قر ٷكٸمەتٸندە ٶتكەن باسپاسٶز كونفەرەنتسيياسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترٸ باقىت سۇلتانوۆ ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جەنە كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ بويىنشا قابىلدانىپ جاتقان شارالار تۋرالى ايتىپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
ب. سۇلتانوۆ اتاپ ٶتكەندەي, ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار ازىق-تٷلٸك تاۋارلارىنىڭ باعاسىنىڭ تۇراقتىلىعىنا بٸرقاتار سەبەپ ىقپال ەتەدٸ. ونىڭ ٸشٸندە ٶندٸرٸس كٶلەمٸ, قانداي دا بٸر ٶنٸمدەردٸڭ جەتكٸلٸكسٸزدٸگٸ, وسى ٶنٸمدەردە يمپورتقا تەۋەلدٸلٸك تەرٸزدٸ سەبەپتەر بار.
«بٷگٸن اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸ بٸز تۇتىنعانىمىزدان ەكٸ ەسە كٶپ كٷرٸش ٶندٸرەتٸنٸمٸزدٸ ايتقانىنا قاراماستان, كٷرٸشتەن يمپورتقا تەۋەلدٸلٸك بار. ٶيتكەنٸ, بٸز كليماتتىق جاعدايلارعا بايلانىستى بٸزدە شىقپايتىن كٷرٸش تٷرلەرٸن تۇتىنامىز. دەگەنمەن, يمپورتقا تەۋەلدٸلٸك باعانىڭ تٷزٸلۋٸنە ىقپال ەتەدٸ. بٸراق بۇل تاپشىلىق ەمەس», — دەدٸ مينيستر.
سونىمەن قاتار باعانىڭ قۇبىلۋىنا ٶندٸرۋ, تاسىمالداۋ كەزٸندەگٸ ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ شىعىندارى مەن ولاردى جەتكٸزۋ كەزٸندەگٸ تٷرلٸ كەدەرگٸلەر, جالپى ايتقاندا, ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ مەن باسقا دا تاۋارلاردى دەلدالداردىڭ كەڭ جەلٸسٸ ارقىلى تاراتۋدىڭ تولىققاندى تيٸمدٸ جٷيەسٸنٸڭ بولماۋى ىقپال ەتەدٸ.
«مىسالى, جٷيەكتەن الىنعان ٶنٸم 4-5 ەسە قىمباتقا تٷسەدٸ. بٸز قوسىلعان قۇننان ايىرىلامىز, ول سالىقسىز بولادى. بۇل ٶتە ٷلكەن پروبلەما. تٷپتٸڭ تٷبٸندە بۇل باعانىڭ نەگٸزسٸز ەرٸ كٶبٸنە تىم جوعارى ٶسۋٸنە ەكەلەدٸ», — دەدٸ ب. سۇلتانوۆ.
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, باعانى تۇراقتاندىرۋ تۋرالى ايتقاندا, ٶنٸمدٸ ٶندٸرۋ نەمەسە يمپورتتاۋدان باستاپ دۇرىس بٶلٸپ, تۇتىنۋشىعا جەتكٸزۋگە دەيٸنگٸ پروبلەمانى تۇتاس شەشۋ كەرەك. وسىعان بايلانىستى كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلۋ قاجەت. مينيستر مىسال رەتٸندە يسپانييا مەن فرانتسييانى كەلتٸردٸ, كٶتەرمە ازىق-تٷلٸك نارىعى تۇرعىسىنان بۇل ەلدەردە جەتٸستٸكتەر كٶپ.
«بٸز حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ جەتە زەرتتەۋدەمٸز. مەن جۋىردا يسپانييا جەنە فرانتسييا تەرٸزدٸ ەلدەرگە بارىپ, ولاردىڭ كٶتەرمە-تاراتۋ ورتالىقتارى جٷيەسٸمەن تانىستىم. بۇل باعاعا ەسەر ەتەتٸن ٷلكەن ەلەمەنتتەردٸڭ بٸرٸ. بۇل ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ قىزىقتىرادى», — دەدٸ باقىت سۇلتانوۆ.
مەسەلەن, ونىڭ ايتۋىنشا, يسپانييا مەن فرانتسييادا مەملەكەتتٸڭ قاتىسۋىمەن ٷلكەن كتو سالىنعان. مۇنداي ورتالىقتار جارتى عاسىردان بەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. ولار نارىقتىڭ قاجەتتٸ ٶنٸمدەرمەن تولىعۋىنا ىقپال ەتەدٸ, ٶندٸرۋشٸ مەن كٶتەرمە باعامەن ساتىپ الۋشىنىڭ اراسىندا اشىق, تٷسٸنٸكتٸ بايلانىس ورناتادى. بۇل ساۋدا نىساندارىنىڭ بەسەكەلٸ جەلٸسٸن كەڭەيتۋ مٷمكٸندٸگٸنە جەنە ٶنٸمدەردٸڭ تۇتىنۋشىلار ٷشٸن قولجەتٸمدٸ بولۋىنا ىقپالىن تيگٸزەدٸ.
فرانتسييادا حح عاسىردىڭ ورتاسىندا ٷكٸمەت 16 ۇلتتىق كٶتەرمە باعا نارىعىنان تۇراتىن جەلٸ قۇردى (قازٸر ولارمەن 3500-دەن استام اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرۋشٸلەرٸ مەن 2100 كٶتەرمە باعا ساۋداگەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ). ەۋروپاداعى اسا ٸرٸ نارىق - RUNGIS (رانجيس) فرانتسۋز استاناسىنىڭ ماڭىندا ورنالاسقان جەنە ٶنٸمدەرٸمەن پاريج بەن ونىڭ اينالاسىنداعى ەلدٸ مەكەندەردٸ عانا ەمەس, كٶرشٸلەس ەلدەردٸ دە قامتاماسىز ەتەدٸ - 18 ملن استام ادامدى قامتيدى. اينالىمى - 9 ملرد ەۋرودان استام سوماعا 1,7 ملن توننا تٷرلٸ ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ.
قازاقستاندا وسىنداي كٶتەرمە ساۋدا نارىقتارىن قۇرۋ بويىنشا جۇمىستار باستالدى. وسىنداي جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋدا مول تەجٸريبەسٸ بار ازييا دامۋ بانكٸمەن بٸرلەسٸپ ٶندٸرۋشٸدەن تۇتىنۋشىعا ديٸنگٸ تاۋارلار اعىمىن بولجاۋ جۇمىستارى جٷرگٸزٸلۋدە.
«بٸز بۇل جۇمىستارعا بٸرقاتار دامۋ ينستيتۋتتارىن تارتتىق, ولار بٸزگە حالىقارالىق تەجٸريبەنٸ زەردەلەۋدە كٶمەك كٶرسەتٸپ قانا قويماي, بٸزبەن بٸرگە وسىنداي جٷيەنٸ قۇرۋدىڭ دۇرىس قارجىلىق-ەكونوميكالىق مودەلٸن قالىپتاستىرۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن بولادى. جالپى, بٸز ونى تيٸمدٸ تاۋار ٶتكٸزۋ جٷيەسٸ دەپ اتايمىز», — دەدٸ مينيستر.
سونىمەن قاتار, ب. سۇلتانوۆ بولاشاقتا كٶرشٸلەس ەلدەرمەن تيٸمدٸ تاۋار ٶتكٸزۋ جٷيەسٸن قۇرۋ بويىنشا اۋقىمدى جۇمىستار جٷرگٸزۋ جوسپارلانعانىن ايتتى.
«كٶرشٸلەس ەلدەر ٶزبەكستان مەن قىرعىزستاندا دا وسىنداي تەجٸريبە بار. ايتا كەتەتٸن ماڭىزدى جايت, بٸز بٸزدٸڭ وڭتٷستٸكتەگٸ كٶرشٸلەرٸمٸزبەن دە ىنتىماقتاسۋىمىز كەرەك. ٶيتكەنٸ بٸزدٸڭ تابيعي-كليماتتىق جاعدايلارىمىز ۇقساس جەنە كٶبٸنە بٸزدە بٸر پروبلەما تۋىندايدى — ماۋسىمدىق ازىق-تٷلٸك ٶنٸمدەرٸ بٸر مەزەتتە پٸسەدٸ, بٸز ولاردى بٸرگە ٶتكٸزۋگە تىرىسامىز. بەسەكەلەس بولۋ دۇرىس ەمەس, ۋاقىتى مەن ٶتكٸزۋ نارىعى بويىنشا بٶلۋگە بولادى. سوندىقتان بٸز كٶرشٸلەرٸمٸزبەن بۇل جۇمىستاردا بٸرٸگٸپ, تيٸمدٸ تاۋار ٶتكٸزۋ جٷيەسٸن قۇراتىن بولامىز», — دەدٸ مينيستر.
اتالعان شارالار تاۋار ٶندٸرۋشٸلەرگە كەپٸلدەندٸرٸلگەن ٶتكٸزۋگە يە بولۋعا جەنە شىعىندارىن ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. نەتيجەسٸندە, ولار بٷگٸندە جۇمساعان اقشالارىن تەحنولوگييالارعا, ٶز ٶندٸرٸسٸنٸڭ ٶنٸمدٸلٸگٸنە, ساقتاۋ ينفراقۇرىلىمىنا سالا الادى. ساۋدا جەنە ينتەگراتسييا مينيسترلٸگٸنٸڭ بولجاۋىنشا, بۇل تٷپتٸڭ تٷبٸندە ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ ٶنٸمدەرٸنٸڭ باعاسىن تٶمەندەتۋگە الىپ كەلەدٸ.
