Biylǵy jyly Alash ulttyq avtonomiiasynyń, Alash partiiasynyń jáne Alashorda úkimetiniń qurylǵanyna 100 jyl tolady. Al ótken jyly elimiz 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilisiniń júz jyldyǵyn atap ótti. Keiingi kezde kóterilis basshylary men Alashorda qairatkerlerin kózqarastarynyń qarama-qaishylyǵyn tilge tiek qylǵan materialdar Ǵalamtor betinde kóbeiip ketti. Bul materialdardyń basym kópshiliginiń avtorlary Sovet Odaǵy kezindegi shyqqan ádebietterge súienedi.Al sovettik ideologiianyń negizgi maqsaty Alash úkimeti men onyń jetekshilerin qaralaý bolǵany beseneden belgili. Onyń ústine biylǵy jyly Oktiabr tóńkerisiniń, iaǵni revoliýtsiianyń bastalǵanyna da 100 jyl bolady.
Zamanǵa sai bolý úshin qazaqtyń dalada ósken balasy da ásker qataryna alynýy kerek ekendigin Álihan Bókeihan bas bolǵan Alash qairatkerleri qoldady. 1916 jyly 3 aqpanda Á. Bókeihanov, A. Baitursynov, N. Begimbetov Petrogradqa baryp, áskeri ministr general Polivanovqa jolyǵyp, qazaqtardy áskerge alý máselesin jetkizgen. Qazaqtardy tyldaǵy jumysqa alý týraly patsha jarlyǵy boiynsha 19-43 jas aralyǵyndaǵy qazaqtar armiianyń qorǵanys qurylystaryn qurý jumystaryn jasaýǵa tiis edi.
M. Tynyshbaev «Qazaq» gazetinde: «qazaqtardy áskeri qyzmettiń qai túrine (atty ne jaiaý ásker) alynatyndyǵy ǵana oilandyrady...Qazaqtardyń kópshiligi kazak-oryspen teńesip, jerimizdi saqtaý maqsatynda atty ásker qatarynda qyzmet etýdiń tiimdiligin jaqtadyq. Qazaqtardyń tek azǵana bóligi jaiaý ásker quramynda bolýdy qalaidy» - dep jazdy.
«Qazaq» gazeti halyqqa joldaǵan Úndeýinde:«Bizdiń jurtqa aitatynymyz, buǵan kónbeske bolmaidy …kónbeimiz degenniń súiengeni jan táttilik bolsa, salystyryp qaralyq. Kóngende: jurtqa qandai aýyrlyq bar, kónbegende qandai aýyrlyq bar? Kóngende: sharýaǵa kemshilik te keler, barǵan jigit qazaǵa da, beinetke de ushyrar, biraq eldiń irgesi buzylmas… Kónbegende kóretin aýyrlyq: …eldiń berekesi ketedi, bas pen malǵa álegi tiedi, eldiń irgesi buzylady», – dep túsindirdi.
«Qazaq» gazetinde jariialanǵan «Torǵai hám Yrǵyz ýeziniń halqyna!» jazylǵan úndeýdegi: «Bul hatty jazýshy bizder - óz balalaryń, óz týmalaryń. Janymyz ashidy, qabyrǵamyz qaiysady. Bizdiń ata-ana, týǵan-týystarymyz ishterinde. Bizdi qazaq balasy, qanyna tartady, jany ashidy deseńder, til alyńdar! ...Biz gazet arqyly bolsyn, aýyzsha da bolsyn, buryn san ret aitqanbyz, kónbeseńder, elge búlinshilik bolady, ásker shyǵady, túbinde almai qoimaidy degenbiz. Sol aitqanymyz, mine, keldi. Buǵan bizdiń kózimiz burynnan jetken. Áli de bolsa, bizdi osy eldiń balasy eken deitin bolsandar, bizdiń eń sońǵy, qysylǵandaǵy aqylymyzdy alyńyzdar! Túbinde is ótken soń ókingennen paida joq. Ólgen tirilmeidi, óshken kelmeidi» degen joldardan da olardyń qazaqqa qanshalyqty jany ashyǵanyn aiqyn kóremiz.
Qazaq ziialylarynyń kópshiligi sol kezde qazaqtardyń tyldaǵy jumysqa barýyna da qarsy bolǵan joq. Al on altynshy jyly halyq arasynda tolqý bastalǵanda olar eldiń bosqa qyrylyp qalý qaýpin aldyn ala bildi. Jasanǵan jaýǵa (jazalaý otriadtaryna) shitti myltyq jáne naizamen shapqan Amankeldi sarbazdary keiin bolshevikter jaǵyna shyǵyp ketpegende túgel qyrylý qaýpi shynynda da zor edi.
Otyz jetinshi jyly «halyq jaýy» degen jeleýmen atylyp ketken aqyn Seiitjan Bekshentaiuly 1916 jylǵy ult-azattyq kóterilisi kezinde kóterilisshiler arasynda bolady. Olardyń qoldaryndaǵy qarýdy mysqyldap, ázildep aitqan óleńi el aýzynda. «Satyp aldyq bir-bir istik, munymenen kimdi pistik? Zeńbirekter tars etkende, bárimiz de artty qystyq», – depti sóztapqysh aqyn. Istigi kádimgi shtyk degeni. Osy bir shýmaq óleńde sol kezdegi zaman shyndyǵy dálme-dál beinelengen.
Árine, Amankeldi sarbazdarynyń kózsiz erligin eshkim de joqqa shyǵarmaidy. Alaida, áskeri strategiia, taktika turǵysynan olarǵa saiasi baǵa beretin bolsaq, kóterilisshilerdiń soǵys tásilindegi mergender tobynyń qurylýy, olardyń aldyńǵy sapyndaǵy Keiki batyrdyń orny erekshe. Al ashyq maidanda jolyqqan sarbazdar men jazalaýshy otriadtardyń qaisysynyń jeńiske jetetinin boljamasa da bolady. Zeńbiregi men oqseberi (pýlemeti) bar, jaqsy áskeri daiyndyqtan ótken orys otriady ózinen san jaǵynan on ese artyq bolsa da, sarbazdardy tas-talqan etip jeńer edi.
Orys otarshyldarynyń jalǵasy ispettes Keńes biligi ornaǵannan keiin qazaqtyń kórnekti aqyny Nurjan Naýshabaiuly: «Alash edi uranymyz, din-islam quranymyz, dúniia-aqiret jaiynan qolda joq esh quralymyz, ata qonys ketti qoldan, buǵan bar ma qylarymyz?!», – dep qamyqty.
Qazaq ultynyń múddesi úshin kommýnistik partiia qataryna kirgen Ahmet Baitursynov 1920 jyldyń 17 kókeginde V.I.Leninge jazǵan hatynda bylai dep atap kórsetti: (orys tilindegi nusqasyn sol qalpynda berip otyrmyz) «V vidý izlojennogo predstavliaetsia neobhodimost:
1) postavit vo glave ýpravleniia Kirgizskim kraem nastoiashih ideinyh kommýnistov i ispytannyh chestnyh ideinyh rabotnikov iz kirgizskih intelligentov, kotorym narod vpolne doveriaet, no nikoim obrazom kommýnistov po nazvaniiý. Nastoiashie ideinye kommýnisty i ideinye rabotniki iz kirgizov, hotia by poslednie byli ne kommýnistami, skoree mogýt naiti obshii iazyk dlia ponimaniia drýg drýga i obshie tochki zreniia na dela, chem poverhnostnye kommýnisty kak iz kirgizov, tak i iz drýgih;
2) vo vseh organah vlasti, v vedenii koih podlejat raiony so smeshannym naseleniem, predstavitelei ýgnetennoi natsii doljno byt ne menee 2/3.
3) ýpravlenie hoziaistvenno-ekonomicheskim ýchrejdeniiami Kirkraia, nezavisimo ot tsentralizatsii ili detsentralizatsii, doljno nahoditsia v rýkah kirgizov bez vsiakogo razdrobleniia i podchineniia drýgim gýberniiam ili oblastiam pod raznymi predlogami ekonomicheskogo tiagoteniia;
4) vsia politicheskaia i kýltýrnaia rabota kirgizskih kommýnistov i revoliýtsionnoi intelligentsii doljna osnovyvatsia na nachalah sovetskoi sotsialisticheskoi hoziaistvennoi politiki;
5) sozdat voennyi okrýg, obediniaiýshii Kirgiziiý, s ýpravleniem v gor.Orenbýrge;
6) garnizony v gorodah doljny byt obiazatelno iz kirgizov;
7) v otnoshenii granitsy Kirkraia ne doljny dopýskatsia nikakie izmeneniia, krome nijeýkazannyh...»
(QR Ortalyq memlekettik muraǵaty, 811.20 býma, 568 is).
Mine, osy qujattan da Alashorda qairatkerleriniń Alash áskeriniń bolashaǵyna qatty alańdaǵanyn kórýge bolady.
Osy oraida nazarǵa salar bir jai, táýelsiz Qazaq eli kimniń jyryn jyrlaýy, muńyn muńdaýy kerek?! Keshegi solaqai saiasattyń soiylyn soqqan Álibi Jankeldin sekildi shoqynǵan qazaqtardy ma, onyń úgitinen keiin «balshebekter» sapyna qosylǵan Amankeldi Imanovty ma, álde qazaq halqynyń bolashaǵy úshin qanyn tókken, janyn qiǵan Alash arystaryn ba?!,
Mustafa Shoqai 1936 jyly jazǵan «Batyr bolshevik Amangeldi haqyndaǵy aqiqat» degen maqalasynda: «Túrkistan qazaqtary gazetteriniń betterinen kópten beri jii kezdesetin esimderdiń biri - 1916-ynshy jylǵy Torǵai dalalarynda orys úkimetine qarsy kóterilgen halyq kóterilisiniń basshysy - Amangeldi Imanov. Ol týrasynda baspasóz betterinde qisapsyz kóp materialdar jariialandy. Aqyndar tolyp jatqan óleń-jyr, dastandar shyǵardy, dramatýrgter sahnalyq qoiylymdar daiyndady jáne taǵy da daiyndap jatyr. Ol az bolsa, Amangeldi ómirinen film túsirilýde, oǵan arnap eskertkish turǵyzylýda. Osy aitylǵan maqala, óleń-jyr, sahnalyq qoiylym, kinofilm jáne eskertkishterdiń bári «álipti taiaq dep bilmegen», Torǵai óńirinen basqa jer, óz rýynan basqa el kórmegen qarańǵy Amangeldini dúniede teńdesi joq tóńkerisshil, ult pen ultshyldyqtan joǵary turatyn internatsional bolshevik, dinge dushpan, Túrkistan túriktigin orys bolshevizmi jáne internatsionaldyq tóńkerisshildikpen tabiǵi túrde tyǵyz jymdastyrǵan iri tulǵa retinde kórsetý ideiasyna qyzmet etip otyr» - dep jazdy.
Bizdiń oiymyzsha, aqty aq, qarany qara demekshi, kim bolsa da óz zamanynda qandai qyzmet jasasa, olardyń ádil baǵasyn berýimiz kerek. Bai-kedei dep bólingende, «kedeidiń sózin sóileiik, bailardyń barlyǵy onbaǵan» degen piǵyldan, Sovet Odaǵy tusynda el basqarǵandardyń barlyǵy qiianatshyl degen oidan arylý kerek sekildi. Ol úshin osy kúni qósheler, mektepterge esimderi berilgen kisilerdiń eńbegin túgendegenniń de aiyby joq. Áitpese atalastary men rýlastarynyń, aýyldastarynyń jyryn jyrlaǵandardyń sózi ótip ketip júrgenin kúnde kórip-bilip jurmiz. Bir ǵajaby, keshegi ashtyq, qastyq jyldarynda qyzmet etken áldebir «qairatkersymaqtarǵa» da kóshe attary berile bastady.
Vikipediiada otyz altynshy jyly tamyz-qarasha ailarynda Qazaq ASSR Ortalyq atqarý komiteti Prezidiýmynyń uiymdastyrý komitetiniń tóraǵasy qyzmetin atqarǵan, 1936—1937 jyldary Qostanai oblystyq atqarý komitetiniń tóraǵasy bolǵan, Baidaqov Baqytjan (1898—1938) degen kisini sovet, partiia jáne memleket qairatkeri dep atap kórsetipti. Sol surapyl jyldary halyqqa emes, qanypezer úkimetke qyzmet etken adamdardy qairatker dep tanimyz ba, álde qylmysker dep jariialaimyz ba?!
2014 jyldyń 15 tamyzynda «Túrkistan» gazetinde jaryq kórgen «Jasyndai aǵyp ótken» degen maqalada Tarazdyq meditsina ǵylymdarynyń doktory, professor Saǵyndyq Ordabekov 1938 jyldyń 28 aqpany kúni 40 adamǵa «halyq jaýy» degen jala jabylyp, máskeýlik kóshpeli sottyń úkimimen (NKVD-niń úshtigimen) atylǵan qazaq intellegentsiiasynyń sol kezdegi qaimaqtary qatarynda B.Baidaqovty da ataidy.
Kedei otbasynda tárbielengen, sheshesinen úsh jasynda jetim qalǵan kisiniń taǵdyry ony solaqai saiasattyń teris jolyna salyp jibergeni ras. 1926 jyldan VKP(b) múshesi bolǵan B.Baidaqov 1918 jyly Aqtóbe muǵalimder seminariiasyn bitirip shyqqannan keiin aýyl muǵalimi bolady.Sodan keiin aýdandyq daiyndaý keńsesi saiasi uiymynyń meńgerýshisi,Temir ýezdik eńbek, saqtyq kassasynyń meńgerýshisi, Kazkraisoiýzdyń saiasi bólimi meńgerýshiliginen Batys Qazaqstan oblysynyń Oral aýdandyq komitetiniń birinshi hatshysy, Batys Qazaqstan oblystyq partiia komitetiniń úshinshi hatshysy dárejesine deiin kóteriledi. Basqa da partiia-sovet qyzmetin atqarady. 1928 jyldary bailardy kámpeskeleý naýqanyna belsene aralasady, odan keiin Temir jáne Yrǵyz aýdandarynda kollektivtendirýge qarsy shyqqan kóterilisshilerdi basyp-janshýǵa qatysady.
Halyqty atý jazasyna kesý týraly NKVD-nyń asa qupiia № 00447 jarlyǵyna orai QSRO ishki isteriniń halyq komisariaty 1937 jyldyń 13 shildesinde shyǵarǵan № 00447 jarlyǵynda: «Júrgizilgen tekseriske sáikes Keńes odaǵyna qarsy adamdar, burynǵy biliktegi azamattar, erterekte repressiiaǵa ushyraǵandar jáne lagerler men itjekkenge aidalǵandardyń kóbi aýyldarda (derevnia) turyp jatyr. Sondai-aq aýyldarda dindarlar men Keńes úkimetine qarsy saiasi uiymdardyń ókilderi de shoǵyrlanǵan. Osy atalǵandardyń birazy qalaǵa kelip óndiris uiymdaryna, kólik pen qurylys salasyna kirip ketti. Olardyń barlyǵy da halyq jaýlary. Úkimetimizge qarsy is-sharalar uiymdastyryp jatýy ábden múmkin. Memlekettik qaýipsizdik uiymdary aldynda bulardyń kózin joiyp, jumysshy tapty qorǵaý týraly másele tur. Keńes memleketiniń saiasatyna qarsy keletinderdi birjolata qurtý kerek. Sondyqtan 1937 JYLDYŃ 5 TAMYZYNAN BASTAP BARLYQ RESPÝBLIKALARDA, OBLYSTAR MEN AIMAQTARDA KEŃES ÚKIMETINE QARSY BASKESERLERDI USTAP, KÓZDERIN JOIýǴA buiyramyn» degen buiryq daiyndalǵan. 1937 jylǵy repressiialaý týraly buiryqty «ruskline» saitynan alyp «Namys portaly (aýdarǵan Rústem Núrken. namys.kz) repressiia 19372015-12-18jariialady.
Buiryqta halyq jaýlary eki topqa bólinip, birinshi toptaǵyldar dereý tutqyndalyp, úshtiktiń uiǵarymy boiynsha atylýǵa tiisti asa qaýiptiler qataryna jatqyzylǵan. Al ekinshi toptaǵylar asa qaýipti emes, biraq qarsylyq kózqarasy bar elementter retinde sottalyp, 8-10 jyl arasynda túrmege qamalsyn degen nusqaý berilgen. NKVD-nyń aýdandyq jáne oblystyq bólimsheleriniń esebi boiynsha repressiialanýy tiis adamdar sany Qostanai oblysy boiynsha birinshi topta 150, ekinshi topta 450 dep kórsetilgen.
KSRO IShKI ISTERINIŃ HALYQ KOMISARIATY MEMLEKETTIK QAÝIPSIZDIGINIŃ BAS KOMISARY – N. EJOV qol qoiǵan qujattyń negizinde Qostanai oblysyndaǵy úshtiktiń quramy tóraǵa — Pavlov,
músheleri Kýznetsov, Baidaqov bolyp bekitilgen.Halyq jaýlaryn áshkereleý operatsiiasy 1937 jyldyń 5 tamyzynda bastalyp, tórt aidyń ishinde aiaqtalýyna qaraǵanda, jazalanǵan 600 adamnyń taǵdyryna Baidaqov tikelei aralasqan.
1937 jyldyń 10 qarashasynda oblystyq partiia komitetiniń III plenýmy oblystyq atqarý komitetniń burynǵy tóraǵasyn kontrrevoliýtsioner-ultshyldardyń oblystyq uiymynyń filialyna basshylyq jasady degen aiyppen pleným múshesi quramynan shyǵarý týraly sheshim qabyldaidy.
Otyz jetinshi jylǵy zobalanda kóptegen qazaqtar qandy qyrǵynǵa ushyrady. ¥QK muraǵatynda saqtalǵan № 02754 istegi qujattarǵa nazar aýdarsaq, Qostanai oblystyk ÝNKVD úshtiginiń 1938 jyldyń 13 akpanyndaǵy qaýlysy boiynsha Jitiqara aýdanynyń Zabelovka selosynyń turǵyny Nurhan Mustafin atý jazasyna kesilgen. Úkim 1938 jyldyń 16 aqpanynda oryndalǵan. Dál osy kúni belgili aqyn, Jitiqara kalasynyń turǵyny Seiitjan Bekshentaiulyna da «Jitiqara-altyn» priiskisinde úkimetke qarsy úgit júrgizgen bai-moldalar tobynyń múshesi degen aiyp taǵylyp, oǵan da osyndai úkim kesilgen. Súitip, alǵashqysy óz elinde Darhan áýlie degen atqa ie bolǵan, keiingisi arqaly aqyn bolǵan qos azamat bir ýaqytta ustalyp, bir mezgilde kaza tapqan. Atalǵan eki arys 1990 jyly 22 tamyzda aqtaldy. Nurhan Mustafinnyń sol kezdegi ómirbaiandyq derekterinde onyń 55 jastaǵy Mudiha jáne 45 jastaǵy Ainakúl degen eki áieli bolǵany, qyzdary Kámash bes jasta, Kálima bir jasta ekeni kórsetilipti.
Baqytjan Baidaqov osy eki kisimen birge bir ýaqytta atylýy da múmkin ekenin joqqa shyǵarmaimyz.Ol 1937 jyldyń 10 qyrkúieginde ózine ózi qol salady.Sol kezde NKVD tergeýshisi: «obnarýjen vo dvore sobstvennogo doma, v kamennom sarae, krytom jestiý, na zemlianom polý privalennym k stenke dereviannogo kýriatnika lejal na pravom boký predsedatel Oblispolkoma tov. Baidakov s tiajeloi ranoi iz ognestrelnogo orýjiia v pravoi visochnoi storone golovy. Okolo nego vblizi lejalo dvýstvolnoe 20-go kalibra rýje s odnim zariajennym i drýgim vystrelennym patronom… Seraia prostrelennaia kepka, osennee okrovavlennoe kojanoe korichnevogo tsveta palto … iziaty... My zastali tov. Baidakova lejavshim na boký v kýriatnike pri dvore pri silnom krovotechenii iz golovy posle samoraneniia. Nikakih predsmertnyh zapisok ili je pisem ne obnarýjeno», - dep bolǵan jaidy tolyq baiandap jazady. Kim biledi, ol ótken iske ókinip, ózine ózi qol saldy ma, álde, jazalanatynyn bilip, ómirden qinalmai ketýdiń jolyn izdedi me, ol jaǵy bir Allaǵa ǵana aian.
Qansha «halyq jaýynyń» kózin joiýǵa at salyssa da, ózi de ajal quryǵynan qutyla almaǵan basshy 1937 jyldyń qazan aiynda ustalyp, 1938 jyldyń aqpan aiynda atylǵan. Onyń kelinshegi Fatima Hakimqyzynyń ulty bashqurt, jas kezinde jetimder úiinde tárbielengen eken.Ony da otyz segizinshi jyly sottap, túrmeden qyryq besinshi jyldyń aiaǵynda ǵana bosatylady.
Buiryqty oryndaýshylardyń biri bolǵan Baqytjan Baidaqov ta qurban bolǵandar qatarynda atalyp, elý segizinshi jyly kóppen birge aqtaldy. Biraq, jazyqsyz japa shekkenderdiń úrim-butaǵy ony keshire qoiar ma eken? Kúni keshe Almatyda Jeltoqsan kóterilisi kezinde óz baýyrlaryna qorlyq kórsetkender, Jańaózendegi qandy qyrǵynda qarýsyz halyqqa oq atqandar da buiryqty oryndadyq dep aqtalýy múmkin. Alaida, sol buiryqty oryndai almaimyn dese ǵana olar halyqtyń qarǵysyna qalmas edi, alǵysyn alar edi.
Qostanai qalasyndaǵy Jastar kóshesi osydan birneshe jyl buryn ózgertilip, general Taýtan Arystanbekovtyń esimi berildi.Ol týraly da entsiklopediiada memleket jáne qoǵam qairatkeri dep jazylǵan. Bul kisi KGB júiesinde eń alǵash general-maior ataǵyn alǵan adam eken. Sondyqtan da qazirgi KNB ardagerleri onyń esimin kóshege berý týraly usynys jasaǵan. Men sol tusta oblystyq onamastika komissiiasynyń múshesi bolatynmyn. Usynysty talqylaý kezinde óz oiymdy ashyq aittym, «generaldyń jaqsy adam ekenine daý joq, alaida, ol kisi, marqumǵa qara jer habar bermesin, otyz jetinshi jyly Semiozer aýdanynda (qazirgi Áýliekól) NKVD bastyǵy bolyp qyzmet jasaǵan eken, sol kezdegi qylmystarǵa qatysy bolýy da múmkin ǵoi» degen ýáj aittym. Meni qoldaýshylar da az bolǵan joq. Súitip usynys ótpei qaldy, biraq, arada birer ai ótkende oblystyq máslihattyń májilisinde (meni qatystyrmai) atalǵan komissiia músheliginen shyǵaryp tastady da, álgi daýly máseleni qaita daýysqa salyp, belden basyp degendei, kóshe ataýyn ózgertip tyndy.
Osydan birneshe jyl buryn Qostanai qalasynda biylǵy «Biler institýtynyń damýy» degen taqyrypta aimaqtyq ǵylymi-teoriialyq konferentsiia ótken bolatyn. Konferentsiia qorytyndysynda Arqaǵa aty jaiylǵan úsh bi Naýryzbai Qazybaiuly, Toqsan Jabaiuly, Shegen Mýsin esimderin Qostanai qalasynyń kóshelerine berý týraly usynys jasalyp, ol bir aýyzdan maquldanǵan. Alaida biler sózin bilik sóilemedi. Alash arysy Eldes Omarulynyń esimin qalanyń bir kóshesine berý týraly usynys da aiaqsyz qaldy.
Bir tań qalatynym, osy kúni de ne laýazymdy qyzmet atqarǵan, ne Parlament depýtaty bolǵan sheneýnikterdi zeinetke shyqqannan keiin de memleket jáne qoǵam qairatkeri dep jatady. Qyzmet istese, eńbekaqysyn alǵan, depýtat bolsa, halyq sózin sóileýdiń ornyna qalǵyp-múlgip otyrǵan «sen timeseń, men timen» qasqalardyń qairatkerligine kúmánim bar. Olai bolsa jaýyrdy jaba toqymai, ár nárseni óz atymen ataǵanǵa ne jetsin?!
Basshylyq qyzmet atqarǵan kisilerdi el aǵasy deýshiler kóbeidi. El balasy bolsa bir sári. Aǵa bolyp ne tyndyrypty? Kóbisiniń tyndyrǵannan syndyrǵany, jaqsylyq jasap úlgergeninen búldirgeni kóp. «Halyqtyń qalaýlysy, eldiń eleýlisi» deitin tirkesterdi de solarǵa jii japsyratyn boldyq. Qalaýly bolyp halyq kóńilin tapqany az, eleýli bolyp el kóńiline jaqqany az. Depýtattar da osyndai beineli teńeýlerden kende emes. Olardy halyqtyń uly deýshiler de tabylady. Shyndyǵyna kelsek, halyqtyń uly ǵana bolmai, halyqtyń quly bolý kerek. Halyqqa qyzmet etken adam ǵana memlekettik qyzmetker bolýy kerek.
Aqylbek Shaiahmet,
