«Ash bala toq balamen oinamaidy, Toq bala ash qalam dep oilamaidy». Búldirshin kezimizde osy maqaldy týra maǵynasynda túsinetin edik. Qazir sanamyzdaǵy ash bala men toq balanyń taǵdyry múlde ózgerip ketkendei. Toq bala – bailar men qaltasy qalyń sheneýnikter. Al ash bala – úi-kúisiz jurt bolyp elestei beredi. Muny nege aityp otyrmyz?
Ezýimizdegi emeýringe sebepker bolǵan áńgimege oralaiyq. Astanada jas jubailar toiǵa jiǵan aqshasyna mektep-internattyń zalynda dastarhan jaiyp, oqýshy balalardyń arasynda ózderi ǵana atap ótipti. Saǵatyna 100 dollar tólep, shubalǵan qymbat kólikter jaldamaǵan. Aq kóilek, kók kástóm kimegen. Qustyń súti, jylqynyń ótinen ózgeniń bárin salatyn dastarhan jaimaǵan. Ysyrapqa barmai, óz qalaýymen, osyndai qarapaiym etip atap ótýdi jón kóripti. Súisinbei kórińiz, qane?!
Al fonogrammamen jurtty aldap, 7-10 myń dollar bermese, toiǵa barmaityn ánshilerdi shaqyrmapty da. Tolqyn terbegen jaǵajaida kól-kósir demalysynyń sýretterin áleýmettik jelige júktep, jurttyń júikesine tigenderdi mańaiyna jolatpapty. Olardyń osy deńgeige jetýi – qara orman halyqtyń arqasy emes pe edi?! Olar sony túsinbei me? Túsinedi. Biraq túisigine jetpeitin siiaqty.
Qaisibir ánshi kelinshek instagramdaǵy paraqshasymen kúnine birneshe million teńge tabady eken. Ony maqtanyp turyp aitty bir suhbatynda. Sol hanymnyń da jetimdi jebep, joqty demep júrgenin kórgen pende joq. Kerisinshe, kópbalaly analar balapanynyń jórgegine tiyn tappai júrgende, ol betine birneshe myń dollardyń kremin jaǵyp tastap, áleýmettik jelide án salyp otyr.
Ánshi demekshi, Tájikstanda estradanyń eń tanymaly ókili týǵan kúnin dúrkiretip toilap, asta-tók ysyrapshylyqqa jol bergeni úshin jaýapqa tartylǵan. Aiyppul tóledi. Olarda zań solai. Bizde she? Bizde asa tanymaly ánshi jigit shyǵarmashylyq keshine Reseidiń juldyzdaryn shaqyrǵan byltyr. Dýet bolyp án aitty. Aqshasyn alaida-bylai da shashty. Biraq oǵan eshkim aiyppul salǵan joq. Jyl saiyn bai-baǵlandardyń týǵan kúnine Resei túgili, Amerikadan eń tanymaly ánshi-ártister kelip, milliondap aqsha áketip jatady. Olarǵa da «Ái, munyń ne?» degen, tym bolmasa salyqqa tiesili qarajatyn alyp qalǵan bir quzyrly mekemeni baiqamadyq.
Ózimiz ártis shaqyratyn sol shetelińizde bailar men milliondap aqsha tabatyn ánshiler jetimderge, kedeiler men balaly-shaǵaly otbasylarǵa kómektesip turatyn jazylmaǵan dástúr bar deidi. Qoǵam solai qalyptastyrǵan. Bizdegidei emes. Jasaǵan jaqsylyǵyn buldanbaidy. Jarnamalamaidy. Al bizdiń baishykeshter aqshadan qala salyp jatsa da, qaiyrymdylyqqa sarań. Kedeige bergen on tiynyna kergidi. Al ánin ózi túgili ózge túsinbeitin jatjurttyqqa bergen on millionyna ishi ashymaidy. Nege? Bul da baiybyna bara almaityn bir jumbaq. Al toida tegin tabys taýyp júrgenin bilse de, salyq tóleýdi bilmeitinder júzdep sanalady. Aqshany «mańdai termen taptyq» deidi. Biraq terdiń iisin sezbeisiz. Bulardyń janynda toiyn topalańa ainaldyrmai, tabysyn balalarmen bólisken jas jubailar áldeqaida baqytty.
Astanadaǵy eki jas jomarttyq tanytty. Dastarhanyn mektep-internattyń zalyna jaimaǵanda, balalarǵa bazarlyq úlestirmegende, bálkim, oqýshylar syrttan syilyq usynatyn áldebir dini aǵym ókilderiniń jyly sózine árip sala berýi de múmkin ǵoi. Meiirim men yqylasqa zárý balalardyń tez aldanyp, arbalyp qalatyn jaǵdailary óte kóp. Ondai mysaldyń shet-jaǵasyn túý alystan emes, Jetisý jerindegi bir mektep-internattaǵy tosyn oqiǵadan kórdik.
Jetim de jetiler. Kópbalaly úide ósken sary aýyz balapandar erteń-aq el isine aralasatyn ershil azamat bolar. Al asqaqtap júrgen anaý ánshilerden ár taiar, fonogrammaǵa da tyiym salynar. Kezekti dúnie – kezbeli dáýlet bul!
Jaras Kemeljan