فوتو: egemen.kz
بٸز قازاقستاننىڭ ەڭ جاسى ٷلكەن جەنە ەڭ جاس شەنەۋنٸكتەرٸنٸڭ تٸزٸمٸن جاسادىق. تٸزٸمدەگٸلەردٸڭ اراسىندا بيلٸكتٸڭ جوعارعى ساتىسىنداعى مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەر — مينيسترلەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى, وبلىستار مەن وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردىڭ ەكٸمدەرٸ, ٸرٸ رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردىڭ باسشىلارى عانا بولدى. رەيتينگتٸ جاساعان ranking.kz -كە سٸلتەمە جاساپ Ult.kz حابارلايدى.
ەڭ تەجٸريبەلٸلەرٸنەن باستايىق. وسك تٶراعاسى نۇرلان ەبدٸروۆ پەن ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ەرلان نىسانباەۆ — وسى تٸزٸمدەگٸ جالعىز زەينەتكەرلەر جەنە جاسى ٷلكەن شەنەۋنٸكتەر رەيتينگٸن باستاپ تۇر. مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ ەكەۋٸ دە 64 جاستا. ەلٸمٸزدٸڭ باس ەكولوگىنىڭ زەينەتكەرلٸك جاس شەگٸنەن اسۋى باق تاراپىنان ساۋالدار قويۋعا سەبەپ بولىپ ٷلگەردٸ. «جاستارعا جول بەرمەيمٸز بە?» دەگەن سيياقتى ەيدجيزم سيپاتىنداعى سۇراقتارعا نىسانباەۆ «قايراتىم بار, بٸلٸمٸم مەن تەجٸريبەم بار, نەگە جۇمىس ٸستەي بەرمەسكە» دەپ سەنٸمدٸ تٷردە جاۋاپ قايتاردى. Baq.kz پورتالىندا «جاستاردىڭ جولىن جاۋىپ, ولارعا توسقاۋىل بولدىم دەپ ويلامايمىن» دەگەن مينيستردٸڭ سٶزٸ كەلتٸرٸلگەن.
قاراشا ايىنىڭ سوڭىندا زەينەتكەرلەر قاتارىن باق ٷشٸن ەڭ سالماقتى سپيكەر, ٸشكٸ ٸستەر مينيسترٸنٸڭ ورىنباسارى يگور لەپيوحا تولىقتىرادى. ٷكٸمەت اياسىندا وعان قويىلعان ٶتكٸر سۇراقتارعا ول كٸدٸرمەستەن جاۋاپ بەرەدٸ. شەنەۋنٸك «وتباسىلىق جانجالدارعا كٸنەلٸ — ەيەلدٸڭ ۇزىن تٸلٸ» دەگەن مەلٸمدەمەگە قالاي قارايتىنىن سۇراعاندا ٶز ويىن ايتتى, قوستانايعا قاتىستى سەپاراتيستٸك مەلٸمدەمەلەردٸڭ جولىن كەستٸ, جول قوزعالىسى مەسەلەسٸن تەك اقىلدى باعدارشامداردىڭ كٶمەگٸمەن شەشۋ يدەياسىنىڭ دەرمەنسٸزدٸگٸن بايسالدى تٷردە باعالادى. جىل سوڭىنا دەيٸن ونىڭ قۇرداسى جەتٸسۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بەيبٸت يساباەۆ تا 63 جاسقا تولادى, ول ٶزٸنٸڭ 40 جىلدىق ەڭبەك جولىندا گازەتتٸڭ باس رەداكتورى, پرەزيدەنتتٸڭ باسپاسٶز حاتشىسى, ەر تٷرلٸ ەلدەردە ەلشٸ, سەناتور جەنە ەكٸم بولىپ ٷلگەردٸ.
رەيتينگ ٷشٸن تاڭدالعان قالعان التى قاتىسۋشى — 60 جەنە 61 جاستاعى زەينەتكەرلٸك جاسقا دەيٸنگٸ شەنەۋنٸكتەر. ولاردىڭ قاتارىندا ەلٸمٸزدٸڭ باس پروكۋرورى بەرٸك اسىلوۆ, وبلىس ەكٸمدەرٸ مارات احمەتجانوۆ, ناريمان تٶرەعاليەۆ جەنە قۇمار اقساقالوۆ بار. تٶمەندەگٸ كەستەدە بٸز ەرقايسىسىنىڭ ٶمٸرٸنەن قانداي دا بٸر ەرەكشە فاكتٸنٸ كەلتٸردٸك. ەكٸمدٸككە جۇمىسقا جاياۋ باراتىن قۇمار اقساقالوۆتى اتاپ ٶتكٸمٸز كەلەدٸ. كٶپتەگەن قازاقستاندىق جۇمىسىنا جاياۋ بارادى, وندا تۇرعان نە بار دەيتٸن شىعارسىزدار. الايدا ايماقتىڭ بٸرٸنشٸ باسشىسى ٷشٸن بۇل فاكت ونىڭ اشىقتىعىن, پروبلەمالارعا «شىمىلدىق ارتىنان» عانا قاراماي, بەتپە-بەت كەزدەسۋگە دايىن ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. شەنەۋنٸك سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ قىزمەتٸن اتقارعان كەزدە دە سولاي ٸستەگەن: قالانىڭ كٶشەلەرٸمەن جاياۋ جٷرەتٸن, كەز كەلگەن ادام جانىنا كەلٸپ, سۇراقتارىن قويا الاتىن. سولتٷستٸكتە ادامدارمەن قارىم-قاتىناسىنىڭ قاراپايىمدىلىعى مەن شىنايىلىعى ٷشٸن اقساقالوۆتى حالىق ەكٸمٸ دەپ اتاپ كەتكەن.
ەلٸمٸزدەگٸ ەڭ جاسى ٷلكەن شەنەۋنٸكتەر قانشا جالاقى الادى? بۇل ولاردىڭ لاۋازىمى مەن جۇمىس ٶتٸلٸنە بايلانىستى. قر سججرا ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ جيناعىنداعى مەلٸمەتتەرگە ساي ٶتكەن جىلى وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورتاشا اتاۋلى جالاقىسى شامامەن 1,7 ملن تەڭگەنٸ قۇراعان. بۇل — ٷستەمە اقى, سىيلىقاقى مەن باسقا دا قوسىمشا تٶلەمدەر ەسكەرٸلمەگەندەگٸ بازالىق سوما. مينيسترلەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارى ايماقتاردىڭ باسشىلارىنا قاراعاندا ازىراق جالاقى الادى: 1,5 ملن تەڭگە.
ەڭ جاس شەنەۋنٸكتەردٸڭ ەرقايسىسى بٸرٸنشٸ رەيتينگتٸڭ قاتىسۋشىلارىنىڭ بالاسىنا تاتيدى. ەڭ جاس شەنەۋنٸكتەر تٸزٸمٸنە ٷمٸتكەرلەردٸ تاڭداۋ ەلدەقايدا قيىن بولدى. مەسەلە مىنادا: ٷكٸمەتتٸڭ كادرلىق قۇرامى ٷنەمٸ جاڭارتىلىپ وتىرادى جەنە ٷمٸتكەرلەر كٶپ بولدى. بٸز تٸزٸمدٸ ەڭ تٶمەنگٸ جاس پرينتسيپٸ بويىنشا باعالادىق. ول بويىنشا قازٸر مينيسترلەر مەن قالا ەكٸمدەرٸنٸڭ ورىنباسارلارىنىڭ لاۋازىمىندا قىرىقتان اسقان جەنە 9–15 جىلدىق جۇمىس ٶتٸلٸ بار ادامدار وتىر.
بيلٸكتٸڭ جوعارعى ساتىسىنداعى ەڭ جاس شەنەۋنٸك رەتٸندە بٸلٸم ۆيتسە-مينيسترٸ اسىلبەك احمەتجانوۆتى اتاۋعا بولادى. ونىڭ قازاقستاننىڭ ەگەمەندٸگٸ تۇسىندا دٷنيەگە كەلگەنٸ, «التىن بەلگٸ» يەگەرٸ, 9 جىلدىق ەڭبەك ٶتٸلٸ ٸشٸندە ەرتٷرلٸ مينيسترلٸكتەردە باس ساراپشى, باسقارما باسشىسى قىزمەتتەرٸن اتقارىپ ٷلگەرگەنٸ بەلگٸلٸ. ەكٸنشٸ ورىندا ونىڭ زامانداسى تٷركٸستان قالاسىنىڭ 33 جاستاعى ەكٸمٸ ەزٸمبەك پازىلبەكۇلى تۇر. شەنەۋنٸك مارقۇم بەردٸبەك ساپارباەۆتىڭ نەمەرە ٸنٸسٸ, تٶرت جوعارى بٸلٸمٸ بار. جاس ەكٸم مەملەكەتتٸك قىزمەتتە جۇمىس ٸستەي جٷرٸپ وقىدى, ونىڭ ەر جاڭا ديپلومىنا ەكٸ جىلدان تٶرت جىلعا دەيٸن ۋاقىت كەتتٸ. ەڭ جاس ٸرٸ شەنەۋنٸكتەردٸڭ بەستٸگٸنە سونىمەن قاتار ەرتٷرلٸ مينيسترلٸكتەردٸڭ باسشىلارىنىڭ 34 جاستاعى ورىنباسارلارى قايىرحان تۇتقىشباەۆ, دميتريي مۋن جەنە بەكبولات مولدابەكوۆ كٸردٸ.
رەيتينگكە قاتىسۋشىلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ — «بولاشاق» باعدارلاماسىنىڭ تٷلەكتەرٸ, پرەزيدەنتتٸك جاستار كادرلىق رەزەرۆٸنٸڭ مٷشەلەرٸ. ولاردىڭ كٶبٸنٸڭ ەڭبەك ٶتٸلٸ بٸردەن جوعارى لاۋازىمداردان باستالدى. دەگەنمەن, ەڭبەك جولىن باسقاشا باستاعاندار دا بار. مەسەلەن, ٶسكەمەننٸڭ جاس ەكٸمٸ المات اقىشوۆ ەڭبەك جولىن استاناداعى كونتسەرت زالىندا بيلەت باقىلاۋشىسى رەتٸندە باستاسا, ۆيتسە-مينيستر ەرمەك كەنجەحانۇلى ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جٷرگەن كەزٸندە جەردٸ ٶزٸ ٶڭدەپ, تىڭايتىپ, ەگٸن ەگٸپ, ەگٸن جيناعان. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ۇلىبريتانييادا اۋىلشارۋاشىلىق قىزمەتكەرلەرٸن شارۋا قوجالىقتارىن باسقارۋعا عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە بارلىق ٸشكٸ مەسەلەلەردٸ ٶز بەتٸنشە شەشۋگە ٷيرەتەدٸ.
ايتارلىقتاي جوعارى لاۋازىمداردى اتقاراتىن 37 جاستاعى شەنەۋنٸكتەردٸڭ بارلىعىن قامتۋ ٷشٸن رەيتينگتٸ 12 قاتىسۋشىعا دەيٸن كەڭەيتۋٸمٸزگە تۋرا كەلدٸ. ولاردىڭ اراسىندا مونوپوليستەرگە قارسى باستى كٷرەسكەر رەتٸندەگٸ جۇمىسىمەن عانا ەمەس, قازاقستان فۋتبول فەدەراتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ رەتٸندە جەتٸستٸكتەرٸمەن دە تانىمال بولعان بەسەكەلەستٸكتٸ قورعاۋ جەنە دامىتۋ اگەنتتٸگٸنٸڭ تٶراعاسى مارات وماروۆ بار. دەل وسى مارات وماروۆتىڭ تۇسىندا وسى بۇقارالىق سپورت تٷرٸنٸڭ دامۋى جاڭا ماسشتابقا شىعىپ, كەرەمەت وقيعا ورىن الدى — قازاقستاندىق «قايرات» ٶز الاڭىندا اتى اڭىزعا اينالعان «رەال مادريد» كومانداسىمەن وينادى. كوماندامىز جەڭٸلٸسكە ۇشىراعانىمەن, 18 جاسار شەرحان قالمىرزا مەن مباپپەنٸڭ اراسىنداعى بۇل باتىل تەكەتٸرەس ستراتەگييالىق تۇرعىدان قازاقستاندىق فۋتبولدىڭ دامۋى ٷشٸن جەڭٸسكە اينالدى. جاستاردىڭ ۋاقىتى كەلدٸ.
رەيتينگتەگٸ سوڭعى ورنىندى ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-مينيسترٸ مانسۇر وشىرباەۆ يەلەندٸ. ٶزٸنٸڭ تٸكەلەي قىزمەتٸنەن باسقا, جاس شەنەۋنٸك ەكٸۇشتى دەيەكسٶزٸمەن تانىمال: «ٶكٸنٸشكە قاراي, ەلٸمٸزدٸڭ پرەمەر-مينيسترٸمەن ەشقانداي تۋىستىق بايلانىسىم جوق». بۇل ونىڭ ەكس-پرەمەر ەليحان سمايىلوۆپەن بايلانىسى تۋرالى جۋرناليستەردٸڭ سۇراعىنا بەرگەن جاۋابى بولاتىن.
ەڭ جاس شەنەۋنٸكتەردٸڭ تابىسىنا قانشا? ۆيتسە-مينيسترلەر دەڭگەيٸندەگٸ لاۋازىمداردى اتقاراتىنداردىڭ بازالىق جالاقىسى ەگدە جاستاعى مينيسترلەر مەن ولاردىڭ ورىنباسارلارىنىڭ جالاقىسىمەن بٸردەي: 2024 جىلى 1,5 ملن تەڭگەنٸ قۇرادى. دەگەنمەن, الاتىن جيىنتىق سوما ازىراق بولۋى مٷمكٸن, ٶيتكەنٸ جۇمىس ٶتٸلٸ كٶپ جەنە مەملەكەتتٸك ناگرادالارى بار مەملەكەتتٸك قىزمەتشٸلەردٸڭ قوسىمشا تٶلەمدەرٸ كٶبٸرەك بولادى. وبلىس ورتالىقتارىنىڭ جاس ەكٸمدەرٸ مينيسترلەردٸڭ ورىنباسارلارىنا قاراعاندا ەكە ەسەدەي از الادى: 836,9 مىڭ تەڭگە.
