QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimettiń selektorlyq otyrysynda «Qarapaiym zattar ekonomika» baǵdarlamasy aiasynda jergilikti qamtýdy damytý máselesi qaraldy. Qurylys salasynda qazaqstandyq qamtýdyń damýy týraly indýstriia jáne infraqurylymdy damý ministri Beibit Atamqulov baiandady.
Ministr habarlaǵandai, elimizde qurylys materialdary indýstriiasy qarqyndy damyp keledi. Sektordyń óńdeýshi ónerkásiptegi úlesi - 6%. Búgingi tańda respýblikada qurylys ónimderin 1965 kásiporyn óndiredi. Olarda 29 myńnan astam adam jumys isteidi.
«Qurylys salasy damýyna orai, qurylys ónimderine qajettilik te artyp keledi. Elimizde sońǵy 11 jylda (2008 jyldan 2019 jylǵa deiin) qurylys jumystarynyń kólemi 2,5 esege (1,7 trln teńgeden 4,4 trln teńgege deiin) ósti. Qurylys salasynyń ósimi «Nurly jer», «Nurly jol», IID MB, Jumyspen qamtý jol kartasy aiasynda aýqymdy investitsiialarǵa, iri áleýmettik-mádeni sharalardy iske asyrýǵa negizdelgen», — dedi B. Atamqulov.
Qurylys salasynyń qarqyndy damýy nátijesinde qurylys materialdarynyń óndiris kólemi 3,3 esege artty.
Monitoring derekteri boiynsha jumys istep turǵan kásiporyndardyń ortasha jyldyq júkteme qýaty 56% quraidy.
Búgingi tańda qurylys indýstriiasynyń damýyn tejep otyrǵan ózekti máseleler:
- keibir qurylys materialdary boiynsha importtyń joǵary úlesi;
- óndiristik qýattardyń tolyq júktelmeýi;
- ónimdi ótkizý kepildigi joq;
- saýda alańdary týraly aqparattandyrý tómendigi.
Qurylys indýstriiasyn damytýdy qoldaý maqsatynda kelesi sharalar qarastyrylady:
- import almastyrý boiynsha jańa jobalar qurý;
- qurylys indýstriiasyn damytýdy yntalandyrýdyń jańa tetikteri;
- «qurylys materialdarynyń marketpleisi» onlain alańyn qurý;
- negizgi importtalatyn qurylys materialdary boiynsha investitsiialyq pasporttar ázirleý;
- qurylystaǵy qazaqstandyq mazmundy normativtik yntalandyrý.
Vedomstvo basshysy atap ótkendei, bul sharalar kásiporyndardyń qýattylyǵyn arttyrýǵa, ónimderdi ótkizýge jáne óndiris kólemin arttyrýǵa múmkindik beredi.
Búgingi tańda turǵyn jáne óndiristik ǵimarattardy, áleýmettik nysandardy, infraqurylymdardy salý kezinde negizgi qurylys materialdary ónimderine naryqtyń suranysy 934 mlrd teńgeni quraidy.
«Otandyq kásiporyndar 586 mlrd teńgege qurylys materialdaryn óndirse, 348 mlrd teńgege importtaidy. Naryq suranysyn qamtamasyz etý úshin 33 jańa joba iske asyrylýda. Onyń ishinde 8 joba import almastyrýǵa baǵyttalady. Osy jobalardy iske asyrý nátijesinde import úlesin 15% tómendetý jáne turǵyn úi qurylysynda otandyq ónimderdi qoldanýdy 90% arttyrý josparlanyp otyr», — dedi B. Atamqulov.
Qazirgi ýaqytta nysandardy salý kezinde qurylys materialdarynyń 11 túri joǵary suranysqa ie. Olar: shyny, polietilen qubyrlary, qurǵaq qurylys qospalary, armatýra, keramikalyq taqtaisha, jylý oqshaýlaǵysh materialdar, keramikalyq otqa tózimdi kirpishter, sanfaians, tusqaǵaz, shatyr materialdary, lak-boiaý buiymdary.
«Árine, elde bul qurylys materialdarynyń kópshiligi óndiriledi. Biraq naryqtyń qajettiligin tolyqtai jaba almaidy. Biyl biz qurylys materialdarynyń 5 túrin (shyny, polietilen qubyrlary, qurǵaq qurylys qospalary, armatýra, keramikalyq taqtaisha) óndirý boiynsha import almastyratyn 8 jobany iske qosýdy josparlap otyrmyz. Olardyń óndiris kólemi 103 mlrd teńgeni quraityn bolady. Bul jobalar ishki naryqtaǵy import úlesin 15% tómendetedi», — dedi B. Atamqulov.
Qosymsha jylý oqshaýlaǵysh materialdar, keramikalyq otqa tózimdi kirpish, sanfaians óndiretin jobalardy iske asyrý josparlanyp otyr. Olardyń óndiris kólemi 61 mlrd teńge bolady. Bul qurylys materialdarynyń osy túrleri boiynsha import úlesin 8% azaitýǵa múmkindik beredi.
«Qurylys materialdarynyń negizgi túrleri boiynsha josparlanǵan barlyq jobalardy iske asyrý nátijesinde importty 23% azaitamyz. Jalpy, importty almastyratyn jańa jobalardy iske asyrýdy «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ iri qurylys kompaniialarymen birlesip pysyqtaýda. Onda offteik-kelisimsharttar men tikelei sharttar jasaý siiaqty satyp alýdyń túrli jańa tetikterin engizý kózdelgen», — dedi ministr.
Sonymen qosa, ónim qunyn tómendetý maqsatynda otandyq qurylys materialdaryn onlain saýdalaityn «Marketpleis» arnaiy aqparattyq alańyn qurýdy qarastyrylýda. Atalǵan onlain-portal kompiýterlik kórý tehnologiialaryn qoldana otyryp, naqty ýaqyt rejiminde ár obektiniń qurylysyna monitoring jasaýǵa jáne ákimdikterdiń qarajatty igerýine múmkindik beredi.
«Bul materialdar qunyn 15% tómendetýge jáne qurylys materialdary naryǵynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi. Memlekettiń qoldaýymen onlain alań qurylys materialdaryn belgilengen quny boiynsha satýǵa múmkindik beredi», — dedi ministr.
B. Atamqulov atap ótkendei, budan ári importtalatyn negizgi qurylys materialdary boiynsha investitsiialyq pasport ázirleý josparlanǵan. Onda ónim men shikizat naryǵyn zertteý, jobanyń ornalasýy, qoldanylatyn jabdyqtyń sipattamasy qamtylady. Investitsiialyq pasport belgili bir qurylys materialdary óndirisin ulǵaitý perspektivasy men ekonomikalyq oryndylyǵyn aiqyndaýǵa múmkindik beredi.
Sonymen qatar, qurylystaǵy otandyq ónimder úlesin arttyrý úshin normativtik retteý júrgizilýde. Búgingi tańda qajetti quqyqtyq baza quryldy. Sol boiynsha biýdjet esebinen qarjylandyrylatyn jobalar boiynsha qazaqstandyq qurylys materialdaryn mindetti túrde qoldaný talap etiledi. Bul jobalyq-smetalyq qujattamada kózdelgen otandyq materialdardy importtyq materialdarǵa negizsiz aýystyrýdy azaitady. Sondai-aq qurylys jobalarynda jergilikti mazmundy saqtaý boiynsha tehnikalyq qadaǵalaýshylar men tapsyrys berýshilerdiń jumys tiimdiligi men jaýapkershiligin arttyrady.
Budan basqa, saraptamadan ótken barlyq jobalardyń jiyntyq resýrstyq vedomostary ornalastyrylǵan Portal ázirlendi. Ol úshin tiisti erejelerge ózgerister engizildi:
- merdigerlerge qurylys materialdardy jáne qazaqstandyq mazmun jabdyqtaryn qoldanýdy;
- tapsyrys berýshilerge Portalda jiyntyq vedomosty jariialaýdy mindetteidi.
Iaǵni, otandyq taýar óndirýshiler josparlanǵan qurylys nysandarynyń sanyn, sondai-aq qurylys materialdary, buiymdar, konstrýktsiialar men qural-jabdyqtardyń qajetti kólemin kóre alady.
Sondai-aq, memlekettik satyp alýdy júzege asyrý Qaǵidasyna otandyq taýar óndirýshiler tizilimine sáikes materialdar satyp alýdy mindetteitin qurylys salasyndaǵy úlgilik sharttarǵa túzetýler engizildi. Búgingi tańda osy monitoring boiynsha biylǵy 6 aidyń qorytyndysynda saraptamadan ótken jobalardaǵy qazaqstandyq mazmun úlesi 90% qurady. Bul ótken jylǵy deńgeiden 3% joǵary.
