Bilim berýdi basqarý organdary júiesiniń durys uiymdastyrylýy – bilim berý sapasy men tiimdiligin arttyrýdyń mańyzdy sharttarynyń biri.
Sarapshylar aýdandyq, qalalyq jáne oblystyq bilim basqarmalarynyń ózara bailanysy men jumys júrgizý júiesindegi kemshilikter týraly uzaq ýaqyt boiy aityp keledi. Bul máseleni eskere otyryp, júieni ózgertý týraly sheshim qabyldandy.
Memleket basshysynyń tapsyrmasy boiynsha tiisti Zań qabyldanǵany belgili.
Endi 2021 jyldan bastap aýdandyq jáne qalalyq bilim berý bólimderin qarjylandyrý jáne basqarý quzyreti oblystyq bilim berý basqarmalaryna beriledi, iaǵni ár mektep pen balabaqshanyń máseleleri oblystyń baqylaýynda bolady. Bul – jalpy bilim berý salasy úshin óte mańyzdy qadam.
Mysaly, aýyldaǵy mektepke jóndeý jumystary qajet bolsa, mektep direktory aýdandyq bilim bólimine júginedi. Al, aýdandyq bilim bóliminiń basshysy aýdan ákimine emes, birden oblystyq bilim basqarmasyna ótinish jiberedi.
Aita keteiin, qazir aýdandyq jáne qalalyq bilim bólimderi (iaǵni mektepter men balabaqshalar) aýdan ákimine qaraidy. Sáikesinshe, qarjylandyrý máselesi sol aýdan men qalanyń múmkindikterine (biýdjetine) tikelei bailanysty.
Mundai ózgerister Bilim jáne ǵylym ministrliginen ár mektep pen balabaqshaǵa deiingi «joldy» qysqartýǵa jaǵdai jasaidy.
Mysaly, bir ǵana Qostanai oblysynda jiyrmaǵa jýyq aýdan men qala bar, iaǵni, 20 ákim jumys isteidi. Bilim bólimderiniń oblystyq bilim basqarmalaryna berilýi sheshim qabyldaý ortalyǵynyń da 20-ǵa qysqaratynyn bildiredi.
Bastysy, jańa ózgerister bilim berý uiymdaryndaǵy jaǵdaidy teńestirýge múmkindik beredi.
Elimizde biryńǵai normativtik quqyqtyq aktiler, biryńǵai standarttar men talaptar bolǵanynyń ózinde, bilim sapasy óńirlerde ǵana emes, bir oblystyń aýdandarynda da ártúrli ekeni jasyryn emes. Halyqaralyq zertteýler nátijesi de bir oblystyń ishinde bilim sapasyndaǵy aiyrmashylyq úlken ekenin kórsetti.
Osy siiaqty qarjylandyrý deńgeii men basqarý tásilderiniń ártúrli bolýy mektepterdi jylytý maýsymyna daiyndaý, oqýlyqtarmen, kompiýterlermen qamtamasyz etý, jóndeý jumystaryn júrgizý barysyna da áser etedi.
Taǵy da mysal keltirip óteiin, sol Qostanai oblysyndaǵy iri taýar óndirýshi kásiporyndar shoǵyrlanǵan aýdandarda (Qostanai, Meńdiqara, Áýliekól aýdandary) biýdjetke aýdarym kóbirek túsedi. Degenmen, óńirdegi Altynsarin jáne Qamysty aýdandary mundai kórsetkishpen maqtana almaidy. Iaǵni bul bilim salasyn qarjylandyrýǵa, jóndeý jumystaryna, kompiýterlermen jáne oqýlyqtarmen qamtamasyz etýge áser etedi.
Bilim salasyndaǵy mundai basqarý júiesi keri bailanysqa, bilim salasyndaǵy saiasattyń tiimdi implementatsiiasyna kedergi keltiredi. Nátijesinde qarjylandyrý boiynsha, jóndeý jumystaryna, kadrlyq máselelerge qatysty teńsizdikter oryn alady.
Ashyq aitý qajet, qazirgi ýaqytta aýdan men qala ákimdikterine baǵynatyn mektepter men balabaqshalarǵa Bilim basqarlamalary is júzinde áser ete almaidy.
Basqarmalardyń quzyretinde kolledjder, daryndy jáne erekshe qajettilikteri bar balalarǵa arnalǵan 5-10 mektep, balalar úii, PMPK bar. Endi mektepter men balabaqshalar bir ortalyqtan basqarylsa, qarjylandyrýdy teńestirý jáne arttyrý problemalary keshendi túrde sheshiletin bolady.
Bul – jaqyn arada bilim berý júiesin áldeqaida tiimdi etýge negiz bolatyn qajet sheshim.
Taǵy bir jańashyldyq – bilim bólimderiniń basshylaryn aýdan jáne qala ákimderi emes, oblystyq bilim basqarmasy basshysy taǵaiyndaityn bolady.
BǴM talaptaryna sáikes olar is-tájiribelik jáne fýnktsionaldyq daǵdylary bar kadrlar, bilim berý júiesinde tómengi basshylyq laýazymdarda jaqsy tájiribe jinaǵan mamandar bolýy tiis. Sońǵy jyldary bul laýazymdarǵa bilim salasyna qatysy joq adamdardy taǵaiyndaý faktileri jii kezdesti, oǵan jol bermeýimiz kerek.
Ministrlik pen bilim basqarmalary arasyndaǵy ózara bailanysta da birqatar máseleler bar ekeni jasyryn emes. Bul da – ákimshilik jáne uiymdastyrýshylyq baǵynystylyqtyń bolmaýynyń áseri.
Bilim jáne ǵylym ministrligi óz kezeginde balabaqsha, mektep, kolledjderge tek janama túrde, MJBS, oqý baǵdarlamalary men NQA arqyly yqpal ete alady.
Ministrlik bilim basqarmalary men bólimderiniń basshylaryn taǵaiyndamaidy, mektepterdi, balabaqshalardy, kolledjderdi qarjylandyrmaidy.
Bul rette qoldanystaǵy uiymdastyrýshylyq jáne qarjy júiesi boiynsha ministrliktiń 20 myńǵa jýyq uiymdy tiimdi basqarýy múmkin emes ekenin túsiný kerek.
Bul jaǵdai jan basyna qarjylandyrýdy kezeń-kezeńmen engizgennen keiin, býhgalteriia, satyp alý jáne taǵy basqa jumysty tsifrlandyrǵannan keiin, bilim berý uiymdary janyndaǵy korporativtik basqarý organdaryn engizgip, basqa da sharalardy qoldanǵannan keiin ǵana ózgeredi.
Ázirshe biz oblystyq basqarmalar men qalalyq/aýdandyq bilim bólimderiniń basshylaryn taǵaiyndaý barysynda Bilim jáne ǵylym ministrligimen kelisilý boiynsha jáne bilim bólimderin oblystyq basqarmalarǵa berý jóninde normalardy engizýge bastama jasadyq. Budan ári jaǵdaidy taldap, osy baǵyttaǵy kelesi qadamdardy jasaimyz.
Basqarý júiesin ózgertý jáne bilim bólimderin mekteptermen jáne balabaqshalarmen birge oblystyq deńgeige berý, aýdandyq jáne qalalyq bilim bólimderi men bilim basqarmalarynyń basshylaryn taǵaiyndaý men jumystan bosatýdy BǴM-men kelisý týraly normany engizý, biryńǵai biliktilik talaptaryn qalyptastyrý jáne qalalyq, aýdandyq bilim bólimderi men oblystyq bilim basqarmalarynyń basshylyǵyna kásibi-praktikterdi tartý, direktorlardy taǵaiyndaý júiesin ózgertý, olardy attestattaý jáne rotatsiialaý institýtyn engizý, qarjylandyrý júiesin derbestendirilgen jáne jan basyna shaqqandaǵy deńgeige ózgertý – jalpy bilim berý júiesiniń tiimdiligin arttyrýǵa sep bolatynyna senimdimin.
Ashat Aimaǵambetov,
QR Bilim jáne ǵylym ministri
