Osymen «Qazaqstan daýysy» da óz máresine jetti. Bizdiń elde qandai deńgeidegi baiqaý bolsyn aiaǵy shýǵa hám úlken daý-damaiǵa ulasyp jatady. Bireýler onyń uiymdastyrylý deńgeiinen ilik izdese, ekinshileri qatysýshy órenderdiń talantyna kúmán keltiredi. Barlyǵy — halyqqa aian. Qoshemetin bildirip, qýanatyn da — solar, narazylyǵyn aityp, jylap alatyn da — solar.
«VOICE»-tyń elimizdegi analogy sanalatyn biylǵy baiqaýdyń aýyz toltyryp aitatyn ereksheligi de, tańdai qaqtyratyn ózgesheligi de bolǵan joq. Mekteparalyq, ýniversitetaralyq «shala-sharalardan» bir bas qana joǵary turdy demeseńiz. Moiyndaryna qyzyl sharf oraǵan aq kóilek, qara beshpet pionerlerdei alba-julba kiimderimen sahnaǵa atyp shyǵatyn sol baiaǵy «paradnyi» balalar, aýyldaǵy toi-tomalaqtyń basynda otyryp, kelgen-ketken jergilikti ánshisymaqtarǵa «bárekeldi», «keremet» dep qol siltep, ekinshi kúni túrin umytyp qalatyn apalardai sol baiaǵy ádilqazylar, klýbtaǵy shaǵyn mereitoilyq keshterdi júrgizetin asabadai sol baiaǵy júrgizýshi. Aityp-aitpai ne kerek, shoý-biznesimizdiń áli de toi-biznestiń ainalasyndaǵy dáldúrishterdiń yqpalymen jasalatyn beishara keiipte ekenin baiqap otyrmyz.
Sonda televideniede júrgen uiymdastyrýshylar, kúndiz-túni ekrannan túspeitin ánshi-qazylar myna halyqty ózderindei nadan, ózderindei súikimsiz beinelerdiń massasyndai elestete me eken? Halyqtyń talǵamy da, tanymy da joq demekshi me? Qashanǵy qazaqi zań-zakondardan arylmaǵan, rý-taipalyq qatynastaǵy sheshimdermen bylǵanǵan, «dáý-dókeilik yqpal» printsipimen ómir súretin esi-durys emes dúnielerdi kóre bermekpiz?.. Mádeniet ministrligi «Aspanǵa qarap, juldyz sanaýdy» qoiǵan kezde shyǵar, kim bilsin?!
Kaznettegi kópshiliktiń de únsiz qalmaǵanyn baiqap otyrmyz. Jýrnalister men bloggerlerdiń ordasynda «Erbol — myqty», «Shyǵys Qazaqstan myqty báribir», «Muratbek — talant», «Diana — nedostoina finala» syndy qyńyr oilar men pátýasyz pikirler hit-parady qurylyp otyr. Bul da — qyzyq!..
Alǵash ret ótken «ýtrennikten-aq», keshirińiz, «Qazaqstan daýysynan» bul toidyń uzaqqa shappaitynyn sezgenbiz. Birtúrli qatysýshylaryn qoishy, búrtúrli ádilqazylaryn kórgennen-aq (Medeý Arynbaevtan basqa) tóbe shashymyz tik turdy. Óner adamynda jasandylyq bolmaidy dep oilaýshy em (Árine, Toni Braxton, Grigorii Leps, Tina Turner, Eros Ramazottilerge qarap), degenmen bizdiń elde tańǵajaiyp dúnieniń bári de bolady eken: ótirik jylaý, ótirik múláiimsý, ótirik tolǵaný, túptep kelgende, ótirik emotsiia… Qatysýshylardyń ótirik án oryndaýlary, jasandy sózderi men orynsyz melizmderin aitpaǵanda. «Chert poberi, kogda zakonchitsia etot balagan» dep qaiǵyrar ma edi genii-Gradskii?!
Shyǵystyń ertegiler áleminen top ete túsken Shaharizattyń ne úshin, qandai talantymen jeńgeniń bir adam túsindirip berse, sahnaǵa shyǵyp dál solai án oryndap berýshi em. Átteń, ondai baqyt buiyrmaidy-aý. Meili, qazaqsha án aitsyn, meili, saýyt-saimanyn arqalap shyqsyn, meili Nurlan Albandy 100 kempir «kryshovat» etsin, dap-dardai elde sodan keremet daýys iesin taba almasaq, kim boldyq?..
Alǵashqy jylyn keshirdik, kelesi bóliminde ózderi uialdy-aý. Almatynyń keń kóshelerinde sairan sap júrgen Tushyqudyqtyq bozbalany taýyp, Qudai jarylqady uiymdastyrýshylardy. Ókinishti jeri, oǵan teń keletin bir qatysýshynyń bolmaýynda. Túrkistandyq Jubanysh Jeksenulynyń prototipinen ózge eshkim laiyqty deńgeide qarsylyq tanyta almady. «Ne trevoj mne dýshý, skripkany» aitqanda Meladzeniń jas kezi elestep, kózime jas keldi. Áńgime oryssha án de emes, áńgime — ǵalamat mátin, áserli áýen men sheber oryndaýda. Táńirge únsiz jalbarynǵan(Molcha bogý pomoliýs) bala Baýyrjan bailyqqa kenelip, Eýropada klip túsirip úlgerdi…
Aitpaqshy, ekinshi jylynan keiin baiqaýdyń belgili bir týryna deiin belgili bir deńgeidegi qomaqty qarajatpen ótýge bolatynyn da estigenbiz uzynqulaqtan. Arnaiy somany aldyn-ala tólep qoisań, efirde júretin ýaqytyń uzarady degen áńgimeniń shyqqany da kóńildi kúpti etti. Demek, bul jerde de qazaqtyǵymyzdy kórsetip úlgerdik.
Qosh! Úshinshi kezeńge de taiadyq. Nesin aitaiyq, biylǵy dodany qaraýǵa da asa qatty ynta bolmady. Halyq ta jeksenbi bolatyn «Qazaqstan daýysyn» emes, kórermenin syilaityn orystyń jumadaǵy «Golosy» men amerikanyń senbidegi «VOICEyn» qaraǵan shyǵar. Tálimgerleri qandai, qatysýshylary qandai! Estradamyzdaǵy ánshiler qoldaryna sý quiýǵa jaramai qalady-aý. «Grammy-diń» ondaǵan statýetkasynyń iegerleri, «Evrovidenieniń» jeńimpazdary, ataqtary jer jaratyn vokalistter, t.b. nebir maitalmandar (Kristina Agilera, Adam Levin, Dima Bilan, Gregorii Leps, Bleik Shelton, Si Lo Grin, Aleksandar Gradskii, Polina Gagarina).
Bizde. Bizde — soool…
Qazaqsha ánge kóp ýaqyt berilgendigin túsinemin, biraq bul — álemdik baiqaýdyń analogy ǵoi. Demek, án qazaqsha aitylsa, toidyń ánderi shyrqalsyn degen sóz emes. Qatysýshynyń daýysyn san qyrynan kórsete almaityn arzanqol ánder tyńdarmandy mezi etti. Bas júldeni alǵan Muratbek te «finalǵa jetken osy eken» dep, kóńildi otyrysta, ne kólikte otyryp qana tyńdalatyn «Hanshaiymymdy» aitty da, qorytyndy keshtiń sánin ketirdi. Diana Ismailovanyń aqtyq márege jetkenine tań qalǵan jalǵyz men bolmaýym kerek. «Ainalaiyndar-aý, bul — aty bar, zaty joq «X-Factor» emes qoi» degimiz keldi eriksiz. Jánnat Ádilhanqyzy she? Qytaidan kelgen qandasymyz bolǵany úshin hám jarylqaýshy «Ulttyq arnanyń» reitingi úshin júrgen «peshka» ǵana ma? Álde, «Iligái sáýlemdi» odan basqa jan balasy oryndai almai ma? Alyp bara jatqan daýystyń ne qajeti bar ol ánge? «Qoishy, halyq áni ǵoi» dep qoia salatynymyz taǵy bar… Aralarynan sýyryp alatyn jalǵyz ǵana Erbol boldy. Onyń ózi «grand-finaldyń qatysýshysy» degen ulken ataqqa laiyqtaý emes.
Biylǵy tórt qaharmanǵa qarap otyryp, sheteldiń qai baiqaý bolsyn, alǵashqy týrynan-aq shyǵyp qalatyndaryn sezdim. Ózderin neshe apta boiy qalyń qazaqty mazaq qylyp júrgenderin túsinbegen de shyǵar. Qaitsin, tálimgerde joq aqyl shákirtke buiyrsyn ba?!
P.S.: Sosyn bizdegi danyshpandar bir ándi úsh jyl qatarynan aityp kele jatyr ǵoi. Qorjyndarynda jurttyń sanasynda jattalyp qalǵan eski serenadalar men esti-esti qulaq talǵan elegiialar. Byltyrǵy jyldyń úzdigi aitqan marqum Esenqul aǵamyzdyń sózine jazylǵan «Ómir ótti zyrǵyp aǵyp» ánin biylǵy jyldyń jeńimpazy da (bir maýsymda eki ret oryndaǵan) qaitalap oryndaǵan bolatyn. Bul ánniń, onymen qosa, marqum Erjan Serikbaevtyń «Kim bilgen?» ániniń baiqaýdyń úsh jyldyq tarihynda qansha ret shyrqalǵanyn bir Qudai biledi!.. Qandai marazm deseńizshi!..
Daýys Interneshnluly
