بٸز كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردە دە حيمييامەن تىعىز بايلانىستامىز: تۇتىناتىن ازىق-تٷلٸك, كيەتٸن كيٸم, قولداناتىن كوسمەتيكا مەن تۇرمىستىق حيمييا ٶنٸمدەرٸنٸڭ بارلىعى حيمييالىق ەلەمەنتتەر مەن قوسىلىستاردىڭ نەتيجەسٸ. وسى ورايدا ق.سەتباەۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق تەحنيكالىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ پروفەسسور سەيتحان ازاتۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قازٸرگٸ تاڭدا قازاقستاندا حيمييا عىلىمى مەن ٶنەركەسٸبٸ حالىقارالىق دەڭگەيدە بٸرتٸندەپ تانىلىپ كەلەدٸ.
ماماننىڭ پٸكٸرٸنشە, قازاقستاندا حيمييا سالاسى بٸرتٸندەپ دامىپ كەلەدٸ. الايدا ەلەمدٸك دەڭگەيمەن سالىستىرعاندا ەلٸ دە ارتتا قالۋ بايقالادى.
«كٶپتەگەن ٶندٸرٸستەر ەسكٸ تەحنولوگييامەن جۇمىس ٸستەيدٸ. سونىمەن قاتار عىلىم مەن ٶندٸرٸس اراسىنداعى بايلانىستى كٷشەيتەتٸن تەحنوپاركتەر مەن ورتاق الاڭدار جەتكٸلٸكسٸز», – دەيدٸ ول.
عالىم كادر تاپشىلىعىن دا باستى مەسەلە رەتٸندە اتاپ ٶتتٸ. حيمييا ماماندىعىنا تٷسەتٸن جاستار سانى ازايىپ بارا جاتقانى دا الاڭداتادى.
سوڭعى جىلدارى مەملەكەت عىلىمدى قولداۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ وتىر. زەرتتەۋ ورتالىقتارى جاڭارىپ, جاس عالىمدارعا ارنالعان گرانتتار مەن ەلەۋمەتتٸك قولداۋلار كٶبەيگەن.
سونىمەن قاتار حالىقارالىق عىلىمي باعدارلامالارعا قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸ دە كەڭەيگەن. دەگەنمەن, عالىمداردىڭ ايتۋىنشا, عىلىمدا تۇراقتىلىق ەلٸ دە قاجەت.
«عالىم 10–15 جىل الاڭسىز جۇمىس ٸستەۋٸ كەرەك. ال بٸزدە كەيدە جوبالار ٷزٸلٸپ قالادى نەمەسە قارجىلاندىرۋ كەشٸگەدٸ», – دەيدٸ پروفەسسور.
قازٸرگٸ تاڭدا ەلەمدە «جاسىل حيمييا» باعىتى قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. بۇل – قورشاعان ورتاعا زييانى از, ەنەرگييانى ٷنەمدەيتٸن جەنە قالدىقسىز ٶندٸرٸس قۇرۋعا باعىتتالعان عىلىم.
«جاسىل حيمييا – تەك عىلىمي باعىت ەمەس, بۇل ادامزاتتىڭ ەكولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قوسىلعان ٷلەس», – دەيدٸ سەيتحان ازاتۇلى.
قازاقستان ٷشٸن دە بۇل باعىت ٶزەكتٸ, سەبەبٸ تاۋ-كەن, مەتاللۋرگييا جەنە مۇناي سالالارى ەكولوگيياعا ايتارلىقتاي جٷكتەمە تٷسٸرەدٸ.
قازاقستان حيمييا ٶنەركەسٸبٸ ٷشٸن قاجەتتٸ شيكٸزاتقا باي ەل. ەل اۋماعىندا فوسفوريت, كٷكٸرت, مۇناي, گاز كوندەنساتى, سيرەك جەر ەلەمەنتتەرٸ سيياقتى ستراتەگييالىق رەسۋرستار ٶندٸرٸلەدٸ.
الايدا مەسەلە – وسى شيكٸزاتتى تەرەڭ ٶڭدەپ, قوسىلعان قۇنى جوعارى ٶنٸم شىعارۋ دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندٸگٸ.
عالىمنىڭ ايتۋىنشا, حيميياسىز قازٸرگٸ ٶمٸردٸ ەلەستەتۋ مٷمكٸن ەمەس. دەگەنمەن تۇتىنۋشى رەتٸندە ەر ادام ٶنٸم قۇرامىنا مەن بەرۋٸ تيٸس.
مىسالى, ازىق-تٷلٸكتەگٸ قوسپالاردىڭ كەيبٸرٸ زييانسىز (E300 – س دەرۋمەنٸ), ال كەيبٸرٸ دەنساۋلىققا قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن.
سول سيياقتى كوسمەتيكا, تۇرمىستىق حيمييا جەنە كيٸم تاڭداۋدا دا ٶنٸم قۇرامىنا نازار اۋدارۋ ماڭىزدى.
«حيمييانى تٷسٸنۋ – ٶز دەنساۋلىعىڭا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراۋ», – دەيدٸ عالىم.
حيمييا ٶنەركەسٸبٸ – تەك ٶندٸرٸس سالاسى ەمەس, ول ەكونوميكانىڭ, عىلىمنىڭ جەنە كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردٸڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ. سالانىڭ دامۋى ٷشٸن عىلىم, ٶندٸرٸس جەنە بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ بٸر-بٸرٸمەن تىعىز بايلانىستا بولۋى قاجەت.
