فوتو: pixabay.com
قازاقستاندا ستالكينگ دەرەگٸ بويىنشا العاش رەت سوت ٷكٸمٸ شىعارىلدى. بۇل وتاندىق قۇقىقتىق تەجٸريبەدە ماڭىزدى ەرٸ سيمۆولدىق وقيعا. پەتروپاۆل قالاسىندا بٸر جارىم جىلدان استام ۋاقىت بويى ەيەل ادامدى قۋدالاپ كەلگەن 37 جاستاعى ەر ادامعا سوت 100 ساعات قوعامدىق جۇمىس جازاسىن تاعايىندادى. ٷكٸم زاڭدى كٷشٸنە ەندٸ. وسى ورايدا Ult.kz تٸلشٸسٸ ستالكينگ مەسەلەسٸن ساراپتاپ كٶردٸ.
سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسى پوليتسييا دەپارتامەنتٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, جەبٸرلەنۋشٸنٸڭ ارىزى نەگٸزٸندە جٷرگٸزٸلگەن تەرگەۋ بارىسىندا كٷدٸكتٸنٸڭ ەيەلدٸ ۇزاق ۋاقىت بويى اڭدىعانى, ونىڭ نازارىن كٷشتەپ اۋدارۋعا تىرىسقانى, سونداي-اق جەبٸرلەنۋشٸمەن جەنە ونىڭ اينالاسىنداعى ادامدارمەن جيٸ جانجالعا بارعانى انىقتالعان. ەيەل ٶز سٶزٸندە قۋدالاۋدىڭ كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸنە كەدەرگٸ كەلتٸرٸپ, تۇراقتى پسيحولوگييالىق قىسىم تۋدىرعانىن ايتقان.
ماڭىزدىسى, بۇل ازامات بۇعان دەيٸن دە جەبٸرلەنۋشٸگە قاتىستى بٸرنەشە رەت ەكٸمشٸلٸك جەنە قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلعان. سوعان قاراماستان, قۋدالاۋ ەرەكەتتەرٸن توقتاتپاعان. بۇل جاعداي ستالكينگتٸ دەر كەزٸندە قۇقىقتىق تۇرعىدا باعالاماۋدىڭ قانداي سالدارعا ەكەلەتٸنٸن ايقىن كٶرسەتٸپ وتىر.
ستالكينگكە قارسى زاڭ: جەكە شەكارانى قورعاۋدىڭ جاڭا كەزەڭٸ
بۇل سوت ٷكٸمٸ قىلمىستىق كودەكسكە ەنگٸزٸلگەن جاڭا 115-1-باپ «ستالكينگ» نورماسىنىڭ العاشقى ناقتى قولدانىلۋى رەتٸندە تاريحتا قالدى. پرەزيدەنت قول قويعان «قىلمىستىق زاڭنامانى وڭتايلاندىرۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزۋ تۋرالى» زاڭ ازاماتتاردىڭ جەكە كەڭٸستٸگٸن قورعاۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام بولدى.
زاڭعا سەيكەس, ستالكينگ زورلىق-زومبىلىق قولدانىلماسا دا, ادامنىڭ ەركٸنەن تىس, جٷيەلٸ تٷردە قۋدالاۋ ارقىلى ونىڭ پسيحولوگييالىق جاعدايىنا ەلەۋلٸ زييان كەلتٸرەتٸن ەرەكەتتەر جيىنتىعى. بۇعان ٸزٸنە تٷسۋ, قايتا-قايتا قوڭىراۋ شالۋ, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە باقىلاۋ, قورقىنىش پەن الاڭداۋشىلىق تۋدىرۋ سەكٸلدٸ ەرەكەتتەر جاتادى.
ەندٸ مۇنداي قۇقىقبۇزۋشىلىق ٷشٸن:
200 اەك-كە دەيٸن ايىپپۇل,
200 ساعاتقا دەيٸن قوعامدىق جۇمىس,
50 تەۋلٸككە دەيٸن قاماۋ جازاسى كٶزدەلگەن.
ستالكينگ – جاڭا اتاۋ بولعانىمەن, ەسكٸ پروبلەما. بۇرىن مۇنداي ەرەكەتتەر «قىزعانىش», «وتباسىلىق جانجال», «جەكە مەسەلە» رەتٸندە باعالانىپ, كٶپ جاعدايدا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ نازارىنان تىس قالدى. ەسٸرەسە, اجىراسقان جۇپتار مەن بٸرجاقتى قارىم-قاتىناستا بۇل قۇبىلىس جيٸ كەزدەسەدٸ.
زەبٸر كٶرۋشٸلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ – ەيەلدەر. حالىقارالىق دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, ەربٸر ونىنشى ەيەل ٶمٸرٸندە كەم دەگەندە بٸر رەت ستالكينگكە ۇشىرايدى. ۇدايى اڭدۋ مەن باقىلاۋ ادامنىڭ پسيحولوگييالىق جاعدايىن كٷيرەتٸپ, كەي جاعدايدا اۋىر تراگەدييالارعا ەكەلەتٸنٸ دە جاسىرىن ەمەس.
بۇرىن قالاي ەدٸ, ەندٸ قالاي بولماق?
بۇعان دەيٸن قازاقستان زاڭناماسىندا «ستالكينگ» ۇعىمى مٷلدە بولمادى. قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى مۇنداي ٸستەردٸ «قورقىتۋ», «جەكە ٶمٸرگە قول سۇعۋ» سەكٸلدٸ باپتارمەن شەكتەۋلٸ تٷردە قاراستىرىپ كەلدٸ. بۇل ناقتى قاۋٸپتٸڭ الدىن الۋعا مٷمكٸندٸك بەرمەدٸ.
ەندٸ 115-1-باپ اياسىندا ستالكينگ دەربەس قۇقىقبۇزۋشىلىق رەتٸندە تانىلىپ وتىر. زاڭگەرلەردٸڭ ايتۋىنشا, بۇل جەبٸرلەنۋشٸلەردٸ ەرتە كەزەڭدە قورعاۋعا جول اشادى. حابارلامالار, حات الماسۋلار, سكرينشوتتار, قوڭىراۋلاردىڭ جازباسى بارلىعى دەلەل رەتٸندە قولدانىلۋى مٷمكٸن.
ستالكينگ اۋىر قىلمىس ساناتىنا ەنگٸزٸلگەن جوق. زاڭ شىعارۋشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باپتىڭ باستى ماقساتى جازالاۋ ەمەس, الدىن الۋ. مەجٸلٸس دەپۋتاتى ابزال قۇسپان دا وسى ۇستانىمدى قولدايدى. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, ازاماتتاردى بٸردەن تٷرمەگە قاماۋ ەمەس, زاڭسىز ەرەكەتتٸڭ سالدارى بار ەكەنٸن ۇعىندىرۋ ماڭىزدى.
حالىقارالىق تەجٸريبە دە ەرتٷرلٸ: كەي ەلدەردە ستالكينگ اۋىر قىلمىس سانالسا, كەيبٸرٸندە الدىن الۋ تەتٸگٸ رەتٸندە قاراستىرىلادى. قازاقستان وسى جولدى تاڭدادى.
پەتروپاۆلداعى سوت ٷكٸمٸ جاڭا زاڭنىڭ قاعاز جٷزٸندە قالماي, ناقتى ٸسكە اسا باستاعانىن كٶرسەتەدٸ. بۇل جەبٸرلەنۋشٸلەر ٷشٸن ٷمٸت, ال ەلەۋەتتٸ قۇقىقبۇزۋشىلار ٷشٸن ەسكەرتۋ. ستالكينگكە تٶزبەۋشٸلٸك تەك قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ەمەس, بٷكٸل قوعامنىڭ ورتاق مٸندەتٸ. جەكە شەكارانى سىيلاۋ مەدەنيەتٸ قالىپتاسپايىنشا, زاڭنىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكسٸز. ال العاشقى سوت ٷكٸمٸ وسى باعىتتاعى ماڭىزدى باستاما بولىپ وتىر.
