Foto: pixabay.com
Qazaqstanda stalking deregi boiynsha alǵash ret sot úkimi shyǵaryldy. Bul otandyq quqyqtyq tájiribede mańyzdy ári simvoldyq oqiǵa. Petropavl qalasynda bir jarym jyldan astam ýaqyt boiy áiel adamdy qýdalap kelgen 37 jastaǵy er adamǵa sot 100 saǵat qoǵamdyq jumys jazasyn taǵaiyndady. Úkim zańdy kúshine endi. Osy oraida Ult.kz tilshisi stalking máselesin saraptap kórdi.
Soltústik Qazaqstan oblysy politsiia departamentiniń málimetinshe, jábirlenýshiniń aryzy negizinde júrgizilgen tergeý barysynda kúdiktiniń áieldi uzaq ýaqyt boiy ańdyǵany, onyń nazaryn kúshtep aýdarýǵa tyrysqany, sondai-aq jábirlenýshimen jáne onyń ainalasyndaǵy adamdarmen jii janjalǵa barǵany anyqtalǵan. Áiel óz sózinde qýdalaýdyń kúndelikti ómirine kedergi keltirip, turaqty psihologiialyq qysym týdyrǵanyn aitqan.
Mańyzdysy, bul azamat buǵan deiin de jábirlenýshige qatysty birneshe ret ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilikke tartylǵan. Soǵan qaramastan, qýdalaý áreketterin toqtatpaǵan. Bul jaǵdai stalkingti der kezinde quqyqtyq turǵyda baǵalamaýdyń qandai saldarǵa ákeletinin aiqyn kórsetip otyr.
Stalkingke qarsy zań: jeke shekarany qorǵaýdyń jańa kezeńi
Bul sot úkimi Qylmystyq kodekske engizilgen jańa 115-1-bap «Stalking» normasynyń alǵashqy naqty qoldanylýy retinde tarihta qaldy. Prezident qol qoiǵan «Qylmystyq zańnamany ońtailandyrý máseleleri boiynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań azamattardyń jeke keńistigin qorǵaýǵa baǵyttalǵan mańyzdy qadam boldy.
Zańǵa sáikes, stalking zorlyq-zombylyq qoldanylmasa da, adamnyń erkinen tys, júieli túrde qýdalaý arqyly onyń psihologiialyq jaǵdaiyna eleýli ziian keltiretin áreketter jiyntyǵy. Buǵan izine túsý, qaita-qaita qońyraý shalý, áleýmettik jelide baqylaý, qorqynysh pen alańdaýshylyq týdyrý sekildi áreketter jatady.
Endi mundai quqyqbuzýshylyq úshin:
200 AEK-ke deiin aiyppul,
200 saǵatqa deiin qoǵamdyq jumys,
50 táýlikke deiin qamaý jazasy kózdelgen.
Stalking – jańa ataý bolǵanymen, eski problema. Buryn mundai áreketter «qyzǵanysh», «otbasylyq janjal», «jeke másele» retinde baǵalanyp, kóp jaǵdaida quqyq qorǵaý organdarynyń nazarynan tys qaldy. Ásirese, ajyrasqan juptar men birjaqty qarym-qatynasta bul qubylys jii kezdesedi.
Zábir kórýshilerdiń basym bóligi – áielder. Halyqaralyq derekterge súiensek, árbir onynshy áiel ómirinde kem degende bir ret stalkingke ushyraidy. Udaiy ańdý men baqylaý adamnyń psihologiialyq jaǵdaiyn kúiretip, kei jaǵdaida aýyr tragediialarǵa ákeletini de jasyryn emes.
Buryn qalai edi, endi qalai bolmaq?
Buǵan deiin Qazaqstan zańnamasynda «stalking» uǵymy múlde bolmady. Quqyq qorǵaý organdary mundai isterdi «qorqytý», «jeke ómirge qol suǵý» sekildi baptarmen shekteýli túrde qarastyryp keldi. Bul naqty qaýiptiń aldyn alýǵa múmkindik bermedi.
Endi 115-1-bap aiasynda stalking derbes quqyqbuzýshylyq retinde tanylyp otyr. Zańgerlerdiń aitýynsha, bul jábirlenýshilerdi erte kezeńde qorǵaýǵa jol ashady. Habarlamalar, hat almasýlar, skrinshottar, qońyraýlardyń jazbasy barlyǵy dálel retinde qoldanylýy múmkin.
Stalking aýyr qylmys sanatyna engizilgen joq. Zań shyǵarýshylardyń aitýynsha, bul baptyń basty maqsaty jazalaý emes, aldyn alý. Májilis depýtaty Abzal Quspan da osy ustanymdy qoldaidy. Onyń pikirinshe, azamattardy birden túrmege qamaý emes, zańsyz árekettiń saldary bar ekenin uǵyndyrý mańyzdy.
Halyqaralyq tájiribe de ártúrli: kei elderde stalking aýyr qylmys sanalsa, keibirinde aldyn alý tetigi retinde qarastyrylady. Qazaqstan osy joldy tańdady.
Petropavldaǵy sot úkimi jańa zańnyń qaǵaz júzinde qalmai, naqty iske asa bastaǵanyn kórsetedi. Bul jábirlenýshiler úshin úmit, al áleýetti quqyqbuzýshylar úshin eskertý. Stalkingke tózbeýshilik tek quqyq qorǵaý organdarynyń emes, búkil qoǵamnyń ortaq mindeti. Jeke shekarany syilaý mádenieti qalyptaspaiynsha, zańnyń ózi jetkiliksiz. Al alǵashqy sot úkimi osy baǵyttaǵy mańyzdy bastama bolyp otyr.
