Ulttar men ulystardyń bitisken jeri

Ulttar men ulystardyń bitisken jeri

1991 jyldan bastap, Qazaqstan óz táýelsizdigin barsha álemge jariialap, óz damýynda jańa dáýir, jańa kezeńdi bastady. Memlekettiń táýelsizdigin jariialaý isi bul óte kúrdeli saiasi úderis. Bul atalmysh úderis Qazaqstanǵa da ońai tigen joq.

Eski saiasi institýttardy joqqa, shyǵaryp, jańa saiasi-ekonomikalyq platforma, úlgige kóshken memleketimiz, jańa zaman talaptaryn tez arada igerip, oryndaýǵa kirisken bolatyn. Osyndai qiyn jaǵdailarda saiasi-ekonomikalyq máselelermen qatar, áleýmettik-mádeni máseleler de birge oryn alýy múmkin edi. Sebebi burynǵy odaqtas memleketterde, tipti qazirgi tańda da ultaralyq- konfessiia, dinaralyq negizde daýlarmen, saiasi qaqtyǵys, soǵystar oryn alyp jatqanyna kýá bolyp jatyrmyz.

Mysal retinde Qarabah tragediiasyn, Tájikstan, Pridnestrove, Osetiia, Abhaziia siiaqty t.b. «ystyq núktelerdi» ataýǵa bolady. Árine bul daǵdarystyń sebepteri tereńde, jáne ol óz bastaýyn tarihi ótkennen alady. Tarih tájiribesi kórsetkendei, halyqaralyq qaýymdastyq atalmysh máselelerdi sheshýde qaýqarsyz bolyp jatady. Mundai máselelerdi kóp jaǵdai osy jerlerde meken etetin ulttardyń ózi ǵana sheshe alady.

 Qazaqstan bul máseleler men daǵdarystardan, abyroimen óte aldy. Bul máselelerdiń sátti sheshilýine tarihi ótkenniń róli de zor. Qazaqstan kóne zamandardan beri ártúrli mádenietter men órkenietterdiń toǵysý arenasy boldy. Bul jerde alǵash ret jylqy qolǵa úiretilip,  ejelgi kóshpeli saltty babalarymyz, aqparattardyń, rýhani qundylyqtar – din, ideologiialyq qondyrmyrlar men jańalyqtardyń retransliatoryna ainaldy. Iaǵni bir-birinen ýaqyt pen keńistikte shalǵai jatqan órkenietterdi tabystyryp, jaqyndatty, nátijesinde Rim imperiiasy men Qytai birin-biri týraly málimetterdi osy babalarymyzdyń yqpalymen tanyp bildi dep aitýǵa bolady. Qazaqstan boiymen ótken Uly Jibek jolynyń osy territoriia úshin úlken saiasi-ekonomikalyq mańyzy boldy. Osy saýda jolynyń boiynda turǵan qalalarǵa jan-jaqtan alýan túrli jurttar aǵyldy, osy qalalarǵa kórshiles memleketter de qyzyǵyp, soǵys ta jariialaǵan bolatyn. Bylaisha aitsaq, Qazaqstan territoriiasy – sanqyrly oqiǵalar men qubylystardyń oryn alyp, ulttar men ulystar aralasyp, bitisken jeri. 

Sondyqtan da osyndai ulan-ǵaiyr terrritoriiada mekendegen, osy jerdi iemdengen halyq árqashanda ózgelerge tózimdi, jańalyqtar men ózgeristerge ashyq ári jaqyn bolady. Sondyqtanda sońǵy jyldary elimizdiń ishki saiasatynyń brendine ainalǵan ulttar men ulystardyń tatýlyǵy men dostyǵy – bul qoldan oilap tabylǵan ónim emes, bul tarihi mura.

Talapker Ýaliev,

Ult portaly