1917 jylǵy Qazan tóńkerisinen keiin úkimet basyna Bolshevik partiiasy keldimi(keiin kommýnistik partiia bolyp ózgerdi). Sodan 1991 jylǵa deiin Sovet úkimeti qulaǵanǵa deiin, memleket basynda boldy. Kommýnister osy jetpis jyldyń ishinde álemdegi eń alyp memleketti qurdy. Onyń ekonomikasyn, saiasatyn, ǵylymy men bilimin, óneri men mádenietin, halyq turmysyn álemdik deńgeige kóterdi. Oǵan esh kimniń talasy joq!
Al, sol komýnistik partiia qazaqqa ne berdi?
Qazaqta sovet halqynyń quramynda joǵaryda kórsetilgen sol jetistikterge ortaq boldy. Oǵan da esh kimniń daý joq! Bir-aq, ol jetistikti qazaqtyń ashtyq pen qýǵynnan tiri qalǵandary ǵana kórdi.
Endi kommýnistik partiianyń qazaq halqyna kórsetken genotsittik qorlyǵy men zorlyǵyn tizeiik:
1 - 1921-1922 jyldardaǵy ashtyqtan 2 million qazaq qyryldy.
2 - 1927-1929 jyldardaǵy qazaqtyń mal-múlkin tárkileý (bai-kýlaktardy joiý) naýqany kezinde jáne osy qoldan jasalǵan ashtyqtan 1931-1932 jyldary 4 millionǵa jýyq qazaq ashtan qyrylyp nemese shet elge aýyp ketti!
3 - 1918 jyly qurylyp, Qazaq avtonomiiasyn jariialaǵan Alash partiiasynyń músheleri men ony jaqtaǵan qazaq ziialylarynyń barlǵy qýdalaýǵa túsip, 1940 jylǵa deiin túgelge jýyq azap túrmesinde bolyp atyldy!
4 - Qazaqtyń sonaý atamzamannan bergi Atajurty Edil boiy, Orynbor aimaǵy, Omby aimaǵy Reseidiń quramyna ketti. Qaraqalpaq, ońtústiktegi Tashkent mańaiy Ózbekstanǵa ketti.
5 - 70 jylda qazaq halqynyń 40% Ana tilinen airylyp, qazaq tili "qazan-oshaq" tiline ainaldy (qazir de solai). Qazaq tili "kalbitskii iazyk" - degen mazaq tilge ainaldy. Qazaqty óz tilinde sóileýge namystanatyn "máńgúrttikke" ákeldi!
6 - 1949 - jyly qazaqtyń qaq tóri Saryarqadan "Semei Atom poligonyn" ashyp, qazaqtyń basyna 40 jyldai qasiret ákeldi. Qazaqty "opytnyi krolik"(tájiribe jasaityn qoian) retinde qorlady! Sol zulmattan milliondaǵan qazaq áli zardap shegip otyr!
7 - Qazaq jerinde "Tyń kóterý" degen jalǵan úndeýmen, bútkil Sovet odaǵynyń túrmelerinen bosaǵan "zekter" men jumyssyz kedeilerdi ákelip, qazaq jerine basqa ulyttardy qaptatyp, qazaq ulytyn "orystandyrý" saiasatyn júrgizdi.
8 - 1986 jyly Almatyda bostandyq ańsaǵan qazaq jastaryn qyrǵynǵa ushyratyp, oqýdan, jumystan qýyp, túrmelerge otyrǵyzyp, Taiǵaǵa jer aýdardy.
Kommýnistik partiianyń qazaq halqyna jasaǵan qiianatyn áli de jalǵastyra berýge bolady.
Sózdiń qortysynda aitpaǵym, qazaq halqyna osynshama qyrǵyn men zobalań, qorlyq pen zorlyq kórsetken "Kommýnistik partiiasyn" Qazaqstanda tiym salýdyń ornyna, olardy QR parlamentiniń tórine otyrǵyzý - bul bizdiń biliktiń sol partiianyń saiasatyn qoldaitynynyń anyq kórinisi. Sol partiianyń músheleri qazaq halqynyń múdesin qorǵap otyr ma?
Partiianyń lideri N. Kosarevtiń qazaqqa degen kózqarasy - sol baiaǵy sovettik shovinstik ustanym. Oǵan onyń sońǵy kezdegi jaǵdailarǵa bailansty "qyrsyq" pikirleri dálel!
Men Qazaqstan Azamaty retinde, Kommýnistik paritiianyń qazaq halqyna jasaǵan tarihi genotsitiniń negizinde, "Kommýnistik partiiany" Qazaqstanda tirkelýine esh qandai moraldik jáne adami turǵydan quqtary joq dep esepteimin! Sol sebepti, Qazaqstanda "Kommýnistik partiiany" birjolata jabýdy talap etemin! Jáne qazaq halqynan, ásirese jastardan meni qoldaýdy suraimyn!
Aimuhanbet Beisembekov
QR mádeniet qairatkeri, Qazaqstan jazýshylar odaǵynyń múshesi, professor.
