Senat otyrysynda Ó.Shókeev kásip ashýǵa nesie alǵandar qoiǵan 13 myń úi kepildikte turǵanyn aitty.
Jumys kerek. Kim de bolsa bala-shaǵasyn asyraǵysy keledi. Alaida qazir árkimniń ózi qalaǵandai jumys taýyp alýy ońai sharýa emes. Eń durysy, reti kelse, kishkentai da bolsa óz isińdi ashý. Memleket te osyǵan kóbirek kóńil aýdara bastady.Kásipkerlikti damytý arqyly halyqtyń basym bóligin jumyspen qamtýǵa bolady. Bul jumyspen qamtýdyń búkil álemde ózin aqtaǵan joly deýge bolady. Bizdiń elde de osy másele qolǵa alyndy. Alaida aiaǵyna jańa turǵan sábidei, endi-endi damý ústinde. Bul oraida buryn ondai kásipten habary joq adamdardy oqytyp, qandai da bir kásipti júrgizýdiń qyr-syrymen, josparlaý men esep-qisapty durys júrgizýdi úiretýdiń oryny erekshe. Memleket bul isti uiymdastyrýǵa ájeptáýir qarjy bólýde. Osy qarjy tiimdi jumsalyp otyr ma?
Senat Tóraǵasy Q.Toqaevtyń tóraǵalyǵymen ótken Palata otyrysynda 2018-2020 jyldarǵa arnalǵan biýdjetti naqtylaý barysynda senator N.Qylyshbaev Úkimet basshysynyń orynbasary-Aýyl sharýashylyǵy ministri Ó.Shókeevkeosy suraqty qoidy.
«Ózin-ózi eńbekpen qamtý jáne jumyssyz turǵyndardyń arasynda jappai kásipkerlikti damytý úshin qosymsha 20 mlrd. teńge bólinýde. «Atameken» Ulttyq kásipkerler palatasynyń aqparattaryna sáikes2017 jyly «Bastaý-Biznes» baǵdarlamasy boiynsha,jalpy quny 1 milliard 200 million teńgege15 myń adam oqytyldy. Barlyǵy 3314 adam nesielendi.
2018 jyly2 milliard 400 million teńgege (respýblikalyq biýdjetten 1,2 mlrd. teńge oblystyq biýdjetterden 1,2 mlrd. teńge) 30 myń adam oqytylyp,tek 14 myń adamdy nesieleý josparlanýda. Nelikten oqytylǵandarǵa qaraǵanda nesielenýshiler az? Nesie berilmeitin jáne óz kúshimen qarajat izdeýge qabiletsiz adamdarǵa oqytýǵa bólingen qarajattyń kóp bóligi jumsalǵan. Bul baǵdarlama boiynsha «qansha adam oqytylǵan bolsa,sonsha adam nesielenedi» printsipi boiynsha, qaita qaraý qajettiligi bar ma?»
Senatordyń naqty suraǵyna vitse-premer de naqty jaýap berdi.
– Shyn máninde bul óte qajetti baǵdarlama. Bunyń mehanizmi: ministrlik jergilikti biýdjetke 7 jylǵa biýdjettik kredit beredi. Jergilikti biýdjet «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylai qoldaý qory» AQ men «Agrokredittik korporatsiiaǵa» óz kezeginde kredit beredi. Bul mekemeler jeke sharýashylyqqa, fermerlik sharýashylyqqa, kooperativterge kredit beredi. Mehanizmi osylai.
«Bastaý Biznes» jobasymen oqyǵan azamattardyń bári mindetti túrde kredit alady degen qaǵida joq.
«Bastaý Biznes» jobasyn oqyǵannyń syrtynda onyń kepildik múligi bolýy kerek, sondai onyń taǵy da basqa birtalai sharttary bar.
Qazirdiń ózinde bul baǵytta bizdiń «Aýyl sharýashylyǵyn qarjylai qoldaý qory» AQ men «Agrokredittik korporatsiiaǵa» AQ arqyly 44 milliard teńge bólinip otyr. Biz osy qarjydan shamamen 11 myń nesie berýimiz kerek. Biraq josparly túrde bárine bere berýdiń qaýipteri bar. Óitkeni, jeke sharýashylyqtarǵa, kooperativterge kirý úshin kredit bergende olar ózderiniń úiin kepildikke qoiyp jatyr. Qazir qorda 13 myń úi kepildikte tur. Erteń kredit qaitarylmai qalsa, ol úidi alyp, satýǵa týra keledi. Ol keiin qandai áleýmettik jaǵdaiǵa alyp keletinin boljaý óte qiyn. Sondyqtan biz «Bastaý Biznes» jobasy arqyly oqyǵany emes, basqa da jaǵdailaryna kóbirek kóńil bólýimiz kerek. Olardyń múmkinshiligine, biznes júrgizý múmkin be, joq pa, basqa jeri bar ma, maly bar ma, ony satatyn naryq qalai, sonyń bárin óte muqiiat qarap otyrýymyz kerek siiaqty.
Premer ministrdiń sóziniń jany bar. «Qaryz kúlip kelip, jylap ketedi» demekshi, qaryzdyń aty qaryz. Ony da qaitarýǵa qaýqarly adamdar almasa basyndaǵy baspanasynan aiyrylyp qalýy da múmkin ǵoi. Degenmen jappai kásipkerlikti damytý sonymen birge ózin-ózi eńbekpen qamtyǵan jáne jumyssyz otyrǵan turǵyndardyń belsendiligin arttyrý úshin jeńildetilgen shaǵyn nesie berýge arnalyp bólingen 20,1 mlrd teńge qosymsha qarajatty da tiimdi paidalaný qajet. Biznes táýekelsiz bolmaidy. Kóptegen otbasylar osy kómekti paidalanyp jaǵdaiyn kóterip jatqanyn da jadymyzdan shyǵarmaǵan jón.
Senat otyrysynda osy másele boiynsha senator S.Eńsegenov ta óz pikirin bildirdi. «Shaǵyn biznestiń eń basty problemasy ol bastapqy ainalymdaǵy qarajattyń bolmaýy, alaida, kásipkerler qarajat tapshylyǵyn bastan keshýde, qarjy resýrstaryna qol jetimsiz.
Jaqynda, Ulttyq ekonomika ministri Timýr Súleimenovtyń óziniń baiandamasynda aityp ótkendei, úsh jyldan astam jumys jasap jatqan kásipkerler shaǵyn nesie alýshy tiziminen alynyp tastalǵany jáne shaǵyn nesieniń bir alýshyǵa beriletin somany tómendetý týraly shaǵyn nesieleý baǵdarlamasyna ózgerister engizilgen. Bul oraida asa saq bolý kerek, olarǵa basqa baǵdarlamalardan nesie qarajattaryn alý múmkindigi saqtalýy qajet.
Shaǵyn nesie aýyl turǵyndary úshin óte tiimdi tásil. Sondyqtan aýyldyq eldi mekenderde bul baǵdarlamanyń júzege asý mehanizmin halyq arasynda keńinen nasihattaý jumystaryn júrgizý kerek» dedi senator
Zań qabyldandy. Endigi másele onyń tetikterin tiimdi jasap, el igiligine jaratý
Ádilbek QABA
