سەنات وتىرىسىندا ٶ.شٶكەەۆ كەسٸپ اشۋعا نەسيە العاندار قويعان 13 مىڭ ٷي كەپٸلدٸكتە تۇرعانىن ايتتى.
جۇمىس كەرەك. كٸم دە بولسا بالا-شاعاسىن اسىراعىسى كەلەدٸ. الايدا قازٸر ەركٸمنٸڭ ٶزٸ قالاعانداي جۇمىس تاۋىپ الۋى وڭاي شارۋا ەمەس. ەڭ دۇرىسى, رەتٸ كەلسە, كٸشكەنتاي دا بولسا ٶز ٸسٸڭدٸ اشۋ. مەملەكەت تە وسىعان كٶبٸرەك كٶڭٸل اۋدارا باستادى.كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ارقىلى حالىقتىڭ باسىم بٶلٸگٸن جۇمىسپەن قامتۋعا بولادى. بۇل جۇمىسپەن قامتۋدىڭ بٷكٸل ەلەمدە ٶزٸن اقتاعان جولى دەۋگە بولادى. بٸزدٸڭ ەلدە دە وسى مەسەلە قولعا الىندى. الايدا اياعىنا جاڭا تۇرعان سەبيدەي, ەندٸ-ەندٸ دامۋ ٷستٸندە. بۇل ورايدا بۇرىن ونداي كەسٸپتەن حابارى جوق ادامداردى وقىتىپ, قانداي دا بٸر كەسٸپتٸ جٷرگٸزۋدٸڭ قىر-سىرىمەن, جوسپارلاۋ مەن ەسەپ-قيساپتى دۇرىس جٷرگٸزۋدٸ ٷيرەتۋدٸڭ ورىنى ەرەكشە. مەملەكەت بۇل ٸستٸ ۇيىمداستىرۋعا ەجەپتەۋٸر قارجى بٶلۋدە. وسى قارجى تيٸمدٸ جۇمسالىپ وتىر ما?
سەنات تٶراعاسى ق.توقاەۆتىڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن پالاتا وتىرىسىندا 2018-2020 جىلدارعا ارنالعان بيۋدجەتتٸ ناقتىلاۋ بارىسىندا سەناتور ن.قىلىشباەۆ ٷكٸمەت باسشىسىنىڭ ورىنباسارى-اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ ٶ.شٶكەەۆكەوسى سۇراقتى قويدى.
«ٶزٸن-ٶزٸ ەڭبەكپەن قامتۋ جەنە جۇمىسسىز تۇرعىنداردىڭ اراسىندا جاپپاي كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ ٷشٸن قوسىمشا 20 ملرد. تەڭگە بٶلٸنۋدە. «اتامەكەن» ۇلتتىق كەسٸپكەرلەر پالاتاسىنىڭ اقپاراتتارىنا سەيكەس2017 جىلى «باستاۋ-بيزنەس» باعدارلاماسى بويىنشا,جالپى قۇنى 1 ميلليارد 200 ميلليون تەڭگەگە15 مىڭ ادام وقىتىلدى. بارلىعى 3314 ادام نەسيەلەندٸ.
2018 جىلى2 ميلليارد 400 ميلليون تەڭگەگە (رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 1,2 ملرد. تەڭگە وبلىستىق بيۋدجەتتەردەن 1,2 ملرد. تەڭگە) 30 مىڭ ادام وقىتىلىپ,تەك 14 مىڭ ادامدى نەسيەلەۋ جوسپارلانۋدا. نەلٸكتەن وقىتىلعاندارعا قاراعاندا نەسيەلەنۋشٸلەر از? نەسيە بەرٸلمەيتٸن جەنە ٶز كٷشٸمەن قاراجات ٸزدەۋگە قابٸلەتسٸز ادامدارعا وقىتۋعا بٶلٸنگەن قاراجاتتىڭ كٶپ بٶلٸگٸ جۇمسالعان. بۇل باعدارلاما بويىنشا «قانشا ادام وقىتىلعان بولسا,سونشا ادام نەسيەلەنەدٸ» پرينتسيپٸ بويىنشا, قايتا قاراۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار ما?»
سەناتوردىڭ ناقتى سۇراعىنا ۆيتسە-پرەمەر دە ناقتى جاۋاپ بەردٸ.
– شىن مەنٸندە بۇل ٶتە قاجەتتٸ باعدارلاما. بۇنىڭ مەحانيزمٸ: مينيسترلٸك جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەتكە 7 جىلعا بيۋدجەتتٸك كرەديت بەرەدٸ. جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق مەن «اگروكرەديتتٸك كورپوراتسيياعا» ٶز كەزەگٸندە كرەديت بەرەدٸ. بۇل مەكەمەلەر جەكە شارۋاشىلىققا, فەرمەرلٸك شارۋاشىلىققا, كووپەراتيۆتەرگە كرەديت بەرەدٸ. مەحانيزمٸ وسىلاي.
«باستاۋ بيزنەس» جوباسىمەن وقىعان ازاماتتاردىڭ بەرٸ مٸندەتتٸ تٷردە كرەديت الادى دەگەن قاعيدا جوق.
«باستاۋ بيزنەس» جوباسىن وقىعاننىڭ سىرتىندا ونىڭ كەپٸلدٸك مٷلٸگٸ بولۋى كەرەك, سونداي ونىڭ تاعى دا باسقا بٸرتالاي شارتتارى بار.
قازٸردٸڭ ٶزٸندە بۇل باعىتتا بٸزدٸڭ «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق مەن «اگروكرەديتتٸك كورپوراتسيياعا» اق ارقىلى 44 ميلليارد تەڭگە بٶلٸنٸپ وتىر. بٸز وسى قارجىدان شامامەن 11 مىڭ نەسيە بەرۋٸمٸز كەرەك. بٸراق جوسپارلى تٷردە بەرٸنە بەرە بەرۋدٸڭ قاۋٸپتەرٸ بار. ٶيتكەنٸ, جەكە شارۋاشىلىقتارعا, كووپەراتيۆتەرگە كٸرۋ ٷشٸن كرەديت بەرگەندە ولار ٶزدەرٸنٸڭ ٷيٸن كەپٸلدٸككە قويىپ جاتىر. قازٸر قوردا 13 مىڭ ٷي كەپٸلدٸكتە تۇر. ەرتەڭ كرەديت قايتارىلماي قالسا, ول ٷيدٸ الىپ, ساتۋعا تۋرا كەلەدٸ. ول كەيٸن قانداي ەلەۋمەتتٸك جاعدايعا الىپ كەلەتٸنٸن بولجاۋ ٶتە قيىن. سوندىقتان بٸز «باستاۋ بيزنەس» جوباسى ارقىلى وقىعانى ەمەس, باسقا دا جاعدايلارىنا كٶبٸرەك كٶڭٸل بٶلۋٸمٸز كەرەك. ولاردىڭ مٷمكٸنشٸلٸگٸنە, بيزنەس جٷرگٸزۋ مٷمكٸن بە, جوق پا, باسقا جەرٸ بار ما, مالى بار ما, ونى ساتاتىن نارىق قالاي, سونىڭ بەرٸن ٶتە مۇقييات قاراپ وتىرۋىمىز كەرەك سيياقتى.
پرەمەر مينيستردٸڭ سٶزٸنٸڭ جانى بار. «قارىز كٷلٸپ كەلٸپ, جىلاپ كەتەدٸ» دەمەكشٸ, قارىزدىڭ اتى قارىز. ونى دا قايتارۋعا قاۋقارلى ادامدار الماسا باسىنداعى باسپاناسىنان ايىرىلىپ قالۋى دا مٷمكٸن عوي. دەگەنمەن جاپپاي كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ سونىمەن بٸرگە ٶزٸن-ٶزٸ ەڭبەكپەن قامتىعان جەنە جۇمىسسىز وتىرعان تۇرعىنداردىڭ بەلسەندٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن جەڭٸلدەتٸلگەن شاعىن نەسيە بەرۋگە ارنالىپ بٶلٸنگەن 20,1 ملرد تەڭگە قوسىمشا قاراجاتتى دا تيٸمدٸ پايدالانۋ قاجەت. بيزنەس تەۋەكەلسٸز بولمايدى. كٶپتەگەن وتباسىلار وسى كٶمەكتٸ پايدالانىپ جاعدايىن كٶتەرٸپ جاتقانىن دا جادىمىزدان شىعارماعان جٶن.
سەنات وتىرىسىندا وسى مەسەلە بويىنشا سەناتور س.ەڭسەگەنوۆ تا ٶز پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ. «شاعىن بيزنەستٸڭ ەڭ باستى پروبلەماسى ول باستاپقى اينالىمداعى قاراجاتتىڭ بولماۋى, الايدا, كەسٸپكەرلەر قاراجات تاپشىلىعىن باستان كەشۋدە, قارجى رەسۋرستارىنا قول جەتٸمسٸز.
جاقىندا, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترٸ تيمۋر سٷلەيمەنوۆتىڭ ٶزٸنٸڭ بايانداماسىندا ايتىپ ٶتكەندەي, ٷش جىلدان استام جۇمىس جاساپ جاتقان كەسٸپكەرلەر شاعىن نەسيە الۋشى تٸزٸمٸنەن الىنىپ تاستالعانى جەنە شاعىن نەسيەنٸڭ بٸر الۋشىعا بەرٸلەتٸن سومانى تٶمەندەتۋ تۋرالى شاعىن نەسيەلەۋ باعدارلاماسىنا ٶزگەرٸستەر ەنگٸزٸلگەن. بۇل ورايدا اسا ساق بولۋ كەرەك, ولارعا باسقا باعدارلامالاردان نەسيە قاراجاتتارىن الۋ مٷمكٸندٸگٸ ساقتالۋى قاجەت.
شاعىن نەسيە اۋىل تۇرعىندارى ٷشٸن ٶتە تيٸمدٸ تەسٸل. سوندىقتان اۋىلدىق ەلدٸ مەكەندەردە بۇل باعدارلامانىڭ جٷزەگە اسۋ مەحانيزمٸن حالىق اراسىندا كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ كەرەك» دەدٸ سەناتور
زاڭ قابىلداندى. ەندٸگٸ مەسەلە ونىڭ تەتٸكتەرٸن تيٸمدٸ جاساپ, ەل يگٸلٸگٸنە جاراتۋ
ەدٸلبەك قابا
