1917 جىلعى قازان تٶڭكەرٸسٸنەن كەيٸن ٷكٸمەت باسىنا بولشەۆيك پارتيياسى كەلدٸمي(كەيٸن كوممۋنيستٸك پارتييا بولىپ ٶزگەردٸ). سودان 1991 جىلعا دەيٸن سوۆەت ٷكٸمەتٸ قۇلاعانعا دەيٸن, مەملەكەت باسىندا بولدى. كوممۋنيستەر وسى جەتپٸس جىلدىڭ ٸشٸندە ەلەمدەگٸ ەڭ الىپ مەملەكەتتٸ قۇردى. ونىڭ ەكونوميكاسىن, ساياساتىن, عىلىمى مەن بٸلٸمٸن, ٶنەرٸ مەن مەدەنيەتٸن, حالىق تۇرمىسىن ەلەمدٸك دەڭگەيگە كٶتەردٸ. وعان ەش كٸمنٸڭ تالاسى جوق!
ال, سول كومۋنيستٸك پارتييا قازاققا نە بەردٸ?
قازاقتا سوۆەت حالقىنىڭ قۇرامىندا جوعارىدا كٶرسەتٸلگەن سول جەتٸستٸكتەرگە ورتاق بولدى. وعان دا ەش كٸمنٸڭ داۋ جوق! بٸر-اق, ول جەتٸستٸكتٸ قازاقتىڭ اشتىق پەن قۋعىننان تٸرٸ قالعاندارى عانا كٶردٸ.
ەندٸ كوممۋنيستٸك پارتييانىڭ قازاق حالقىنا كٶرسەتكەن گەنوتسيتتٸك قورلىعى مەن زورلىعىن تٸزەيٸك:
1 - 1921-1922 جىلدارداعى اشتىقتان 2 ميلليون قازاق قىرىلدى.
2 - 1927-1929 جىلدارداعى قازاقتىڭ مال-مٷلكٸن تەركٸلەۋ (باي-كۋلاكتاردى جويۋ) ناۋقانى كەزٸندە جەنە وسى قولدان جاسالعان اشتىقتان 1931-1932 جىلدارى 4 ميلليونعا جۋىق قازاق اشتان قىرىلىپ نەمەسە شەت ەلگە اۋىپ كەتتٸ!
3 - 1918 جىلى قۇرىلىپ, قازاق اۆتونوميياسىن جارييالاعان الاش پارتيياسىنىڭ مٷشەلەرٸ مەن ونى جاقتاعان قازاق زييالىلارىنىڭ بارلعى قۋدالاۋعا تٷسٸپ, 1940 جىلعا دەيٸن تٷگەلگە جۋىق ازاپ تٷرمەسٸندە بولىپ اتىلدى!
4 - قازاقتىڭ سوناۋ اتامزاماننان بەرگٸ اتاجۇرتى ەدٸل بويى, ورىنبور ايماعى, ومبى ايماعى رەسەيدٸڭ قۇرامىنا كەتتٸ. قاراقالپاق, وڭتٷستٸكتەگٸ تاشكەنت ماڭايى ٶزبەكستانعا كەتتٸ.
5 - 70 جىلدا قازاق حالقىنىڭ 40% انا تٸلٸنەن ايرىلىپ, قازاق تٸلٸ "قازان-وشاق" تٸلٸنە اينالدى (قازٸر دە سولاي). قازاق تٸلٸ "كالبيتسكيي يازىك" - دەگەن مازاق تٸلگە اينالدى. قازاقتى ٶز تٸلٸندە سٶيلەۋگە نامىستاناتىن "مەڭگٷرتتٸككە" ەكەلدٸ!
6 - 1949 - جىلى قازاقتىڭ قاق تٶرٸ سارىارقادان "سەمەي اتوم پوليگونىن" اشىپ, قازاقتىڭ باسىنا 40 جىلداي قاسٸرەت ەكەلدٸ. قازاقتى "وپىتنىي كروليك"(تەجٸريبە جاسايتىن قويان) رەتٸندە قورلادى! سول زۇلماتتان ميلليونداعان قازاق ەلٸ زارداپ شەگٸپ وتىر!
7 - قازاق جەرٸندە "تىڭ كٶتەرۋ" دەگەن جالعان ٷندەۋمەن, بٷتكٸل سوۆەت وداعىنىڭ تٷرمەلەرٸنەن بوساعان "زەكتەر" مەن جۇمىسسىز كەدەيلەردٸ ەكەلٸپ, قازاق جەرٸنە باسقا ۇلىتتاردى قاپتاتىپ, قازاق ۇلىتىن "ورىستاندىرۋ" ساياساتىن جٷرگٸزدٸ.
8 - 1986 جىلى الماتىدا بوستاندىق اڭساعان قازاق جاستارىن قىرعىنعا ۇشىراتىپ, وقۋدان, جۇمىستان قۋىپ, تٷرمەلەرگە وتىرعىزىپ, تايعاعا جەر اۋداردى.
كوممۋنيستٸك پارتييانىڭ قازاق حالقىنا جاساعان قيياناتىن ەلٸ دە جالعاستىرا بەرۋگە بولادى.
سٶزدٸڭ قورتىسىندا ايتپاعىم, قازاق حالقىنا وسىنشاما قىرعىن مەن زوبالاڭ, قورلىق پەن زورلىق كٶرسەتكەن "كوممۋنيستٸك پارتيياسىن" قازاقستاندا تيىم سالۋدىڭ ورنىنا, ولاردى قر پارلامەنتٸنٸڭ تٶرٸنە وتىرعىزۋ - بۇل بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ سول پارتييانىڭ ساياساتىن قولدايتىنىنىڭ انىق كٶرٸنٸسٸ. سول پارتييانىڭ مٷشەلەرٸ قازاق حالقىنىڭ مٷدەسٸن قورعاپ وتىر ما?
پارتييانىڭ ليدەرٸ ن. كوسارەۆتٸڭ قازاققا دەگەن كٶزقاراسى - سول باياعى سوۆەتتٸك شوۆينستٸك ۇستانىم. وعان ونىڭ سوڭعى كەزدەگٸ جاعدايلارعا بايلانستى "قىرسىق" پٸكٸرلەرٸ دەلەل!
مەن قازاقستان ازاماتى رەتٸندە, كوممۋنيستٸك پاريتييانىڭ قازاق حالقىنا جاساعان تاريحي گەنوتسيتٸنٸڭ نەگٸزٸندە, "كوممۋنيستٸك پارتييانى" قازاقستاندا تٸركەلۋٸنە ەش قانداي مورالدٸك جەنە ادامي تۇرعىدان قۇقتارى جوق دەپ ەسەپتەيمٸن! سول سەبەپتٸ, قازاقستاندا "كوممۋنيستٸك پارتييانى" بٸرجولاتا جابۋدى تالاپ ەتەمٸن! جەنە قازاق حالقىنان, ەسٸرەسە جاستاردان مەنٸ قولداۋدى سۇرايمىن!
ايمۇحانبەت بەيسەمبەكوۆ
قر مەدەنيەت قايراتكەرٸ, قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ مٷشەسٸ, پروفەسسور.
