Qazaqstandyq politsiia halyqty qorǵai ala ma?

Bul joly beibit turǵyndardy qospaǵanda tórt politsiia qyzmet­keri oqqa ushty. Alǵashynda jurt tynyshtyq buzǵandar birnesheý shyǵar dep topshylaǵan. Keiin onyń jalǵyz adam ekeni anyqtaldy. N.Nazarbaev qandy oqiǵany terakt dep atady. Jalpy, osy oqiǵany terrorizmmen bailanystyrýǵa bola ma? Terrorizm – latyn tilinen aýdarǵanda “qorqynysh”, “úrei” degen maǵyna beredi. Terrorlyq áreketke barǵandar kepil alýdy, sol arqyly óziniń talabyn qoiýdy kózdeidi. Tipti bolmaǵanda ǵimaratty, ushaq­ty, t.b. basyp alýdy, ja­ryp jiberýdi maqsat etedi. Neǵurlym kóp qan tógilse, qorqynysh kúsheiedi, úrei ulǵaiady. Sondyqtan lańkester halyq kóp shoǵyrlanǵan jerge áýes keledi.

Al Kúlikbaevtyń áreke­tinen osyndai piǵyl baiqala ma? Joq. Kerisinshe, ol quqyq qorǵaýshylardan ósh alýdy josparlaǵan. Muny búlikshiden alynǵan jaýapqa súienip Ishki ister ministri Q.Qasymov aitty. Eger bu­lai bolsa, qapyda oqqa ush­qan, jaralanǵan beibit tur­ǵyndar qylmysker men politseiler arasyndaǵy esep-­aiyrysýdan japa shekti dep topshylaýǵa týra kelmei me? Sonda bul jerde politseiler halyqty sodyrdan qor­ǵaý maqsatynda jumys iste­gen be, álde jalǵyz qaraqshyny quryqtai almai, beisaýat adamdardyń ómi­rine qater tóndir­gen be?

Árine, qandyqol qaraqshynyń áre­ketin esh aqtaý­ǵa bolmaidy. Bir­neshe adamnyń ómi­rin qiǵan oǵan eń aýyr jaza laiyq. Degenmen onyń ne­likten “ósh almaq” bolǵany egjei-teg­jeili tekse­ri­lýi shart. Óitkeni Kú­lik­baevtyń mun­dai qaterge bas tigýi – tek ási­redin­­shil­diktiń áseri ǵana emes, qoǵamdaǵy ádilet­sizdiktiń she­gine jet­kenin kór­se­te­tin belgi bolýy da múmkin. Óitkeni elimizde kinásizge jazyqsyz aiyp taǵatyn politseiler, qylmysty ózgeniń moinyna iletin ter­geýshiler, ádiletsiz sheshim shyǵaratyn sottar, para alǵysh prokýrorlar az ba?

Osyndai zańsyzdyqtardan qanshama adam zardap shegip jatyr? Quqyq qorǵaý organdarynyń eshbirinen ádilet tappai, táýelsiz basylymdardyń esigin qaǵyp júrgen halyq qanshama? Jurttyń jóni túzý jumysqa ne tanys-tamyr arqyly ǵana, ne para berip qana ornalasatyny ótirik pe? Buljymaýy tiis zań ataýlyny quqyq qorǵaý organy qyzmet­ker­leriniń ózderi buzatyny jalǵan ba? Qazaqstandaǵy politseiler paraǵa qyzyqpaidy, ádil jumys isteidi dep kim aita alady? Q.Qasymov aita ala ma?

Bilim salasyna jii-jii reforma jasap, jastardy dúbara jasaǵan bilik quqyq qorǵaý salasyna reforma júrgizýge asyǵar emes. Attestatsiianyń ózi “barmaq bas­ty, kóz qystymen” ótetin zamanda niet-peiili bylai tursyn, fizikalyq daiyndyǵy syn kótermeitin mes­qaryn politseiler tolyp júr. Olardyń deni qyzmetin adal atqarýdy emes, kóldeneń tabys tabýdy kózdeidi. Halyqqa tizesi batady, qu­qyq qorǵaý organdaryn jek­kóri­nishti etedi.

Politsiianyń abyroi-be­de­liniń tómendep, halyq seniminen jurdai bolýyna biliktiń de sińirgen eńbegi ushan-teńiz. Óitkeni olardyń sanyn azaityp, sapasyn kóterý – úkimettiń qolynda. Biraq halyq tolqýynan ses­ke­netin bilik politsiiany áke deseń de, azaitpaidy. 2014 jylǵy esep boiynsha Qazaqstan politsiia sany eń kóp elderdiń alǵashqy altylyǵyna kirgen. Ár 100 myń adamǵa shaqqanda 444,8 poliiatsiiadan keledi. Biraq sodan qysqarǵan qylmys, túzelgen tártip bar ma?

Politseiler de, muǵalim­der sekildi “buidasy” bilik­tiń ýysyndaǵy sala ókilderi. Sailaý sekildi saiasi naýqandarda olardyń “qyzmetiniń” qyzyǵyn bilik kóredi. Biraq jalaqylary jartymsyz. Jartymsyz bolǵannan keiin de jalaqtap júretin politseiler kóp. Al olardy azaityp, ózi isine shynaiy beril­gen naǵyz azamattaryn qaldyrýǵa, jalaqylaryn kóbeitýge, sóitip, ádil jumys isteýdi talap etýge bola ma? Árine, bolady. Mundai jaǵdaida halyqtyń politsiiaǵa degen senimi paida bolar edi. Halyq politsiiaǵa sense, qylmystyń ashylýyna, qyl­mys­kerdiń qolǵa túsýine jár­demdesedi. Al qazir “ash páleden qash pále” deidi.

Óitkeni senbeidi, senbegen soń qorqady. Kópshilik qazir politsiiany qorǵaýshy emes, basyńdy bálege shatyp, qaltańdy qaǵatyn alaiaq sekildi kóredi.

Mitingilerdiń tusynda politsiiadan múlde abyroi ketti. Qazaq jerin sheteldikterge satýǵa qarsy jurtty jas-kárisine qaramai qolyn qaiyryp, moinyn burap, kólikke tiedi. Politsiia bólimderine aparyp qamady. Keibirin soiylǵa jyqty, birqanshasyna jalǵan aiyp taqty. Joǵarydan tapsyrma tússe, tap-tuinaqtai oryndaitynyn kórsetti. Halyqtyń emes, biliktiń qorǵaýshysy ekenin dáleldedi. Esesine, el seniminen basybútin aiyryldy.

Jańaózendegi qyrǵyn politsiianyń mańdaiyna basyl­ǵan tańbamen teń. Shańyraqtaǵy oirannan keiin jurt politsiiaǵa shoshyna qaraityn boldy.

Sońǵy oqiǵanyń halyqqa túk qatysy joq. Bul – kóp ultty el ekenin maqtan tutatyn, dinge erkindik berip, álemdik Dinder sezin ótkizgish biliktiń qateligi. Dini aǵymdarǵa baqylaý jasamaýdyń kesiri. Sol kemshilik oq bop atyldy…

Betin ary qylsyn, erteń naǵyz terrorizm qylań berse, búgingi politsiia halyqqa qorǵan bola ala ma?

Q.Baian,

«Jas Alash» gazeti