Qazaqstandyq Kamila Hýjajinova – iadrolyq tehnologiialar jáne iadrolyq bilimderdi basqarý salasynyń sarapshysy – Mariia Sklodovskaia-Kiýri atyndaǵy atom energiiasy jónindegi Halyqaralyq agenttiktiń (MAGATE) stipendiialyq baǵdarlamasynyń alǵashqy legine endi. Bul kezeńge deiin ol iadrolyq salada jumys istep, oqý men tájiribeni qatar alyp júrip, kásibi mansabyn júieli túrde qalyptastyrǵan edi. Sondyqtan baǵdarlamaǵa qatysý jáne MAGATE-niń Venadaǵy shtab-páterinde bir jyldyq taǵylymdamadan ótý ol úshin oqý tájiribesi emes, halyqaralyq deńgeidegi saraptamasyn damytýdaǵy qisyndy qadam boldy. Redaktsiiamyzǵa bergen suhbatynda Kamila óziniń kásibi joly týraly áńgimelep berdi.
Almatydan Tomskige deiin: injenerlik mektepti tańdaý
Kamila Hýjajinova Almaty qalasynda dúniege kelli, osy qalada ósti. Ol Qanysh Sátbaev atyndaǵy №56 kópsalaly gimnaziiany fizika-matematika synyby boiynsha támamdaǵan.
Foto: Kamila Hýjajinovanyń jeke arhivynan
«Sońyna deiin naqty qai jerde oqitynym belgisiz boldy. Qazaqstan men Reseidegi oqý oryndaryn qarastyrdym. Tańdaýym TMD elderi arasynda dástúrli túrde «injener kadrlardyń ustahanasy» sanalatyn jetekshi tehnikalyq joǵary oqý oryndarynyń biri – Tomsk politehnikalyq ýniversitetine tústi. Tomsk pen jalpy Sibir óńiri myqty injenerlik mektebimen tanymal. Onyń túlekteri álemniń túkpir-túkpirinde eńbek etip jatyr», – dep atap ótti Kamila.
Tomsk politehnikalyq ýniversitetinde ol «Iadrolyq fizika jáne tehnologiialar» mamandyǵyn tańdady. Ekinshi kýrstan keiin-aq Almaty mańyndaǵy Alataý kentinde ornalasqan VVR-K zertteý reaktorynda tájiribeden ótti.
«Men atom salasyndaǵy jumystyń shyn máninde qalai júrgiziletinin óz kózimmen kórýge múmkindik aldym. Buǵan deiingi túsinigim birshama bulyńǵyrlaý bolatyn. Keiin Astanadaǵy «QazAtomÓnerkásip» ulttyq kompaniiasynyń bas keńsesinde tájiribeden óttim. Bul múlde basqa tájiribe. Iá, bul da atom salasy, biraq jumys baǵyttary men jaǵdailary tipten bólek», – deidi ol.
Magistratýra men Reseidegi bilim berý múmkindikteri
Kamilanyń aitýynsha, Tomsk politehnikalyq ýniversitetin qosa alǵanda, Reseidiń joǵary oqý oryndary Qazaqstan aýmaǵynda qabyldaý komissiialarynyń ókilderimen kezdesýler ótkizedi. Resmi saittarda túsý emtihandarynyń tizimimen tanysyp, solarǵa tirkelýge bolady. Nátijesinde reitingilik ball qalyptasyp, talapkerler Reseide kvota boiynsha oqý konkýrsyna qatysady.
«Bilim berý qunynyń joǵary ekenin eskersek, mundai «grantty» alý men úshin úlken múmkindik boldy. Resei ýniversitetterinde de Qazaqstandaǵydai stýdentterdi qoldaýdyń damyǵan júiesi bar: reitingter, baiqaýlar, joǵary stipendiialar, memlekettik korporatsiialar men qorlardyń granttary. Eger sessiialardy keminde «tórt» baǵasyna jaýyp, ǵylymi jáne qoǵamdyq qyzmetke belsendi qatyssań, qosymsha qarjylai qoldaý alýǵa naqty múmkindik bar», – deidi Kamila.
Bakalavriatty aiaqtaǵannan keiin ol magistratýraǵa tústi. Oqý barysynda Úlbi metallýrgiia zaýytynda iadrolyq bilimderdi basqarý máseleleri boiynsha, sondai-aq Rosatomnyń halyqaralyq jelisinde (RMS) tájiribeden ótti. Oqý nátijesinde Kamila «Tomsk oblysynyń úzdik stýdenti» atanyp, Vladimir Potanin qorynyń stipendiaty boldy.
Kiýri stipendiiasy jáne MAGATE-degi taǵylymdama
Dál magistratýra kezeńinde Kamila Mariia Sklodovskaia-Kiýri atyndaǵy MAGATE baǵdarlamasyna ótinish berdi. Irikteý birneshe kezeńnen turdy: ǵylymi jetistikteri men túiindemesi baǵalandy. Al sońǵy kezeń MAGATE ókilderi men salalyq sektsiiamen ótken suhbat boldy. Nátijesinde Kamila jeńimpazdar qataryna enip, Venada iadrolyq bilimderdi basqarý sektsiiasynda bir jyldyq taǵylymdamadan ótý múmkindigine ie boldy.
«MAGATE-degi taǵylymdamam 2022 jyldyń qyrkúieginen 2023 jyldyń tamyzyna deiin jalǵasty. Osy ýaqyt ishinde men halyqaralyq jobalardy, bilim berý baǵdarlamalary men iadrolyq bilimderdi basqarý boiynsha mektepterdi qoldaýǵa, sondai-aq jas mamandardy salaǵa tartýǵa baǵyttalǵan bastamalarǵa qatystym. MAGATE – iadrolyq qaýipsizdik, kepildikter jáne taratpaý salasynda standarttar, usynymdar men tásilderdi qalyptastyratyn álemdegi eń bedeldi uiymdardyń biri», – deidi ol.
Qazaqstandaǵy bilim: kadr daiarlaýdaǵy MIFI-diń róli
Kamila búginde iadrolyq salamen bailanysty mansap qurýdy qalaityn jastarǵa bazalyq bilim alý úshin mindetti túrde shetelge shyǵýdyń qajeti joq deidi. Sońǵy jyldary negizgi múmkindikterdiń bir bóligi el ishinde paida boldy. Almaty qalasynda Ulttyq zertteý iadrolyq ýniversiteti «MIFI»-diń filialy jumys istep keledi. Ol birtindep atom energetikasy úshin mamandar daiarlaityn tirek alańdardyń birine ainalýda. Onyń aitýynsha, filialdyń ashylýy buryn elde shekteýli túrde ǵana usynylǵan baǵyttar – iadrolyq injeneriia, fizika, qaýipsizdik, atom nysandaryn paidalaný boiynsha kadr tapshylyǵyn azaitýǵa baǵyttalǵan naqty qadam.
«Endi mamandardy el ishinde daiarlaýǵa bolady, sheteldik kadrlarǵa tolyqtai táýeldi bolmaimyz. Sonymen qatar, oqytý MIFI-diń myqty injenerlik mektebine súienedi jáne atom salasynyń naqty qajettilikterine baǵyttalǵan», – deidi qazaqstandyq maman.
Ol halyqaralyq tájiribemen MAGATE taǵylymdamalary men baǵdarlamalarymen ushtasqan mundai daiyndyq modeli bolashaq qazaqstandyq AES-te de, halyqaralyq jobalarda da suranysqa ie mamandardy qalyptastyrýǵa múmkindik beretinin atap ótti.
Bolashaqty qalai elestetedi
Óziniń kásibi bolashaǵyn Kamila iadrolyq bilimderdi basqarý baǵytymen bailanystyrady. Bolashaq qazaqstandyq atom elektr stansasynda jumys isteý múmkindigi týraly aita kele, ol muny aldaǵy ýaqyttyń perspektivasy retinde qarastyratynyn jetkizdi.
«Mundai baǵyttar atom elektr stansasynyń qurylysy aiaqtalýǵa jaqyndaǵan kezeńde erekshe mańyzǵa ie bolatynyn túsinemin. Alda stansanyń salynýyna deiin birneshe jyl bar. Jalpy, árbir azamattyń óz elinde ómirdi sál de bolsa jaqsartýǵa jáne adamdarǵa paida ákeletin jobalardy júzege asyrýǵa degen nieti bar dep oilaimyn. Meniń tájiribem men bilimim Qazaqstanda qajet bolady dep úmittenemin», – deidi Kamila.
