«اش بالا توق بالامەن وينامايدى, توق بالا اش قالام دەپ ويلامايدى». بٷلدٸرشٸن كەزٸمٸزدە وسى ماقالدى تۋرا ماعىناسىندا تٷسٸنەتٸن ەدٸك. قازٸر سانامىزداعى اش بالا مەن توق بالانىڭ تاعدىرى مٷلدە ٶزگەرٸپ كەتكەندەي. توق بالا – بايلار مەن قالتاسى قالىڭ شەنەۋنٸكتەر. ال اش بالا – ٷي-كٷيسٸز جۇرت بولىپ ەلەستەي بەرەدٸ. مۇنى نەگە ايتىپ وتىرمىز?
ەزۋٸمٸزدەگٸ ەمەۋرٸنگە سەبەپكەر بولعان ەڭگٸمەگە ورالايىق. استانادا جاس جۇبايلار تويعا جيعان اقشاسىنا مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ زالىندا داستارحان جايىپ, وقۋشى بالالاردىڭ اراسىندا ٶزدەرٸ عانا اتاپ ٶتٸپتٸ. ساعاتىنا 100 دوللار تٶلەپ, شۇبالعان قىمبات كٶلٸكتەر جالداماعان. اق كٶيلەك, كٶك كەستٶم كيمەگەن. قۇستىڭ سٷتٸ, جىلقىنىڭ ٶتٸنەن ٶزگەنٸڭ بەرٸن سالاتىن داستارحان جايماعان. ىسىراپقا بارماي, ٶز قالاۋىمەن, وسىنداي قاراپايىم ەتٸپ اتاپ ٶتۋدٸ جٶن كٶرٸپتٸ. سٷيسٸنبەي كٶرٸڭٸز, قانە?!
ال فونوگراممامەن جۇرتتى الداپ, 7-10 مىڭ دوللار بەرمەسە, تويعا بارمايتىن ەنشٸلەردٸ شاقىرماپتى دا. تولقىن تەربەگەن جاعاجايدا كٶل-كٶسٸر دەمالىسىنىڭ سۋرەتتەرٸن ەلەۋمەتتٸك جەلٸگە جٷكتەپ, جۇرتتىڭ جٷيكەسٸنە تيگەندەردٸ ماڭايىنا جولاتپاپتى. ولاردىڭ وسى دەڭگەيگە جەتۋٸ – قارا ورمان حالىقتىڭ ارقاسى ەمەس پە ەدٸ?! ولار سونى تٷسٸنبەي مە? تٷسٸنەدٸ. بٸراق تٷيسٸگٸنە جەتپەيتٸن سيياقتى.
قايسٸبٸر ەنشٸ كەلٸنشەك ينستاگرامداعى پاراقشاسىمەن كٷنٸنە بٸرنەشە ميلليون تەڭگە تابادى ەكەن. ونى ماقتانىپ تۇرىپ ايتتى بٸر سۇحباتىندا. سول حانىمنىڭ دا جەتٸمدٸ جەبەپ, جوقتى دەمەپ جٷرگەنٸن كٶرگەن پەندە جوق. كەرٸسٸنشە, كٶپبالالى انالار بالاپانىنىڭ جٶرگەگٸنە تيىن تاپپاي جٷرگەندە, ول بەتٸنە بٸرنەشە مىڭ دوللاردىڭ كرەمٸن جاعىپ تاستاپ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە ەن سالىپ وتىر.
ەنشٸ دەمەكشٸ, تەجٸكستاندا ەسترادانىڭ ەڭ تانىمالى ٶكٸلٸ تۋعان كٷنٸن دٷركٸرەتٸپ تويلاپ, استا-تٶك ىسىراپشىلىققا جول بەرگەنٸ ٷشٸن جاۋاپقا تارتىلعان. ايىپپۇل تٶلەدٸ. ولاردا زاڭ سولاي. بٸزدە شە? بٸزدە اسا تانىمالى ەنشٸ جٸگٸت شىعارماشىلىق كەشٸنە رەسەيدٸڭ جۇلدىزدارىن شاقىرعان بىلتىر. دۋەت بولىپ ەن ايتتى. اقشاسىن الايدا-بىلاي دا شاشتى. بٸراق وعان ەشكٸم ايىپپۇل سالعان جوق. جىل سايىن باي-باعلانداردىڭ تۋعان كٷنٸنە رەسەي تٷگٸلٸ, امەريكادان ەڭ تانىمالى ەنشٸ-ەرتٸستەر كەلٸپ, ميلليونداپ اقشا ەكەتٸپ جاتادى. ولارعا دا «ەي, مۇنىڭ نە?» دەگەن, تىم بولماسا سالىققا تيەسٸلٸ قاراجاتىن الىپ قالعان بٸر قۇزىرلى مەكەمەنٸ بايقامادىق.
ٶزٸمٸز ەرتٸس شاقىراتىن سول شەتەلٸڭٸزدە بايلار مەن ميلليونداپ اقشا تاباتىن ەنشٸلەر جەتٸمدەرگە, كەدەيلەر مەن بالالى-شاعالى وتباسىلارعا كٶمەكتەسٸپ تۇراتىن جازىلماعان دەستٷر بار دەيدٸ. قوعام سولاي قالىپتاستىرعان. بٸزدەگٸدەي ەمەس. جاساعان جاقسىلىعىن بۇلدانبايدى. جارنامالامايدى. ال بٸزدٸڭ بايشىكەشتەر اقشادان قالا سالىپ جاتسا دا, قايىرىمدىلىققا ساراڭ. كەدەيگە بەرگەن ون تيىنىنا كەرگيدٸ. ال ەنٸن ٶزٸ تٷگٸلٸ ٶزگە تٷسٸنبەيتٸن جاتجۇرتتىققا بەرگەن ون ميلليونىنا ٸشٸ اشىمايدى. نەگە? بۇل دا بايىبىنا بارا المايتىن بٸر جۇمباق. ال تويدا تەگٸن تابىس تاۋىپ جٷرگەنٸن بٸلسە دە, سالىق تٶلەۋدٸ بٸلمەيتٸندەر جٷزدەپ سانالادى. اقشانى «ماڭداي تەرمەن تاپتىق» دەيدٸ. بٸراق تەردٸڭ يٸسٸن سەزبەيسٸز. بۇلاردىڭ جانىندا تويىن توپالاڭا اينالدىرماي, تابىسىن بالالارمەن بٶلٸسكەن جاس جۇبايلار ەلدەقايدا باقىتتى.
استاناداعى ەكٸ جاس جومارتتىق تانىتتى. داستارحانىن مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ زالىنا جايماعاندا, بالالارعا بازارلىق ٷلەستٸرمەگەندە, بەلكٸم, وقۋشىلار سىرتتان سىيلىق ۇسىناتىن ەلدەبٸر دٸني اعىم ٶكٸلدەرٸنٸڭ جىلى سٶزٸنە ەرٸپ سالا بەرۋٸ دە مٷمكٸن عوي. مەيٸرٸم مەن ىقىلاسقا زەرۋ بالالاردىڭ تەز الدانىپ, اربالىپ قالاتىن جاعدايلارى ٶتە كٶپ. ونداي مىسالدىڭ شەت-جاعاسىن تٷۋ الىستان ەمەس, جەتٸسۋ جەرٸندەگٸ بٸر مەكتەپ-ينتەرناتتاعى توسىن وقيعادان كٶردٸك.
جەتٸم دە جەتٸلەر. كٶپبالالى ٷيدە ٶسكەن سارى اۋىز بالاپاندار ەرتەڭ-اق ەل ٸسٸنە ارالاساتىن ەرشٸل ازامات بولار. ال اسقاقتاپ جٷرگەن اناۋ ەنشٸلەردەن ەر تايار, فونوگرامماعا دا تىيىم سالىنار. كەزەكتٸ دٷنيە – كەزبەلٸ دەۋلەت بۇل!
جاراس كەمەلجان
