QR Úkimetinde ótken baspasóz konferentsiiasynda Qazaqstan Respýblikasynyń saýda jáne integratsiia ministri Baqyt Sultanov áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyrý jáne kóterme-taratý ortalyqtaryn qurý boiynsha qabyldanyp jatqan sharalar týraly aityp berdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
B. Sultanov atap ótkendei, áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasynyń turaqtylyǵyna birqatar sebep yqpal etedi. Onyń ishinde óndiris kólemi, qandai da bir ónimderdiń jetkiliksizdigi, osy ónimderde importqa táýeldilik tárizdi sebepter bar.
«Búgin aýyl sharýashylyǵy ministri biz tutynǵanymyzdan eki ese kóp kúrish óndiretinimizdi aitqanyna qaramastan, kúrishten importqa táýeldilik bar. Óitkeni, biz klimattyq jaǵdailarǵa bailanysty bizde shyqpaityn kúrish túrlerin tutynamyz. Degenmen, importqa táýeldilik baǵanyń túzilýine yqpal etedi. Biraq bul tapshylyq emes», — dedi ministr.
Sonymen qatar baǵanyń qubylýyna óndirý, tasymaldaý kezindegi óndirýshilerdiń shyǵyndary men olardy jetkizý kezindegi túrli kedergiler, jalpy aitqanda, azyq-túlik ónimderi men basqa da taýarlardy deldaldardyń keń jelisi arqyly taratýdyń tolyqqandy tiimdi júiesiniń bolmaýy yqpal etedi.
«Mysaly, júiekten alynǵan ónim 4-5 ese qymbatqa túsedi. Biz qosylǵan qunnan aiyrylamyz, ol salyqsyz bolady. Bul óte úlken problema. Túptiń túbinde bul baǵanyń negizsiz ári kóbine tym joǵary ósýine ákeledi», — dedi B. Sultanov.
Ministr atap ótkendei, baǵany turaqtandyrý týraly aitqanda, ónimdi óndirý nemese importtaýdan bastap durys bólip, tutynýshyǵa jetkizýge deiingi problemany tutas sheshý kerek. Osyǵan bailanysty kóterme-taratý ortalyqtaryn qurýǵa erekshe kóńil bólý qajet. Ministr mysal retinde Ispaniia men Frantsiiany keltirdi, kóterme azyq-túlik naryǵy turǵysynan bul elderde jetistikter kóp.
«Biz halyqaralyq tájiribeni jete zertteýdemiz. Men jýyrda Ispaniia jáne Frantsiia tárizdi elderge baryp, olardyń kóterme-taratý ortalyqtary júiesimen tanystym. Bul baǵaǵa áser etetin úlken elementterdiń biri. Bul elderdiń tájiribesi qyzyqtyrady», — dedi Baqyt Sultanov.
Máselen, onyń aitýynsha, Ispaniia men Frantsiiada memlekettiń qatysýymen úlken KTO salynǵan. Mundai ortalyqtar jarty ǵasyrdan beri jumys isteidi. Olar naryqtyń qajetti ónimdermen tolyǵýyna yqpal etedi, óndirýshi men kóterme baǵamen satyp alýshynyń arasynda ashyq, túsinikti bailanys ornatady. Bul saýda nysandarynyń básekeli jelisin keńeitý múmkindigine jáne ónimderdiń tutynýshylar úshin qoljetimdi bolýyna yqpalyn tigizedi.
Frantsiiada HH ǵasyrdyń ortasynda úkimet 16 ulttyq kóterme baǵa naryǵynan turatyn jeli qurdy (qazir olarmen 3500-den astam aýyl sharýashylyǵy óndirýshileri men 2100 kóterme baǵa saýdageri jumys isteidi). Eýropadaǵy asa iri naryq - RUNGIS (Ranjis) frantsýz astanasynyń mańynda ornalasqan jáne ónimderimen Parij ben onyń ainalasyndaǵy eldi mekenderdi ǵana emes, kórshiles elderdi de qamtamasyz etedi - 18 mln astam adamdy qamtidy. Ainalymy - 9 mlrd eýrodan astam somaǵa 1,7 mln tonna túrli azyq-túlik ónimderi.
Qazaqstanda osyndai kóterme saýda naryqtaryn qurý boiynsha jumystar bastaldy. Osyndai jobalardy júzege asyrýda mol tájiribesi bar Aziia damý bankimen birlesip óndirýshiden tutynýshyǵa diingi taýarlar aǵymyn boljaý jumystary júrgizilýde.
«Biz bul jumystarǵa birqatar damý institýttaryn tarttyq, olar bizge halyqaralyq tájiribeni zerdeleýde kómek kórsetip qana qoimai, bizben birge osyndai júieni qurýdyń durys qarjylyq-ekonomikalyq modelin qalyptastyrýdy qamtamasyz etetin bolady. Jalpy, biz ony tiimdi taýar ótkizý júiesi dep ataimyz», — dedi ministr.
Sonymen qatar, B. Sultanov bolashaqta kórshiles eldermen tiimdi taýar ótkizý júiesin qurý boiynsha aýqymdy jumystar júrgizý josparlanǵanyn aitty.
«Kórshiles elder Ózbekstan men Qyrǵyzstanda da osyndai tájiribe bar. Aita ketetin mańyzdy jait, biz bizdiń ońtústiktegi kórshilerimizben de yntymaqtasýymyz kerek. Óitkeni bizdiń tabiǵi-klimattyq jaǵdailarymyz uqsas jáne kóbine bizde bir problema týyndaidy — maýsymdyq azyq-túlik ónimderi bir mezette pisedi, biz olardy birge ótkizýge tyrysamyz. Básekeles bolý durys emes, ýaqyty men ótkizý naryǵy boiynsha bólýge bolady. Sondyqtan biz kórshilerimizben bul jumystarda birigip, tiimdi taýar ótkizý júiesin quratyn bolamyz», — dedi ministr.
Atalǵan sharalar taýar óndirýshilerge kepildendirilgen ótkizýge ie bolýǵa jáne shyǵyndaryn azaitýǵa múmkindik beredi. Nátijesinde, olar búginde jumsaǵan aqshalaryn tehnologiialarǵa, óz óndirisiniń ónimdiligine, saqtaý infraqurylymyna sala alady. Saýda jáne integratsiia ministrliginiń boljaýynsha, bul túptiń túbinde óndirýshilerdiń ónimderiniń baǵasyn tómendetýge alyp keledi.
