Biz kúndelikti ómirde de himiiamen tyǵyz bailanystamyz: tutynatyn azyq-túlik, kietin kiim, qoldanatyn kosmetika men turmystyq himiia ónimderiniń barlyǵy himiialyq elementter men qosylystardyń nátijesi. Osy oraida Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnikalyq zertteý ýniversitetiniń professor Seithan Azatulynyń aitýynsha, qazirgi tańda Qazaqstanda himiia ǵylymy men ónerkásibi halyqaralyq deńgeide birtindep tanylyp keledi.
Mamannyń pikirinshe, Qazaqstanda himiia salasy birtindep damyp keledi. Alaida álemdik deńgeimen salystyrǵanda áli de artta qalý baiqalady.
«Kóptegen óndirister eski tehnologiiamen jumys isteidi. Sonymen qatar ǵylym men óndiris arasyndaǵy bailanysty kúsheitetin tehnoparkter men ortaq alańdar jetkiliksiz», – deidi ol.
Ǵalym kadr tapshylyǵyn da basty másele retinde atap ótti. Himiia mamandyǵyna túsetin jastar sany azaiyp bara jatqany da alańdatady.
Sońǵy jyldary memleket ǵylymdy qoldaýǵa erekshe kóńil bólip otyr. Zertteý ortalyqtary jańaryp, jas ǵalymdarǵa arnalǵan granttar men áleýmettik qoldaýlar kóbeigen.
Sonymen qatar halyqaralyq ǵylymi baǵdarlamalarǵa qatysý múmkindigi de keńeigen. Degenmen, ǵalymdardyń aitýynsha, ǵylymda turaqtylyq áli de qajet.
«Ǵalym 10–15 jyl alańsyz jumys isteýi kerek. Al bizde keide jobalar úzilip qalady nemese qarjylandyrý keshigedi», – deidi professor.
Qazirgi tańda álemde «jasyl himiia» baǵyty qarqyndy damyp keledi. Bul – qorshaǵan ortaǵa ziiany az, energiiany únemdeitin jáne qaldyqsyz óndiris qurýǵa baǵyttalǵan ǵylym.
«Jasyl himiia – tek ǵylymi baǵyt emes, bul adamzattyń ekologiialyq qaýipsizdigine qosylǵan úles», – deidi Seithan Azatuly.
Qazaqstan úshin de bul baǵyt ózekti, sebebi taý-ken, metallýrgiia jáne munai salalary ekologiiaǵa aitarlyqtai júkteme túsiredi.
Qazaqstan himiia ónerkásibi úshin qajetti shikizatqa bai el. El aýmaǵynda fosforit, kúkirt, munai, gaz kondensaty, sirek jer elementteri siiaqty strategiialyq resýrstar óndiriledi.
Alaida másele – osy shikizatty tereń óńdep, qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarý deńgeiiniń tómendigi.
Ǵalymnyń aitýynsha, himiiasyz qazirgi ómirdi elestetý múmkin emes. Degenmen tutynýshy retinde ár adam ónim quramyna mán berýi tiis.
Mysaly, azyq-túliktegi qospalardyń keibiri ziiansyz (E300 – S dárýmeni), al keibiri densaýlyqqa qaýip tóndirýi múmkin.
Sol siiaqty kosmetika, turmystyq himiia jáne kiim tańdaýda da ónim quramyna nazar aýdarý mańyzdy.
«Himiiany túsiný – óz densaýlyǵyńa jaýapkershilikpen qaraý», – deidi ǵalym.
Himiia ónerkásibi – tek óndiris salasy emes, ol ekonomikanyń, ǵylymnyń jáne kúndelikti ómirdiń mańyzdy bóligi. Salanyń damýy úshin ǵylym, óndiris jáne bilim berý júiesi bir-birimen tyǵyz bailanysta bolýy qajet.
