Foto: qumash.kz
Qazaqstandyq biýdjet 1,5 mlrd teńge únemdei alatyn edi, eger elektrondyq qujat ainalymy júiesiniń (EQAJ) arzanyraq nusqasyn tańdaǵan bolsa. Biraq memleket sot sheshimderine qaramastan bas tartty. Bul týraly qumash.kz-ke silteme jasap Ult.kz habarlaidy.
Oilańyzshy: bir kompaniia memlekettik tenderdi úsh ret qatarynan jeńip, básekelesten eki ese tómen baǵany usynady. Keiin ol barlyq tekseristerden ótedi, sot sheshimderin óz paidasyna alady, biraq báribir jeńile beredi. Mine, dál osyndai jaǵdai 2024–2025 jyldary IPESOFT Kazakhstan JShS-men boldy.
Jeńis, biraq eshteńe bermeitin
2024 jyldyń basynda IPESOFT Kazakhstan AAQ "Ulttyq aqparattyq tehnologiialar" (UAT) konkýrsyn jeńip, memlekettik organdarǵa arnalǵan elektrondyq qujat ainalymy júiesin jetkizý boiynsha kelisimge qol qoidy. Kelisim somasy – 650 million teńge. Bul básekeles kompaniia Documentolog usynǵan baǵamen salystyrǵanda biýdjetti 1 milliard teńgege únemdeýge múmkindik berdi.
Biraq 2024 jylǵy 20 aqpanda AAQ "UAT" zańmen qarastyrylǵan 30 kúndik merzim aiaqtalmai turyp, kelisimdi birjaqty buzdy. Sebep retinde júiede elektrondyq tsifrlyq qoltańba fýnktsiiasynyń joqtyǵy kórsetildi. Sonymen qatar, UAT IPESOFT kompaniiasyn qara tizimge engizip, 700 million teńge kólemindegi banktik kepildikti almaq boldy.
Sottarda keiin anyqtalǵandai, júiede ETsQ fýnktsiiasy bolǵan, biraq AAQ "UAT" jetkizýshige ony kórsetý úshin qajetti qoljetimdilikterdi bermegen. Sot bul jaǵdaidy tolyq biletinin rastady.
2024 jyly 26 sáýirde Astananyń arnaiy aýdanaralyq ekonomikalyq soty kelisimdi buzý zańsyz dep tanyp, Documentolog múddelerin qorǵaý áreketterin atap ótti. 9 shildedegi apelliatsiiada da sot barlyq úsh deńgeide jetkizýshige qoldaý kórsetip, qara tizimge engizý jáne banktik kepildikti alý áreketteri sátsiz aiaqtaldy. Sot sheshimderi kúshine engenimen, eshteńe ózgermedi.
Sotta jeńilgennen keiin AAQ "UAT" jańa konkýrs jariialady. 2024 jylǵy 10 sáýirde IPESOFT qaita jeńimpaz atandy. Biraq UAT qyzmetkerleri "qarjylandyrý josparynyń ózgergenin" aityp, kelisimshartqa qol qoiýdan bas tartty.
Qylmystyq is, biraq joǵalyp ketti
2024 jylǵy 6 naýryzda aldyn ala tergeý reestrinde № 247100131000036 isi tirkeldi — AAQ "UAT" qyzmetkerleriniń jeke kompaniia múddesi úshin qyzmettik ókilettilikterin asyra paidalaný. Bul — QK 361-babynyń 4-bóligi, 3-tarmaǵy.
Bir jyldan astam ýaqyt is qozǵalmady, al Astananyń jemqorlyqqa qarsy qyzmeti formaldy jaýaptarmen shekteldi. Keiin reorganizatsiia bolyp, qyzmet fýnktsiialary Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń Jemqorlyqqa qarsy qyzmetine berildi, is materialdary is júzinde joǵaldy: dálelder alynbady, óndiris jalǵastyrylmady.
Sol ýaqytta 2024 jyldyń sońynda MTsRIAP ministri Jaslan Madievtiń tapsyrmasymen MetaDoc júiesiniń pilottyq tekserisi ótkizildi. Tekserý barysynda tehnikalyq talaptarǵa sáikessizdik anyqtalmady, protokoldarǵa qol qoiyldy. Biraq keiin MTsRIAP ókilderiniń qysymy astynda protokoldar jetkizýshiniń qatysýynsyz birjaqty túzetildi.
Daý Prezident ákimshiligine jetti: pilottyq tekserýdiń sońǵy protokoldaryn tekserý úshin arnaiy komissiia quryldy. Biraq bul jalpy úrdisti ózgertpedi.
Ekinshi raýnd: tehnologiialyq kedergi me?
Ótken jyldyń aqpanynda IPESOFT taǵy da konkýrsty jeńdi. Kelisim somasy – 1,1 milliard teńge, biýdjetti taǵy 500 million teńgege únemdeýge múmkindik boldy. Kompaniia tórt kezeńdik tekserýden ótti: júieni engizý, fýnktsionaldyq testileý, júktemelik synaq, qosymsha fýnktsiialardy kórsetý. Biraq bári de sátsiz aiaqtaldy.
AAQ "UAT" basqarma tóraǵasy Baian Konirbaev jetkizýshi ornatqan barlyq baǵdarlamalyq qamtamasyz etýdi alyp tastaýǵa tapsyrma berdi.
2025 jylǵy 1 sáýirde UAT pen MTsRIAP memlekettik organdardyń 120 myń qoldanýshysyn IPESOFT júiesine qosty — daiyndyqsyz, tekserissiz, qyzmetkerlerdi tórt jumys kúni buryn habardar etip. Bul kelisimde jáne aqparattandyrý týraly zańda kórsetilgen engizý reglamentiniń tikelei buzylýy. Júie shydamady, jáne 6 mamyrda paidalanýshylardyń shaǵymdaryna silteme jasai otyryp kelisimshart buzyldy.
Múddeler qaqtyǵysy
Bul oqiǵada naqty adamdar men olardyń biografiiasy bar.
Rostislav Koniashkin 2024 jyly UAT basqarmasyn basqardy. Sol kezeńde IPESOFT-pen birinshi kelisimshart zańsyz buzyldy jáne Documentolog-qa kelisim berýge áreket jasaldy. 2024 jylǵy sáýirden bastap Koniashkin MTsRIAP vitse-ministri jáne UAT direktorlar keńesiniń múshesi boldy.
2013–2016 jyldary Kanysh Týleýshin jáne Serjan Madiev AAQ "NÝH Baiterek" basqarmasynda birge jumys istedi. 2016 jyly olar Ezy Park JShS-niń birlesken ieleri boldy. Madiev qazir Documentolog JShS qarjy jónindegi direktordyń orynbasary, Týleýshin 2023 jyldan bastap MTsRIAP birinshi vitse-ministri bolyp otyr.
Monopoliia baǵasyna "syilyq"
Ashyq tender joly sot sheshimderimen bloktalǵannan keiin basqa shema tańdaldy. MTsRIAP birneshe ret joǵary organdarǵa hattar joldap, Documentolog júiesin 17 milliard teńgege satyp alýdy talap etti. IPESOFT málimeti boiynsha, júie eskirgen jáne tolyq qaita arhitektýralaýdy qajet etedi. Ministrlik bul jaidy jariialamady.
Documentolog memleketke júieni tegin tapsyrýdy usyndy. Biraq litsenziialar UAT-qa júieni ózdiginen jetildirýge jáne qoldaýǵa múmkindik bermeidi. Bul degenimiz, barlyq damý, jetildirý, tehnikalyq qyzmet Documentolog arqyly satyp alynýy tiis.
Keiin MTsRIAP resmi túrde kelisimshartty rastap, júieni ministrlik balansyna tapsyrdy. 2025 jylǵy 22 qyrkúiekte UAT IPESOFT Kazakhstan kompaniiasyna finaldyq habarlama jiberdi: «Jetkizýshiniń qyzmetine qajettilik joq».
Aýdit jáne onyń toqtatylýy
2025 jylǵy qańtarda Joǵarǵy aýdit palatasy UAT-ty tekserip, deldaldar arqyly qyzmet kórsetýge 887 million teńgeden astam shyǵyn, zańsyz syilyqaqylar men tólemder, 195 million teńgeden astam salyq qaryzy, ishki baqylaý júiesiniń joqtyǵy jáne memlekettik aqparattyq júielerdi qoldaýdyń negizgi fýnktsiialarynyń oryndalmaýyn anyqtady.
Bul jeke kompaniiaǵa qatysty esep emes, bul eldiń tsifrlyq infraqurylymyn basqarýshy memlekettik qurylym. Jáne boljamdy kináliler óz qyzmetterinde qaldy.
2025 jyldyń sońynda sot Documentolog kompaniiasyna qatysty AZRK tergeýin zańsyz dep tanydy, agenttik buiryqty joidy. 2026 jyly kompaniia naryq ashyq ári básekelestik bar dep málimdeidi.
Sol ýaqytta úsh ret jeńiske jetken, barlyq tekseristen ótken jáne sot qorǵaýyn alǵan kompaniia naryqtan "syilyq" arqyly shyǵaryldy. Memleket eki kelisimshartta 1,5 mlrd teńgege únemdeýge múmkindigi bar edi, biraq óz erkimen bir jetkizýshiniń tehnologiialyq tutqynyna ainaldy. Al eskirgen júieni satyp alýǵa bastapqyda josparlanǵan 17 mlrd teńge endi ony uzaq jyldar boiy "qoldaý" qyzmetine bólinedi.
