sharýaǵa myqty bolyp ataqty shopan atanyp alǵashqy kók jigýlidi mingenderdiń biri eken. Iá, kók jigýli... Kók jigýlige mingen ákeme qanat bitip, tórt doǵalaqtyń jeli biraz jelpildetip jiberse kerek. Sol kók jigýlimen meniń sheshemdi aýdan ortalyǵy Oiyldan mal aýylǵa alyp qashyp kelipti. Araǵa deldal bolǵan aýdan ortalyǵyndaǵy týysy, ári qurdasy tanystyryp, tabystyrǵan kórinedi. Al sheshem kók jigýlige qyzyqpaǵan. Sheshemniń áke- sheshesi iaǵni naǵashy ata-ájem óte qatty qarapty. Er bala qusap jumsap, boijetken qyzdyń kóńilimen, qazirgide perehodnyi vozrosty olar urmapty.«Shuǵyla» kinoteatrynda kinonyń ortasynda sheshesi taiaqtap talai qýyp ákelgen.«Qý qanshyq, ekiqabat bop qalasyń» Qurbylarynyń, eldiń kózinshe úige qýyp tyǵady eken. Alda-jalda keshkilik qurbylary kelse olardy áýdem jerge taiaqtap aidap tastaidy eken.
Únsiz emes árine. Aiǵaiy eki kóshe ári estilip jatady. Qyz balanyń tárbiesine osylai qaraǵan naǵashy ata-ájem: «iirilgen qanshyqtar, jelpildemei joǵalyńdar», — dep qaqpanyń esigin ishten tars qyp bekitip alady.
Obshym sheshem bul úiden qutylý úshin baqytty ómir súrý úshin minezi birtoǵa, shopan, astynda kók jigýlii bar ákemniń eteginen ustap kete beripti.
Ákem ekeýi baqytty bolǵanymen sheshemdi adýyndy ene qarsy alypty. Ákem túzde, sheshem úide. Enesi iaǵni meniń ájem sheshemdi kúnde tútip jeidi. Elge, aýylǵa jamandap shyǵady. Balasyna da boi bermeidi. Ákemiz sheshesine eshteńe dei almaidy. Sóitip bir avcharkadan qashyp kelgen sheshem ekinshi alabaiǵa tap bolady.
Bir ekili balaly bolady. Biraq enesi bala baqpaidy.«Bir etegimdi saryala, bir etegimdi qarala qyp bala baǵyp otyratyn jaiym joq. Oljabaidyń tuqymyn kóbeitem dep maǵan buldanba» - deidi.
Aqyry ne kerek sheshem kók jigýlige qyzyǵyp kelgen bop shyǵady. Eldiń ene-abysyndary sheshemdi tabalaǵysh-aq. Qonaqtyqtarda ári iterip, beri jyǵyp, talai qaǵajý kórsetken. Kelinshegin qorǵaityn ákem joq. Eń bastysy úide me, úide, aman ba aman.
Esesine sheshemdi aýyldaǵy qainaǵalary qatty syilapty. Jaqsy kóripti. Talai úlken kisiler sheshemdi izdep otyrady eken. Ene-abysyndary shaqyrmasa qaiynaǵalar bala júgirtip shaqyrtyp alady eken.«Kelinjan, ainalaiyn» dep otyrǵan aýyldyń shaldaryn kúni keshegige deiin ózim kórdim.
Ákemniń qalada inisi bar. Jeńgem orysqol, muǵalim. Ájemiz qolynda qyzyl sómkesi bar qala men aýyldy jol qylyp baryp kelip júredi. Bizdiń úidiń bes balasynyń ý shýyn jaqtyrmaidy. Qaladaǵy balasynyń aq bólke jep bizderdiń qara un jeitinimizdi sol kisiden bildik. Birde sheshem men ájem kelipei qalyp, kerisken. Óse kele sheshemniń de tili shyqty ǵoi. Shyǵardy ǵoi.
«Eldiń shesheleri pensiiasyn nemerelerine berip úiinde otyr. Al sen bolsań eki ortany jol qylyp bizdi jamandap bittiń. Eki ortada árli-berli ne istep júrsiń» — dese, jaryqtyq ájemiz: «Shalqyp júrmin, men bolýǵa artyńa qara» degen eken.
Nemere baǵý, úige kómektesýge bas aýyrtpaǵan ájem ómir boiy sheshemdi elge jamandaýmen boldy. Aqyry qaladaǵy balasyna kóship tyndy. Biraz jyldan keiin qaita kóship keldi. Qaladaǵy orysqol jeńgemiz kempirdiń yrbańyn naǵylsyn. Jumysqa sap bala baqtyryp qoiǵan. Al bizge kelse...
Eń sońynda aiaqtan júre almai aýrý meńdep jatyp qaldy. Óz ájem osylai jata tursyn naǵashy ájeme keleiik. Eshkimdi betine qaratpaǵan naǵashy ájem de qartaiyp, qudaiyndai quly bolǵan óbektegen balasy alqash bop shyǵyp otbasynyń byt-shytyn shyǵardy. Naǵashymnyń aty Qural. Onyń aldyndaǵy eki qyzdy mal esebine sanamaǵan naǵashy ata ájem osy naǵashymdy týǵanda ólerdei qýanypty. «Mine, basymyz endi quraldy dep Qural qoiǵan eken. Keiin ol tek qural emes Aqqural bop ósti. Qudai oǵan eki ret shans berdi. Eki ret otbasyn qurdy. Kúili turdy. Biraq araqtyń quly boldy. Aqyry sol quraly qurtyp tyndy. Sol bala úshin seksenge taianǵan kempir shal aiyrylysty. Naǵashy ájem bizdiń úige kep jatyp aldy. Keiin shaly óldi.
Meniń baiǵús sheshem eki kempirdi baǵyp qala berdi. Birneshe jyldan soń ekeýi de júre almai jatqan kúii 14 jyl ómir súrdi. Sheshem 14 jyl olardyń astyn tazalap, garshogyn tókti. Sonda eki kempirdiń aýzy tyiylǵan joq. Sheshemniń shyraiyn shyǵarmady. Úige kelgen kisige jamandap qalýdy jalǵastyra berdi. Kezinde kún kórsetpegen eki kempir qýat ketkende shesheme kep jatyp alǵany azdai ekeýi de óz baldaryn kóp ýaiymdap (bizdi kóti qurly kórmei) pensiialaryn jóneltip, nemese berip jiberýdi qoimady. Keńshar tarap, jumys joq, keshegi alasapyran ýaqyt qoi.
Bir jyly bólmede sáki, onyń ústinde eki krovatta jatqan eki ájem bir-birine: «Seniń keremet keliniń dese ekinshisi seniń keremet qyzyń» dep atysyp otyratyn.
Bir kúni sheshem jaryldy. Jarmai qoimady eki baǵym.«Meniń bes balam bar. Baiym jumysta joq. Meniń balalaryma jandaryń ashymai ma? Nemese baiym sóilemei me? Men unamasam, bul úi unamasa qazir aparyp tastaimyn asyl uldaryńa. Uldaryń turǵanda men baǵýǵa mindetti emespin» —degende eki ájem jym bolǵan. Biraq pysh-pyshtaýyn qoiǵan joq.
Eki ájem biri 84-ke, biri 86-ǵa kep qaitty. Ábden álsirep baryp pensiia túgili jan qaiǵy bop 3 jyl jatqanda sheshem ekeýiniń aqshasyn ózderine jaratty. Eshqandai másele bolǵan joq. Barlyq kádesi, beiiti aǵaiynnan aqsha suraýsyz ótti. Usynaqty sheshem jinaǵan eken.
Keiin birde sheshemniń qos kempirdiń kórsetken qorlyqtaryn aityp, qulazyp otyryp:«Men ekeýin baqqanymdy buldamaimyn. Biraq qartaiǵanda, qýat ketkende keremet uldaryna barmai maǵan kelip jatyp alǵandary qinady. Onymen qoimai meni ólgenshe moiyndamai ketkenderi janyma qatty batty» dedi.
Eki ájemdi de kózim kórdi. Jaqsy jaqtary bar shyǵar. Biraq ózim kórgende 50:50.Ol kezde kártaiǵan edi. Al jas kezinde shesheme...
Adam ólgende nege jylaidy? Jaqsy bolǵasyn jylaidy. Men baiǵús ájelerimdi aiaimyn. Meiirimin tókkende qazir jylap otyrar edim eske alyp. Sózdiń shyny kerek eki kempir ólgende bizdiń úidiń bes balasy asa qinala qoiǵan joq. Qinalmaq túgili qazir tipti eske almaidy da. Oǵan kináli ózderi. Tek topyraqtary torqa bolsyn! Keshir, ájelerim. sender týraly aitpasam el sheshemdi áli solai oilaidy. Sheshemniń jaýlary áli bar. Sondyqtan sheshemniń eńbegi kórinbei qalatyn boldy. Aǵaiyndy jaqyndastyrýdyń ornyna alystatyp, eldiń anasy emes bir kómesh nannyń quly bolǵan kempirler týraly aitatuǵyn shunaq ta joq. Tek jas túsken sheshemdi syilaǵan, qoldaǵan qainaǵalary jaily áli aitamyn.
Men bul áńgimeni nege jazyp otyrmyn? Qazir ainalamda aldyna kelse tisteitin, artyna barsa tebetin, jastardy moiyndamaityn shaldar kóp. Baiǵus tiri júrse de solardy aiaimyn. Erteń ómirden ótkende el ardaqtap ótirik kóńil aityp, týrnir, kesh ótkizip jatsa biz qalai eske alyp, ne dep post jazamyz dep qinalamyn.
Sol baiaǵy kók jigýlimen kelgen sheshem ákemmen otasqandaryna keshe 50 jyl bolypty. Jarty ǵasyr... Sheshe sen jastaý kezińde úielmeli-súielmeli 5 balamen óziń qalǵan, al ákem sovhozdyń jumsaýymen qysta ketip kóktemde úige kelgende bir taýyqty da óltirmei qystan alyp shyqqanyńdy nege bilmegen jurt? Bes balanyń kózi qyli, aiaǵyn aqsaq, bir jerin kem qylmai aman ósirgen seni nege kórmeidi jurt. Shalyńnyń árkimge jaldanyp tapqan aqshasyn shashaý shyǵarmai jinap meni oqytqanyńdy, senen talai qaryzǵa aqsha surap kelgenin umytty ma saǵan syrttai kúlgen kei adamdar? Bes balanyń ury atanbai, eshkimniń basyn jarmai, jaman aty shyqpai tárbielenýine sen sebepshi ekenińdi moiyndai qoimas á. Óitkeni saǵan kúlgen adamdar óz bastaryndaǵy shoqty kórmeidi ǵoi...
Men sheshemdi aqtap alý úshin eshteńeden taiynbaimyn. Óitkeni el jel sózge jany kirip sendi. Al men shyndyqty jazdym.
Avtor: Samat Naregeev
