Jýyrda Parlament Májilisinde «Kinematografiia týraly» Zań jobasy men oǵan ilespe «Qazaqstan Respýblikasynyń keibir zańnamalyq aktilerine kinematografiia máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Zań jobasy maquldanǵan bolatyn. Ol Zań boiynsha, ulttyq kinofilmderdi qarjylyq qoldaý jáne basqa da birqatar ózekti máseleler qarastyrylǵan.
Biz osy Zań týraly kino mamandarynyń ózderinen surap bilgen edik. Kino zańy týraly kinogerler ne deidi?
Zańǵa qol qoiylǵannan keiin, jol ashyldy
Satybaldy Narymbetov, kinorejisser:
- Zań jaqsy jazylǵan. Buryn bizge kedergi bolatyn kóp máseleler bar edi. Qazir myna Zańǵa qol qoiylǵannan keiin, jol ashyldy. Osy ýaqytqa deiin bizge qaltaly jigitter kómektesip kelgen edi. Endi olarǵa da salyqtyq jeńildik jasaldy.
Sondai-aq, Ulttyq kinony qoldaý týraly bastamalar kóterildi. Bul árine quptarlyq dúnie. Biraq, ony naqty júzege asyrý úshin naqty stsenarii jazylý kerek. Bizde Prezidenttiń “Uly Dalanyń jeti qyry” atty maqalasy bar ǵoi. Endi sol maqaladan keiin tarihqa jiti kóz salý kerek. Burynǵydai jaltaqtap, kórshilerdiń kóńiline qaramai, ózimizdegi bar nárseni aqtaryp, zerttep, kórermenge jetkizýimiz kerek.
Al,stsenarilerdi qaraityn kórkemdik keńestiń quramynda kinony jaqsy túsinetin myqty rejisserlar, myqty dramatýrgtar men jazýshylar, kinoǵa jany ashityn qarjygerler bolý kerek.
Taǵy bir aitarym, bizde 1950 jyldardaǵy, Stalinniń kezindegi qalamaqy sol kúiinde ózgerissiz qalǵan. Kórshi elderdegi kinoda isteitin jigitterdiń qalamaqysy joǵary. Olarda smetanyń 10%-y kinodaǵy ár mamanǵa beriledi. Bizde qansha paiyz ekenin bilmeimin. Ony naqtylaý qajet. Biraq, bizdiń rejisserlar de, stsenarister de, akterlar de burynǵysha sol qarajaiaýdyń kúiin keship kele jatyr. Sonyqtan sol qalamaqy jaǵy kóterilýi kerek.
Qazaqstanda túsirilgen 90% ónim óz tilimizde jasalýy kerek
Rústem Ábdirashov, kinorejisser:
-Biz bul Zań jobasynyń Parlamenttegi otyrystaryna bir jyl boiy qatystyq. Qanshama talqylaýdan ótti. Onyń aldynda ministrlik kino salasynda jumys isteitin adamdardyń basyn qosyp, jan-jaqty talqylaýdan ótkizdi. Eger biz usynǵan dúnielerdiń barlyǵy qoldaý taýyp jatsa, qazaq kinosyna úlken qoldaý bolar edi.
Bul kórshi elderde baiaǵyda qabyldanyp qoiǵan ǵoi. Al, bizdiń endi ǵana qolymyz jetip jatyr. Soǵan da shúkir, árine. Bul Zań kinonyń damýyna úlken úlesin qosady. Óitkeni árbir nárse Zańmen ǵana jasalady ǵoi.
Mysaly, “Qazaq kinosynyń damý fondy” deidi. Sol fondta búkil aqsha jinalyp, akkýmýliatsiia jasalady. Sol jerde stsenariiler qabyldanatyn bolady. Sondai-aq, kórkemdik keńes te qurylýy qajet. Onyń quramyna kino salasyna eńbegi sińgen, ziialy adamdar, óner qairatkerleri de bolý kerek dep esepteimin.
Bizdiń kinolarymyzdaǵy úlken kemshilik – kórshi eldiń tilinde kontentti tolyqtyrady. Osy meniń kóńilimnen shyqpaidy. Nege biz Qazaqstannyń qarajatyna kórshi eldiń kontentin tolyqtyrýymyz kerek. Bul durys emes. Qazaqstanda jasalǵan negizgi 90% ónim óz tilimizde jasalýy kerek. Mysaly, Reseide qazaq tilinde kino túsirilmeidi ǵoi. Sondyqtan, kórshi eldiń kontentine aqsha bólinbeý kerek.
Aldaǵy ýaqytta bul másele de sheshimin tabady dep oilaimyn.
Abai.kz
