Qostanaiǵa Premer-Ministrdiń orynbasary – Aýyl shaýashylyǵy ministri Asqar Myrzahmetov bastaǵan jumys toby kelip, Qazaqstanda agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnaǵan baǵdarlamasynyń tujyrymdamasyn túsindirýdi, talqylaýdy maqsat etken óńirlik seminar-keńes ótkizdi.
Oǵan Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Qostanai oblystarynyń aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshileri, mamandar qatysty. Aita ketý kerek, bul Úkimettiń qyrkúiek aiyndaǵy keńeitilgen otyrysynda Elbasynyń Úkimetke agroónerkásipti damytý baǵdarlamasyn jasaý jónindegi tapsyrmasy bolatyn. Asqar Myrzahmetov basqosýda jańa baǵdarlamanyń maqsaty men mindetin túsindirgennen keiin, tujyrymdama jobasy tanystyryldy.
Qazaqstan mol astyq óndiredi, biyl, tipti, joǵary kórsetkishke qol jetti. Mal sharýashylyǵy damyp keledi. Degenmen, aýyl sharýashylyǵy, Elbasy teńegendei, elimiz ekonomikasynyń draiverine ainalýy úshin kóptegen máseleler sheshimin tabýy tiis. Jerimiz aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń qandaiyn óndirýge de jetedi, qolaily da. Biraq, soǵan qaramastan, azyq-túliktiń kóptegen túrleriniń óndirisi áli de tómen deńgeide. Sondyqtan, olardyń birazyn syrttan tasýǵa týra keledi.
Mysaly, et ónimderiniń – 33, sary maidyń – 36, irimshik pen súzbeniń – 42, shujyqtyń – 45, qus etiniń – 54, balyqtyń 67 paiyzy ózge elderden tasylady. Mal sharýashylyǵymen qatar, egin sharýashylyǵy salasynan alynatyn ónimderdiń de eksportynan importy basym túrleri jeterlik. Qanttyń 97 paiyzy syrttan keledi.
Ósimdik maiynyń 38 paiyzyn, astyqtyń ortasynda otyryp, makaronnyń da 19 paiyzyn syrttan tasýǵa májbúrmiz. Al kókónis pen jemis konservileriniń de 74 jáne 96 paiyzyna deiin importtyń úlesine tiedi. Importqa táýeldilikten arylyp, ónimderdi syrtqa shyǵarý kólemin arttyrý úshin aýyl sharýashylyǵynda atqarar jumys ta shash-etekten. Olardy júielegende, atqarylar istiń mehanizmderin belgilegende aýyl sharýashylyǵy damýdyń kibirtiksiz jolyna túsedi.
– Baǵdarlamany jasaý barysyndaǵy taldaý jumystary kezinde bizde astyqtyń artyǵymen óndiriletinin, onyń esesine jem, arpa jáne qus etiniń jetispeitinin anyqtadyq. Sonymen qatar, et, sút, kókónisti qaita óńdeý jáne siyr eti men qoi etin eksporttaý tómen deńgeide, – dedi Asqar Myrzahmetov. Ministr aýyl sharýashylyǵyn barynsha ártaraptandyrý baǵdarlamanyń mańyzdy baǵyttarynyń biri ekenin de aityp ótti.
Jobasy talqylanyp jatqan baǵdarlama aýyl sharýashylyǵyndaǵy máselelerdi sheshý arqyly, aýyldyń áleýmettik jaǵdaiyn da durystaýdy kózdeidi. Mysaly, mal sharýashylyǵy tiimdiligin 58 paiyzǵa, ósimdik sharýashylyǵynyń tiimdiligin 40 paiyzǵa kóterý baǵdarlama mindetteriniń birinen sanalady. Taýarly óndiriske 670 myń usaq óndirýshini tartyp, óndirilgen ónimdi ótkizý, ony óńdeý júiesin jasaý úshin aýyl sharýashylyǵy kooperatsiialaryn qurýdy mindetteidi.
– Bul kooperatsiialar eshqandai da burynǵy ujymdyq sharýashylyqtardy jańǵyrtý bolmaidy. Búgingi sharýashylyqtarǵa quqyqtyq, zańdyq, qarjylyq, ekonomikalyq jaǵynan eshqandai nuqsan kelmeidi. Et, sút, kókónis, kartop sekildi kúndelikti kerek azyqtyń 60-90 paiyzyna deiin jekelerdiń qosalqy sharýashylyqtary men shaǵyn fermerlik sharýashylyqtarda óndiriledi.Al aýyl sharýashylyǵy ónimderin óńdeý kásiporyndary shikizat tapshylyǵyn sezingennen óz qýatynyń 25 paiyzdan 60 paiyzyna deiin paidalana almaidy. Al usaq sharýashylyqtar birikkende ónimin zaýyttarǵa kooperativ arqyly ótkizedi, onyń jumysy jandanýy úshin memleket tarapynan aýyl sharýashylyǵy ónimderin sýbsidiialaý da oilastyrylady, – dedi baǵdarlama jobasyn tanystyrǵan Ósimdik sharýashylyǵy óndirisi jáne óńdeý departamenti direktorynyń orynbasary B.Iliiasov. Kooperatsiia arqyly taýarly óndiriske 670 myń usaq óndirýshiler keńinen tartylady, olarǵa memlekettik qoldaýdyń tiimdiligi men qoljetimdiligi barynsha qamtamasyz etiledi. Bul is eksporttyq saiasatty júzege asyrý men organikalyq, taza ónimniń qazaqstandyq brendin jasaýdy baǵytqa alady.
Seminarda sýbsidiia máselesi keńinen sóz boldy. Ósimdik sharýashylyǵynda sýbsidiiany gektaryna bergen durys pa, álde óndirgen ónimine qarai ma? Osy másele kóp suraqqa ózek boldy. Seminar-keńeste úsh oblystan jinalǵan aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshiler men mamandar tyńdaldy. Ataqty «Ivolga» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń direktory Vasilii Rozinov baǵdarlama jobasyna óz pikirin qosa otyryp, aýyl sharýashylyǵyndaǵy ózderi kezdestirip júrgen problemalardy atap ótti. Aýyldan jurttyń kóshýi toqtamai tur, aýyz sýmen qamtamasyz etý syn kótermeidi, aýylǵa baspana salý kerek, aýyl sharýashylyǵy mamandary jetispeidi.
Baǵdarlamany talqylaý men túsindirý barysynda mal jáne egin sharýashylyǵyndaǵy maldyń jemazyǵy, qurama jem zaýyttarynyń qýatyn arttyrý, qajet jerlerde ony salý, jaiylym, ony sýlandyrý, aýyldaǵylardy kooperativke biriktirýge barynsha yntalandyrý sekildi kóptegen máseleler qamtyldy. Aýyl sharýashylyǵy men aýyldaǵy bir máseleni qozǵasa, júz másele basyn kóteredi. Sondyqtan agroónerkásiptik keshendi damytýdyń aldaǵy bes jylǵa arnalǵan baǵdarlamasy tujyrymdamasynyń jobasyn túsindirý aýdandar men aýyldarda júrse quba-qup bolar edi. Óitkeni, aýyl sharýashylyǵy damysa – aýyl gúldenedi, ekonomika tek óndiriske qaramai qaryshtap damityn bolady. Al baǵdarlama jobasynda aitylǵan aýyl sharýashylyǵynda júzege asyrylatyn jumystardyń barlyǵy da aýylda alańdap otyrǵandardyń qolynan ótedi.
Ministr ótkizgen seminar-keńesten «Kelisip pishken ton kelte bolmaýy» úshin de talqylaý-túsindirý jumystary durys qolǵa alynǵany bilinip turdy.
Názira JÁRIMBETOVA,
«Egemen Qazaqstan»
QOSTANAI
.jpeg)