Foto: egemen.kz
Biz Qazaqstannyń eń jasy úlken jáne eń jas sheneýnikteriniń tizimin jasadyq. Tizimdegilerdiń arasynda biliktiń joǵarǵy satysyndaǵy memlekettik qyzmetshiler — ministrler men olardyń orynbasarlary, oblystar men oblystyq mańyzy bar qalalardyń ákimderi, iri respýblikalyq memlekettik organdardyń basshylary ǵana boldy. Reitingti jasaǵan ranking.kz -ke silteme jasap Ult.kz habarlaidy.
Eń tájiribelilerinen bastaiyq. OSK tóraǵasy Nurlan Ábdirov pen Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Erlan Nysanbaev — osy tizimdegi jalǵyz zeinetkerler jáne jasy úlken sheneýnikter reitingin bastap tur. Memlekettik qyzmetshilerdiń ekeýi de 64 jasta. Elimizdiń bas ekologynyń zeinetkerlik jas sheginen asýy BAQ tarapynan saýaldar qoiýǵa sebep bolyp úlgerdi. «Jastarǵa jol bermeimiz be?» degen siiaqty eidjizm sipatyndaǵy suraqtarǵa Nysanbaev «Qairatym bar, bilimim men tájiribem bar, nege jumys istei bermeske» dep senimdi túrde jaýap qaitardy. Baq.kz portalynda «Jastardyń jolyn jaýyp, olarǵa tosqaýyl boldym dep oilamaimyn» degen ministrdiń sózi keltirilgen.
Qarasha aiynyń sońynda zeinetkerler qataryn BAQ úshin eń salmaqty spiker, ishki ister ministriniń orynbasary Igor Lepioha tolyqtyrady. Úkimet aiasynda oǵan qoiylǵan ótkir suraqtarǵa ol kidirmesten jaýap beredi. Sheneýnik «otbasylyq janjaldarǵa kináli — áieldiń uzyn tili» degen málimdemege qalai qaraitynyn suraǵanda óz oiyn aitty, Qostanaiǵa qatysty separatistik málimdemelerdiń jolyn kesti, jol qozǵalysy máselesin tek aqyldy baǵdarshamdardyń kómegimen sheshý ideiasynyń dármensizdigin baisaldy túrde baǵalady. Jyl sońyna deiin onyń qurdasy Jetisý oblysynyń ákimi Beibit Isabaev ta 63 jasqa tolady, ol óziniń 40 jyldyq eńbek jolynda gazettiń bas redaktory, prezidenttiń baspasóz hatshysy, ár túrli elderde elshi, senator jáne ákim bolyp úlgerdi.
Reiting úshin tańdalǵan qalǵan alty qatysýshy — 60 jáne 61 jastaǵy zeinetkerlik jasqa deiingi sheneýnikter. Olardyń qatarynda elimizdiń bas prokýrory Berik Asylov, oblys ákimderi Marat Ahmetjanov, Nariman Tóreǵaliev jáne Qumar Aqsaqalov bar. Tómendegi kestede biz árqaisysynyń ómirinen qandai da bir erekshe faktini keltirdik. Ákimdikke jumysqa jaiaý baratyn Qumar Aqsaqalovty atap ótkimiz keledi. Kóptegen qazaqstandyq jumysyna jaiaý barady, onda turǵan ne bar deitin shyǵarsyzdar. Alaida aimaqtyń birinshi basshysy úshin bul fakt onyń ashyqtyǵyn, problemalarǵa «shymyldyq artynan» ǵana qaramai, betpe-bet kezdesýge daiyn ekenin kórsetedi. Sheneýnik Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi qyzmetin atqarǵan kezde de solai istegen: qalanyń kóshelerimen jaiaý júretin, kez kelgen adam janyna kelip, suraqtaryn qoia alatyn. Soltústikte adamdarmen qarym-qatynasynyń qarapaiymdylyǵy men shynaiylyǵy úshin Aqsaqalovty halyq ákimi dep atap ketken.
Elimizdegi eń jasy úlken sheneýnikter qansha jalaqy alady? Bul olardyń laýazymy men jumys ótiline bailanysty. QR SJjRA Ulttyq statistika biýrosynyń jinaǵyndaǵy málimetterge sai ótken jyly oblys ákiminiń ortasha ataýly jalaqysy shamamen 1,7 mln teńgeni quraǵan. Bul — ústeme aqy, syilyqaqy men basqa da qosymsha tólemder eskerilmegendegi bazalyq soma. Ministrler men olardyń orynbasarlary aimaqtardyń basshylaryna qaraǵanda azyraq jalaqy alady: 1,5 mln teńge.
Eń jas sheneýnikterdiń árqaisysy birinshi reitingtiń qatysýshylarynyń balasyna tatidy. Eń jas sheneýnikter tizimine úmitkerlerdi tańdaý áldeqaida qiyn boldy. Másele mynada: úkimettiń kadrlyq quramy únemi jańartylyp otyrady jáne úmitkerler kóp boldy. Biz tizimdi eń tómengi jas printsipi boiynsha baǵaladyq. Ol boiynsha qazir ministrler men qala ákimderiniń orynbasarlarynyń laýazymynda qyryqtan asqan jáne 9–15 jyldyq jumys ótili bar adamdar otyr.
Biliktiń joǵarǵy satysyndaǵy eń jas sheneýnik retinde bilim vitse-ministri Asylbek Ahmetjanovty ataýǵa bolady. Onyń Qazaqstannyń egemendigi tusynda dúniege kelgeni, «Altyn belgi» iegeri, 9 jyldyq eńbek ótili ishinde ártúrli ministrlikterde bas sarapshy, basqarma basshysy qyzmetterin atqaryp úlgergeni belgili. Ekinshi orynda onyń zamandasy Túrkistan qalasynyń 33 jastaǵy ákimi Ázimbek Pazylbekuly tur. Sheneýnik marqum Berdibek Saparbaevtyń nemere inisi, tórt joǵary bilimi bar. Jas ákim memlekettik qyzmette jumys istei júrip oqydy, onyń ár jańa diplomyna eki jyldan tórt jylǵa deiin ýaqyt ketti. Eń jas iri sheneýnikterdiń bestigine sonymen qatar ártúrli ministrlikterdiń basshylarynyń 34 jastaǵy orynbasarlary Qaiyrhan Tutqyshbaev, Dmitrii Mýn jáne Bekbolat Moldabekov kirdi.
Reitingke qatysýshylardyń basym bóligi — «Bolashaq» baǵdarlamasynyń túlekteri, prezidenttik jastar kadrlyq rezerviniń músheleri. Olardyń kóbiniń eńbek ótili birden joǵary laýazymdardan bastaldy. Degenmen, eńbek jolyn basqasha bastaǵandar da bar. Máselen, Óskemenniń jas ákimi Almat Aqyshov eńbek jolyn Astanadaǵy kontsert zalynda bilet baqylaýshysy retinde bastasa, vitse-ministr Ermek Kenjehanuly ýniversitette oqyp júrgen kezinde jerdi ózi óńdep, tyńaityp, egin egip, egin jinaǵan. Bir sózben aitqanda, Ulybritaniiada aýylsharýashylyq qyzmetkerlerin sharýa qojalyqtaryn basqarýǵa ǵana emes, sonymen birge barlyq ishki máselelerdi óz betinshe sheshýge úiretedi.
Aitarlyqtai joǵary laýazymdardy atqaratyn 37 jastaǵy sheneýnikterdiń barlyǵyn qamtý úshin reitingti 12 qatysýshyǵa deiin keńeitýimizge týra keldi. Olardyń arasynda monopolisterge qarsy basty kúresker retindegi jumysymen ǵana emes, Qazaqstan fýtbol federatsiiasynyń prezidenti retinde jetistikterimen de tanymal bolǵan Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttiginiń tóraǵasy Marat Omarov bar. Dál osy Marat Omarovtyń tusynda osy buqaralyq sport túriniń damýy jańa masshtabqa shyǵyp, keremet oqiǵa oryn aldy — qazaqstandyq «Qairat» óz alańynda aty ańyzǵa ainalǵan «Real Madrid» komandasymen oinady. Komandamyz jeńiliske ushyraǵanymen, 18 jasar Sherhan Qalmyrza men Mbappeniń arasyndaǵy bul batyl teketires strategiialyq turǵydan qazaqstandyq fýtboldyń damýy úshin jeńiske ainaldy. Jastardyń ýaqyty keldi.
Reitingtegi sońǵy ornyndy ekologiia jáne tabiǵi resýrstar vitse-ministri Mansur Oshyrbaev ielendi. Óziniń tikelei qyzmetinen basqa, jas sheneýnik ekiushty dáieksózimen tanymal: «Ókinishke qarai, elimizdiń premer-ministrimen eshqandai týystyq bailanysym joq». Bul onyń eks-premer Álihan Smaiylovpen bailanysy týraly jýrnalisterdiń suraǵyna bergen jaýaby bolatyn.
Eń jas sheneýnikterdiń tabysyna qansha? Vitse-ministrler deńgeiindegi laýazymdardy atqaratyndardyń bazalyq jalaqysy egde jastaǵy ministrler men olardyń orynbasarlarynyń jalaqysymen birdei: 2024 jyly 1,5 mln teńgeni qurady. Degenmen, alatyn jiyntyq soma azyraq bolýy múmkin, óitkeni jumys ótili kóp jáne memlekettik nagradalary bar memlekettik qyzmetshilerdiń qosymsha tólemderi kóbirek bolady. Oblys ortalyqtarynyń jas ákimderi ministrlerdiń orynbasarlaryna qaraǵanda eke esedei az alady: 836,9 myń teńge.
