قازاقستاندىق كاميلا حۋجاجينوۆا – يادرولىق تەحنولوگييالار جەنە يادرولىق بٸلٸمدەردٸ باسقارۋ سالاسىنىڭ ساراپشىسى – مارييا سكلودوۆسكايا-كيۋري اتىنداعى اتوم ەنەرگيياسى جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق اگەنتتٸكتٸڭ (ماگاتە) ستيپەندييالىق باعدارلاماسىنىڭ العاشقى لەگٸنە ەندٸ. بۇل كەزەڭگە دەيٸن ول يادرولىق سالادا جۇمىس ٸستەپ, وقۋ مەن تەجٸريبەنٸ قاتار الىپ جٷرٸپ, كەسٸبي مانسابىن جٷيەلٸ تٷردە قالىپتاستىرعان ەدٸ. سوندىقتان باعدارلاماعا قاتىسۋ جەنە ماگاتە-نٸڭ ۆەناداعى شتاب-پەتەرٸندە بٸر جىلدىق تاعىلىمدامادان ٶتۋ ول ٷشٸن وقۋ تەجٸريبەسٸ ەمەس, حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ ساراپتاماسىن دامىتۋداعى قيسىندى قادام بولدى. رەداكتسييامىزعا بەرگەن سۇحباتىندا كاميلا ٶزٸنٸڭ كەسٸبي جولى تۋرالى ەڭگٸمەلەپ بەردٸ.
الماتىدان تومسكٸگە دەيٸن: ينجەنەرلٸك مەكتەپتٸ تاڭداۋ
كاميلا حۋجاجينوۆا الماتى قالاسىندا دٷنيەگە كەللٸ, وسى قالادا ٶستٸ. ول قانىش سەتباەۆ اتىنداعى №56 كٶپسالالى گيمنازييانى فيزيكا-ماتەماتيكا سىنىبى بويىنشا تەمامداعان.
فوتو: كاميلا حۋجاجينوۆانىڭ جەكە ارحيۆىنان
«سوڭىنا دەيٸن ناقتى قاي جەردە وقيتىنىم بەلگٸسٸز بولدى. قازاقستان مەن رەسەيدەگٸ وقۋ ورىندارىن قاراستىردىم. تاڭداۋىم تمد ەلدەرٸ اراسىندا دەستٷرلٸ تٷردە «ينجەنەر كادرلاردىڭ ۇستاحاناسى» سانالاتىن جەتەكشٸ تەحنيكالىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرٸ – تومسك پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنە تٷستٸ. تومسك پەن جالپى سٸبٸر ٶڭٸرٸ مىقتى ينجەنەرلٸك مەكتەبٸمەن تانىمال. ونىڭ تٷلەكتەرٸ ەلەمنٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە ەڭبەك ەتٸپ جاتىر», – دەپ اتاپ ٶتتٸ كاميلا.
تومسك پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸندە ول «يادرولىق فيزيكا جەنە تەحنولوگييالار» ماماندىعىن تاڭدادى. ەكٸنشٸ كۋرستان كەيٸن-اق الماتى ماڭىنداعى الاتاۋ كەنتٸندە ورنالاسقان ۆۆر-ك زەرتتەۋ رەاكتورىندا تەجٸريبەدەن ٶتتٸ.
«مەن اتوم سالاسىنداعى جۇمىستىڭ شىن مەنٸندە قالاي جٷرگٸزٸلەتٸنٸن ٶز كٶزٸممەن كٶرۋگە مٷمكٸندٸك الدىم. بۇعان دەيٸنگٸ تٷسٸنٸگٸم بٸرشاما بۇلىڭعىرلاۋ بولاتىن. كەيٸن استاناداعى «قازاتومٶنەركەسٸپ» ۇلتتىق كومپانيياسىنىڭ باس كەڭسەسٸندە تەجٸريبەدەن ٶتتٸم. بۇل مٷلدە باسقا تەجٸريبە. يە, بۇل دا اتوم سالاسى, بٸراق جۇمىس باعىتتارى مەن جاعدايلارى تٸپتەن بٶلەك», – دەيدٸ ول.
ماگيستراتۋرا مەن رەسەيدەگٸ بٸلٸم بەرۋ مٷمكٸندٸكتەرٸ
كاميلانىڭ ايتۋىنشا, تومسك پوليتەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸن قوسا العاندا, رەسەيدٸڭ جوعارى وقۋ ورىندارى قازاقستان اۋماعىندا قابىلداۋ كوميسسييالارىنىڭ ٶكٸلدەرٸمەن كەزدەسۋلەر ٶتكٸزەدٸ. رەسمي سايتتاردا تٷسۋ ەمتيحاندارىنىڭ تٸزٸمٸمەن تانىسىپ, سولارعا تٸركەلۋگە بولادى. نەتيجەسٸندە رەيتينگٸلٸك بالل قالىپتاسىپ, تالاپكەرلەر رەسەيدە كۆوتا بويىنشا وقۋ كونكۋرسىنا قاتىسادى.
«بٸلٸم بەرۋ قۇنىنىڭ جوعارى ەكەنٸن ەسكەرسەك, مۇنداي «گرانتتى» الۋ مەن ٷشٸن ٷلكەن مٷمكٸندٸك بولدى. رەسەي ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە دە قازاقستانداعىداي ستۋدەنتتەردٸ قولداۋدىڭ دامىعان جٷيەسٸ بار: رەيتينگتەر, بايقاۋلار, جوعارى ستيپەندييالار, مەملەكەتتٸك كورپوراتسييالار مەن قورلاردىڭ گرانتتارى. ەگەر سەسسييالاردى كەمٸندە «تٶرت» باعاسىنا جاۋىپ, عىلىمي جەنە قوعامدىق قىزمەتكە بەلسەندٸ قاتىسساڭ, قوسىمشا قارجىلاي قولداۋ الۋعا ناقتى مٷمكٸندٸك بار», – دەيدٸ كاميلا.
باكالاۆرياتتى اياقتاعاننان كەيٸن ول ماگيستراتۋراعا تٷستٸ. وقۋ بارىسىندا ٷلبٸ مەتاللۋرگييا زاۋىتىندا يادرولىق بٸلٸمدەردٸ باسقارۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا, سونداي-اق روساتومنىڭ حالىقارالىق جەلٸسٸندە (RMS) تەجٸريبەدەن ٶتتٸ. وقۋ نەتيجەسٸندە كاميلا «تومسك وبلىسىنىڭ ٷزدٸك ستۋدەنتٸ» اتانىپ, ۆلاديمير پوتانين قورىنىڭ ستيپەندياتى بولدى.
كيۋري ستيپەنديياسى جەنە ماگاتە-دەگٸ تاعىلىمداما
دەل ماگيستراتۋرا كەزەڭٸندە كاميلا مارييا سكلودوۆسكايا-كيۋري اتىنداعى ماگاتە باعدارلاماسىنا ٶتٸنٸش بەردٸ. ٸرٸكتەۋ بٸرنەشە كەزەڭنەن تۇردى: عىلىمي جەتٸستٸكتەرٸ مەن تٷيٸندەمەسٸ باعالاندى. ال سوڭعى كەزەڭ ماگاتە ٶكٸلدەرٸ مەن سالالىق سەكتسييامەن ٶتكەن سۇحبات بولدى. نەتيجەسٸندە كاميلا جەڭٸمپازدار قاتارىنا ەنٸپ, ۆەنادا يادرولىق بٸلٸمدەردٸ باسقارۋ سەكتسيياسىندا بٸر جىلدىق تاعىلىمدامادان ٶتۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدى.
«ماگاتە-دەگٸ تاعىلىمدامام 2022 جىلدىڭ قىركٷيەگٸنەن 2023 جىلدىڭ تامىزىنا دەيٸن جالعاستى. وسى ۋاقىت ٸشٸندە مەن حالىقارالىق جوبالاردى, بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارى مەن يادرولىق بٸلٸمدەردٸ باسقارۋ بويىنشا مەكتەپتەردٸ قولداۋعا, سونداي-اق جاس مامانداردى سالاعا تارتۋعا باعىتتالعان باستامالارعا قاتىستىم. ماگاتە – يادرولىق قاۋٸپسٸزدٸك, كەپٸلدٸكتەر جەنە تاراتپاۋ سالاسىندا ستاندارتتار, ۇسىنىمدار مەن تەسٸلدەردٸ قالىپتاستىراتىن ەلەمدەگٸ ەڭ بەدەلدٸ ۇيىمداردىڭ بٸرٸ», – دەيدٸ ول.
قازاقستانداعى بٸلٸم: كادر دايارلاۋداعى ميفي-دٸڭ رٶلٸ
كاميلا بٷگٸندە يادرولىق سالامەن بايلانىستى مانساپ قۇرۋدى قالايتىن جاستارعا بازالىق بٸلٸم الۋ ٷشٸن مٸندەتتٸ تٷردە شەتەلگە شىعۋدىڭ قاجەتٸ جوق دەيدٸ. سوڭعى جىلدارى نەگٸزگٸ مٷمكٸندٸكتەردٸڭ بٸر بٶلٸگٸ ەل ٸشٸندە پايدا بولدى. الماتى قالاسىندا ۇلتتىق زەرتتەۋ يادرولىق ۋنيۆەرسيتەتٸ «ميفي»-دٸڭ فيليالى جۇمىس ٸستەپ كەلەدٸ. ول بٸرتٸندەپ اتوم ەنەرگەتيكاسى ٷشٸن ماماندار دايارلايتىن تٸرەك الاڭداردىڭ بٸرٸنە اينالۋدا. ونىڭ ايتۋىنشا, فيليالدىڭ اشىلۋى بۇرىن ەلدە شەكتەۋلٸ تٷردە عانا ۇسىنىلعان باعىتتار – يادرولىق ينجەنەرييا, فيزيكا, قاۋٸپسٸزدٸك, اتوم نىساندارىن پايدالانۋ بويىنشا كادر تاپشىلىعىن ازايتۋعا باعىتتالعان ناقتى قادام.
«ەندٸ مامانداردى ەل ٸشٸندە دايارلاۋعا بولادى, شەتەلدٸك كادرلارعا تولىقتاي تەۋەلدٸ بولمايمىز. سونىمەن قاتار, وقىتۋ ميفي-دٸڭ مىقتى ينجەنەرلٸك مەكتەبٸنە سٷيەنەدٸ جەنە اتوم سالاسىنىڭ ناقتى قاجەتتٸلٸكتەرٸنە باعىتتالعان», – دەيدٸ قازاقستاندىق مامان.
ول حالىقارالىق تەجٸريبەمەن ماگاتە تاعىلىمدامالارى مەن باعدارلامالارىمەن ۇشتاسقان مۇنداي دايىندىق مودەلٸ بولاشاق قازاقستاندىق اەس-تە دە, حالىقارالىق جوبالاردا دا سۇرانىسقا يە مامانداردى قالىپتاستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
بولاشاقتى قالاي ەلەستەتەدٸ
ٶزٸنٸڭ كەسٸبي بولاشاعىن كاميلا يادرولىق بٸلٸمدەردٸ باسقارۋ باعىتىمەن بايلانىستىرادى. بولاشاق قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانساسىندا جۇمىس ٸستەۋ مٷمكٸندٸگٸ تۋرالى ايتا كەلە, ول مۇنى الداعى ۋاقىتتىڭ پەرسپەكتيۆاسى رەتٸندە قاراستىراتىنىن جەتكٸزدٸ.
«مۇنداي باعىتتار اتوم ەلەكتر ستانساسىنىڭ قۇرىلىسى اياقتالۋعا جاقىنداعان كەزەڭدە ەرەكشە ماڭىزعا يە بولاتىنىن تٷسٸنەمٸن. الدا ستانسانىڭ سالىنۋىنا دەيٸن بٸرنەشە جىل بار. جالپى, ەربٸر ازاماتتىڭ ٶز ەلٸندە ٶمٸردٸ سەل دە بولسا جاقسارتۋعا جەنە ادامدارعا پايدا ەكەلەتٸن جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋعا دەگەن نيەتٸ بار دەپ ويلايمىن. مەنٸڭ تەجٸريبەم مەن بٸلٸمٸم قازاقستاندا قاجەت بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸن», – دەيدٸ كاميلا.
