Anekdottan bastaiyq. Dýbai. Bes juldyzdy qonaq úi. Qazaqstannan kelgen eki joldas júzdesip qalady. Bir-birin jarylqaǵan keiipte hál surasqan ekeýdiń pysyqtaý kelgeni: «Býrabaida demalatyn aqshań bolmady ma?..», - deidi...
Bul anekdottan biz shyndyqty ǵana kóre alamyz. «Býrabaidaǵy» belgili qonaq úilerdiń birinde túnep shyǵý úshin keminde 55 myń teńgege shyǵyndalasyz. Al Túrkiiadaǵy dál sol qymbat qonaq úide 1 kún ótkizý úshin 38 myń teńgeńiz bolsa jetkilikti. Aiyrmashylyqty anyq baiqap otyrǵan bolýyńyz kerek.
Qazaqstandyq týristik uiymdar qaýymdastyǵynyń ókili Aidar Kenjeǵulovtyń pikirinshe, ishki týrizm ekonomikany kóteretin birden-bir kúshke ie bola alady. Sol arqyly biz búgingi qiyn jaǵdaida artta qalǵan birneshe salany aiaqqa turǵyzyp, jumysyn odan ári damyta alamyz. «Onymen qosa, jaqyn ailary «EKSPO-2017» ótedi. Osy múmkindikti paidalanyp, elge kelgen qonaqtar men týristerge Qazaqstannyń maqtanyshyna ainalǵan, ǵajap meken Býrabaidy (kýrorttyq aimaq) kórsetýimiz qajet. Óitkeni ol – týristik aǵynnyń tartylys núktesine ainalmaq.
Jái ǵana kiris týrizminiń klassikalyq esebin shyǵaraiyqshy: Bir sheteldik týrist elge kúnine 100 dollar shamasynda kiris alyp keledi. Ishki týrizmnen de paida aitarlyqtai kóp jáne ishki týrizm syrtqyǵa qaraǵanda, halyq úshin tiimdi hám qaýipsiz», - deidi ol.
Iá, bul – eki mańyzdy artyqshylyq. Biraq nege el turǵyndary ózimizdiń Shveitsariiamyz – Býrabaiǵa, bolmasa ózge de kórikti jerlerge barmai, týragenttikterdiń tabyldyryǵyn tozdyryp, Túrkiia men Qytaiǵa joldama alýǵa asyǵady?.. Aitpaqshy, Býrabai el ortalyǵy Astanadan tym alys jatqan joq. Sol sebepti kýrortqa deiin keremet jol tartylǵan. Biraq...
Eldegi týristik oryndar týraly maǵlumattardy biz aldymen álemjeliden izdei bastaimyz. Mine, olqylyq ta, kemshiligimiz de osy jerden baiqala bastaidy. Aityńyzshy, otandyq demalys oryndary týraly tolyq áli sapaly aqparat beretin bir saitty kezdestirdińiz be? Al, sol Túrkiiańyzdyń ainalasyndaǵy kýrorttar haqynda aqparat degen samsap tqr. Izdegenińizdiń bárin taba alasyz. Sol sebepti bizdiń turǵyndar Qazaqstandaǵy emes, Túrkiiadaǵy demalys oryndaryn bes saýsaqtai bilip alǵan.
Týristerdi óte yńǵaily avtobýsqa otyrǵyzyp, barlyq jaǵdaidy jasap, minsiz jolmen júrgizip, qajetti jerge aparǵannnan ózinde, siz sol joldyń boiynan birde-bir kempingti nemese shaǵyn ǵana qonaq úidi, janǵa jaily demalys turaqtaryn, jaqsy bir kafe, joq degende jóni túzý ájethana men jýynatyn oryn taba almaisyz.
Servistik qyzmet pen qonaq úi biznesi týrizm salasymen tyǵyz bailanysta. Sondyqtan olardyń problemalary da bir: qymbat baǵaǵa óte nashar qyzmet kórsetý, kásibi kadrlardyń jetispeýshiligi, jarnamanyń joqtyǵy. Týrizm salasynyń mamany Aidar Kenjeǵulovtyń pikirinshe, qyzmet kórsetý deńgeii ǵana tómen emes, bizde týrizmmen bailanysty kásipkerlik jumystar da durys jolǵa qoiylmaǵan. Máselen, estelik sývenirlerdiń satylymy, ulttyq buiymdar jasaýdan master-klasstar ótkizý, demalys orny jaily tolyq aqparat beretin qysqasha beine-prezentatsiialar men ony kórsetetin videokafelerdiń bolmaýy.
Aitpaqshy, Shyǵys Qazaqstannyń san túrli klimattyq ózgeristerge ushyraityn beldeýde ornalasqan taýly landshaftydaǵy óte kórikti ám tańǵajaiyp tabiǵaty bar. Taýlar, orman-toǵai, jazyq dala, qumdy aýmaqtaǵy kólder, ózender... Jaraidy, ózimizdiń turǵyndar mundai damymaǵan infraqurylymǵa kónip, qaýipti joldarǵa yńǵailanyp, barlyq kemshilikke kóz juma qarady delik. Biraq shetelden kelgen týrister buǵan kóne qoiar ma eken?! Túiinin ózimiz shyǵaraiyq...
Sonymen qatar, Qazaqstanda “demalys joldamalaryn” satý durys jolǵa qoiylmaǵan. Árbir qazaqstandyq óz demalasyn Býrabaida ótkizýdi armandaityn shyǵar. Ókinishke orai, ol mundai múmkindikke ie emes. Oilap qarasaq, eki kúnniń ózinde qanshama dúniege úlgerýge bolady: jazda – atqa minip serýendeý, shaitanarbada qydyrý, qaiyq, katamaran, iahtamen júzý, kvadratsiklmen júrip, paraplan, áýe shary, parashiýtpen ushý; qysta – qaraǵaily ormanda demalý... Bir ǵana ekotýrizmniń ózinde birneshe qyzyqty dúnielermen ainalysýǵa bolady: fototyńshylyq, videotúsirilim, sańyraýqulaq terý, balyq aýlaý, tabiǵi qoryqtardy aralaý jáne týrserýender.
Onymen qosa, Qazaqstan turǵyndary arasynda “avtomobildi týrizm” álemdegidei tanymal emes. Bile bilsek, bul – óte yńǵaily. Óitkeni sen ózińniń kóligińmen, ia bolmasa jalǵa alynǵan kólikpen qarjylai qiyndyqqa ushyramai qydyra alasyń. Bylai qarasań, máshinege otyryp, elińniń kórikti jerlerin aralap qydyrǵannan asqan qandai baqyt bar dep oilaisyń! Áitkenmen taǵy da “biraq” degen sóz aldymyzdan shyǵady. Ol úshin jaqsy jaǵdai jasalǵan ba? Jaily aialdamalary bar qaýipsiz de yńǵaily joldar, t.b. keleńsizdikter sheshilgen be?..
Osy sebepterdiń barlyǵy “ishki týrizmniń” damýyna kesirin tigizedi. Eldiń bar múmkindigi durys paidalanylmai keledi. Týrizm salasynyń mamany Aidar Kenjeǵulovtyń aitýy boiynsha, Qazaqstannyń azamattarynyń týristik áleýeti – álemdegi eń tómen kórsetkishterge ie. Odan biz “syrtqy týrizmniń” ǵana qarqyndy damyp jatqanyn kóre alamyz. Mysaly, Qytaida syrttan adamdardy tartý úshin qoldanylatyn týrizmnyń úsh negizgi baǵyty bar: tabiǵat nysandarynyń, tarihi jáne mádeni eskertkishterdiń bolýy, sonymen qatar ulttyq dástúrdiń kórinis tabýy. Bizde munyń barlyǵy da bar. «Tańǵajaiyp Býrabaida» keremet tabiǵat eskertkishteri men ańyzdary bar. Biraq áli de bolsa, bailyǵymyzdy týrizm indýstriiasynda durys usyna almai kelemiz.
Qazaqstan týristik assotsiatsiiasynyń prezidenti Roza Asanbaevanyń bir suhbatynda aitqan myna oilarymen kelispeske amal joq:
- Bizde shyn máninde bári de óte qymbat. Qazaqstandyqtar keide Býrabai men Alakólge barǵannan góri ózge bir elge barǵandy qaltasyna qolai kóredi. Bizge munai, metall, gazda jumys jasaityn dáýletti adamdar keledi. Olar eki-úsh kúndik jaily ómir úshin kóp aqsha tóleýge daiyn. Olar úshin bes juldyzdy qonaq úi turǵyzady. Ishki týrizmniń damýyna qatysty men de bizdiń adamdardyń óz otanynda demalyp, aqshasynyń elde qalǵanyn qalaimyn. Biraq ol úshin eń kemi infrastrýktýrany jaqsartý qajet. Bir qýantarlyǵy, bizdiń eldiń turǵyndary Ortalyq Aziia elderiniń ózge memleketterine qaraǵanda saiahat jasaýǵa yntaly.
Endi qalǵany memleketke kiretin kiristiń dalaǵa ketpeýi jáne jeke biznestiń bos oryn almaýyn uǵyný. «EKSPO-2017» qarsańynda oiǵa alatyn nárse kóp, eń aldymen eldegi bizneste ártúrli baǵdarlamalardy júzege asyrýda jeńildikter jasaityn investorlar týraly aitýǵa bolady.
Týrizm jónindegi sarapshy Aidar Kenjeǵulovtyń oiynsha, ishki týrizmdi damytý úshin kásipkerlerge jeńildikter jasalýy tiis. Máselen, salyqty tómendetý nemese QQS-n alyp tastaý, sýbsidiialaý, yńǵaily nesieler, qolaily viza rejimderi. Mysaly, Reseide shaǵyn biznesti órkendetý úshin jáne sheteldik investitsiiany molaitý úshin týristik klaster ókilderine jinalǵan salyqtan bes jylǵa 5%-dai qysqartý usynylǵan.
Sarapshy Aidar Kenjeǵulovtyń zertteýinshe, eger memleket infrastrýktýra men jol, bailanysty óz qolyna alsa, biznes basshylarynyń iri týristik jobalarmen ainalysýǵa qyzyǵýshylyǵy artary sózsiz.
Anekdotqa qaita oralaiyq. Aita ketetin jait, tek qana Túrkiiadaǵy qarapaiym baǵadan qyzmet kórsetý sapasyna deiingi parametr kórsetkishi elimizdegi kýrorttardan áldeqaida jaqsy. Alaida all-inclusive-niń aldynda barlyq indýstriianyń uzaq jyldyq damýy, el brendteri aiasyndaǵy turaqty sharalar men marketingtik órleýi, sondai-aq zań shyǵarýshy bazany reformalaý isinde úlken ister kútip tur.
Sondyqtan da Qazaqstan úshin EKSPO syndy iri halyqaralyq sharany ótkizý – álemdegi iri týristik ortalyqtardyń birine ainalýdaǵy kishkentai núktesi bolý múmkindimen para-par. Ol úshin eldegi joǵarǵy laýazymdy tulǵalar jeke bizneste úlken týristik infrastrýktýranyń barlyq qurylymyn oilastyrǵan jón. Áitpese kórme kezinde týristerge jasalynǵan barlyq jaǵdai: infrastrýktýra, týr paketteri, jaqsartylǵan servis EKSPO-dan keiin suranyssyz qalýy yqtimal.
Timýr Raev, dknews.kz
Aýdarǵan: Ult portaly
