"Qazaqstandyq feminizm" nemese «Uiat emes» arnaiy jobasynyń artynda kimder tur?

«Tsvetok pýstyni» filminiń qazaqstandyq úlgisin «Kelin» dep atalmasyn desek, sál oilanaiyq...

The Village saityna shyqqan «K feministkam ý nas otnosiatsia hýje, chem k voram i nasilnikam» atty maqalany oqyp shyqtym. Bul elimizdegi “belsendi” qyz-kelinshekterdiń jáne LGBT abbreviatýrasy men ondaǵy árbireýiniń ustanymyn jat kórmeitin barlyq “erkin hám sanaly” tulǵalardyń «uiat» týraly oiy eken. Odan bólek elimizde Gúlzada Serjan esimdi azamattyń bastamasymen «Feminita» adam quqyǵyn (feministerdi) qorǵaý uiymy da bar-mys. Al jaqynda elimizde «Uiat emes» arnaiy jobasy iske qosyldy jáne qorlyq kórip júrgen adamdardyń ómiri týraly The Village saity aqparat berip otyramyz dep kórsetipti.

Gúlzada Serjan hanymnyń bergen suqbatyna úńilsek túiini mynaý: ol feminist adam jáne oǵan «uiat» dep bárine shekteý qoiý unamaidy. Bul - adamnyń quqyn taptaý degen sóz. Gúlzada hanym - lesbiianka (óz sózi). Kezinde gazet-jýrnaldyń ózine shyǵatyn sózder suryptalyp, uiatty bolsa basqasha jazýǵa tyrysyp janamalap kórgen. Al qazir tikelei jazbasaq ony túsinbei qalatyn urpaq ósip keledi. Ári qarai oiyn jalǵastyrǵan Gúlzada hanymyń sózdi adam miyna áser etetindei paidalanǵany tań qaldyrdy: « ia – lesbiianka, kazahskaia jenshina, vyshla na nesanktsionirovannyi miting 21 maia 2017 goda s drýgimi lesbiiankammi-kazashkami» deidi. Aitýynsha erkekter sóz de bar iste joq bolyp shyqqan. Dál osy mátin bul adamdy tek aqtap alý emes, onyń quqyn tikelei qorǵaýǵa baǵyttaidy. Eýropalyq ideologiianyń aǵashyna ósken jemistiń túbine emes, alysqa da túskeni ókinishti.

«Ne nýjno pridýmyvat skazochnyi obraz kazahskoi devýshki, napichkannoi uiatom nekotoryh mýjchin», dep oiyn túiindegen.

Jalpy jazsaq, jipke tizgendei órip shyǵýǵa bolady. Másele onda emes. Másele mynada: 

Qazaqstan – islam dinin ustanatyn, zaiyrly, ulty bar, dástúr men ǵurypty saqtaǵan memleket. Bir eldiń tarihyna tańbalanǵan mádenietin, saltyn syzyp tastap, oiyńa kelgendi jasaýǵa da bolmaidy. «Tsvetok pýstyni» filmindegi Afrikalyq qyzdyń taǵdyryn bastap keship jatsyzdar ma? Iran, Irak sekildi eldegidei  tumshalanyp júrsizder me? Qazaqstan da dini kózqarasqa salar bolsa, kóp nársege tiym salar edi, biraq órkendeý úshin barynsha erkindik berildi. Qyz – ulttyń ainasy. Men aitqan joqpyn, kózi kórgen, kókiregi oiaý azamattar aityp-aq ketken.  

«Uiat emes» arnaiy jobasynyń kózdep otyrǵany adam quqyǵy. Bizdiń el adam quqyn buzýshy retinde kórinis tapty. Iaǵni «Uiat bolady» dep onyń áýretti jerin jaýyp tastadyq, kóshege túnde shyǵýyna ruqsat bermedik, qyzymyzdy shai men úi jumysyna bailap tastadyq. Qazaqtyń dástúriniń keremeti sondai, ol dinmen birge astasyp jatqan úlken ilim. Aityp kelemiz, jazyp kelemiz: qazaqty tárbielegen úsh-aq aýyz sóz dep. «Uiat bolady», «Obal bolady», «Jaman bolady». Osy úsh sózden qandai quldyq sananyń sýretin kórýge bolady?!  

Ýiat — eto prodoljenie printsipov tabý dlia togo, chtoby nakladyvat zaprety na kakie-to deistviia, vplot do smertelnogo greha. V proshlom eto imelo smysl. Seichas — net. Nosit korotkýiý iýbký — ne ýiat, kak i strich volosy, imet sobstvennoe mnenie, otkazyvatsia ot detorojdeniia, imet vozmojnost rabotat na liýbimoi rabote ili zarabatyvat horoshie dengi — ne ýiat. Vo vsem progressivnom mire jenshina iavliaetsia polnopravnym grajdaninom obshestva: mojet rasporiajatsia jizniý i telom», - deidi.

Men qazir qyzdarmen sóilesem. Keide qorqam. Sebebi olardyń aitýynsha bala týý óte aýyr nárse eken jáne týýǵa nietti emes. Asyrap ala salý ońai. Áiel zatynyń bala týýy - tabiǵi qubylys. Eshkim seni zorlamaidy. Tek mahabbatyń jemisi, Táńirdiń bergeni. Meniń túsingenimde, «Uiat emes» arnaiy jobasynyń astarynda shynymen-aq teksizdendirý, ultsyzdandyrý problemasy jatyr. Áielińiz «meniń bala týǵym kelmeidi, meniń oǵan quqym bar» dep baj ete qalsa, tań qalmańyz.

Biz qazir Siriiadaǵy jaǵdaidy, dini ahýaldy alǵa tartyp, halyqaralyq deńgeide terrorlyq túsinik retinde baǵalap, kúresip jatyrmyz. Bizdiń eldegi erlerdiń jappai saqal qoiyp, qysqa balaq kigenin trend qylyp jiberdik. Tipti kóz ashpaimyz. Eýropa mádenietin aityp maqtanyp, erkindikke umtylý kerektigin jappai nasihattap jatyrmyz. Jón. Biraq «Uiat emes» jobasy bir nársege kózimdi jetkizdi. Álemde bolyp jatqan dini ahýal da, bul feministik aǵym da - saiasat. Bireýi ashyq júrip jatyr, bireýi kózge kórinbei ishnara enip jatyr. Eń qorqynyshtysy - osy. Sebebi ózderin aqtaityn jáne qorǵaityn halyqaralyq deńgeide «adam quqyǵyn qorǵaý» uiymy bar. Olardyń qalaýy kez kelgen adamnyń tańdaýǵa quqyly ekeni: ol er men áiel me mańyzdy emes. Erkek erkekti súiip qalsa, onda turǵan ábestik joq, ol - mahabbat. Mine, azǵyndyq.

Sońǵy kezde áleýmettik jelide tarap ketken qazaq qyzdarynyń qoǵamdyq ortada súiisýi, jigitterdiń bir-birine sezim bildirý jaǵdaiy qalypty qubylys emes. Sebebi ǵasyrlar boiy ózi túgili geni, qany buzylmaǵan ulttyń arandaýyna belgili bir ideologiia áser etip otyr.

Qazaq qyzy, áieli úshin feministik kózqarastyń jaqyndyǵy joq. Qala berdi qazir ózderiniń quqyn talap etip júrgen LGBT men Feminizm arasy jer men kóktei.

Bizge bir nárseni jaqsylap ajyratyp jáne túsinip alý kerek. Biz memleket retinde zaiyrlymyz. Biz halyq retinde “qazaq” degen ulttyq statýsy bar elmiz. Biz ata-baba dástúrin jalǵaýshy, dástúrshil qoǵambyz. Biraq bizdiń dástúr aspannan túsken joq. Islam negizderinen nár ala otyryp, halyqtyń turmys-tirshiligine qarai qalyptasqan.

Qazaq úshin «uiat» degen sózdiń orny bólek. Bul sizdi jamandyqtan tiyp qana qoimaidy, aldyn alady, saqtaidy. Kóshpendi eldiń urpaǵy eshqashan áiel zatyn tómen túsirmegen, tórden oryn bergen. Aialaǵan. Sebebi qandai qyz bolmasyn, erteń - ana. Paiǵambarlardyń ózi sol anadan týǵan. Endeshe, olarǵa degen qurmet pen iltipat erek. Al «Uiat emes» jobasynyń túsindirýi boiynsha, bizde áielder, kerisinshe kún kóre almai, jaryqqa shyǵa almai júrgen «vampir» sekildi kúneltip júrgen bázbireýler. Kezinde apalarym, analarym kúieýinen óziniń qateligi úshin taiaq jese de, sóz estise de on balany dúniege ákelgen. Siz she bul jerde romantika joq pa? Romantikanyń saqtap turǵan sol ananyń kókeiindegi «uiat bolady», «sabyr», «bári Allanyń qalaýymen» dep ómir súrip, 90 jasty alqymdap kelip kóz jumǵanyn nege umytyp ketemiz.

«Uiat» degen sózdiń astarynda eki nárse bar: tektilik pen tárbie. Qazaqtyń eń jaman qarǵysy: «teksiz», «jetesiz», «tárbiesiz». Al endi osy sózdiń ǵylymi máni joq dep aityp kórińiz. Sebebi úsh árip bir sózben qanyńdy taza saqtap otyr.

Bilimdi maqsat etip ony suraýdan, jón bilýden uialý múlde basqa másele. Ashyq kóterilip otyrǵan «Uiat emes» jobasynyń sirińke sekildi janyp, óship qalary múmkin. Biraq bir qorap ishinde qanshasy jatqanyn kim bilsin. Bir janyp, bir óshe bergen saiyn urpaqtyń arasyna jik túsedi, qan buzylady. Al bul operatsiia bir halyqty azdyryp jiberýge jetkilikti «atom» bombasy sekildi.

Túiindei kelgen kezde, «ólimnen uiat kúshti» degen «Jeti jarǵy» ishindegi astarly máni bar zańdardyń birindei bolǵan dástúrshildik pen tárbie uǵymdarynyń beinesi saqtalýy kerek dep oilaimyz. Uiat týraly men emes aqyn, Juban Moldaǵalievtiń ózi bylai deidi:

Marǵulan Aqan