انەكدوتتان باستايىق. دۋباي. بەس جۇلدىزدى قوناق ٷي. قازاقستاننان كەلگەن ەكٸ جولداس جٷزدەسٸپ قالادى. بٸر-بٸرٸن جارىلقاعان كەيٸپتە حەل سۇراسقان ەكەۋدٸڭ پىسىقتاۋ كەلگەنٸ: «بۋرابايدا دەمالاتىن اقشاڭ بولمادى ما?..», - دەيدٸ...
بۇل انەكدوتتان بٸز شىندىقتى عانا كٶرە الامىز. «بۋرابايداعى» بەلگٸلٸ قوناق ٷيلەردٸڭ بٸرٸندە تٷنەپ شىعۋ ٷشٸن كەمٸندە 55 مىڭ تەڭگەگە شىعىندالاسىز. ال تٷركيياداعى دەل سول قىمبات قوناق ٷيدە 1 كٷن ٶتكٸزۋ ٷشٸن 38 مىڭ تەڭگەڭٸز بولسا جەتكٸلٸكتٸ. ايىرماشىلىقتى انىق بايقاپ وتىرعان بولۋىڭىز كەرەك.
قازاقستاندىق تۋريستٸك ۇيىمدار قاۋىمداستىعىنىڭ ٶكٸلٸ ايدار كەنجەعۇلوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, ٸشكٸ تۋريزم ەكونوميكانى كٶتەرەتٸن بٸردەن-بٸر كٷشكە يە بولا الادى. سول ارقىلى بٸز بٷگٸنگٸ قيىن جاعدايدا ارتتا قالعان بٸرنەشە سالانى اياققا تۇرعىزىپ, جۇمىسىن ودان ەرٸ دامىتا الامىز. «ونىمەن قوسا, جاقىن ايلارى «ەكسپو-2017» ٶتەدٸ. وسى مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانىپ, ەلگە كەلگەن قوناقتار مەن تۋريستەرگە قازاقستاننىڭ ماقتانىشىنا اينالعان, عاجاپ مەكەن بۋرابايدى (كۋرورتتىق ايماق) كٶرسەتۋٸمٸز قاجەت. ٶيتكەنٸ ول – تۋريستٸك اعىننىڭ تارتىلىس نٷكتەسٸنە اينالماق.
جەي عانا كٸرٸس تۋريزمٸنٸڭ كلاسسيكالىق ەسەبٸن شىعارايىقشى: بٸر شەتەلدٸك تۋريست ەلگە كٷنٸنە 100 دوللار شاماسىندا كٸرٸس الىپ كەلەدٸ. ٸشكٸ تۋريزمنەن دە پايدا ايتارلىقتاي كٶپ جەنە ٸشكٸ تۋريزم سىرتقىعا قاراعاندا, حالىق ٷشٸن تيٸمدٸ ھەم قاۋٸپسٸز», - دەيدٸ ول.
يە, بۇل – ەكٸ ماڭىزدى ارتىقشىلىق. بٸراق نەگە ەل تۇرعىندارى ٶزٸمٸزدٸڭ شۆەيتسارييامىز – بۋرابايعا, بولماسا ٶزگە دە كٶرٸكتٸ جەرلەرگە بارماي, تۋراگەنتتٸكتەردٸڭ تابىلدىرىعىن توزدىرىپ, تٷركييا مەن قىتايعا جولداما الۋعا اسىعادى?.. ايتپاقشى, بۋراباي ەل ورتالىعى استانادان تىم الىس جاتقان جوق. سول سەبەپتٸ كۋرورتقا دەيٸن كەرەمەت جول تارتىلعان. بٸراق...
ەلدەگٸ تۋريستٸك ورىندار تۋرالى ماعلۇماتتاردى بٸز الدىمەن ەلەمجەلٸدەن ٸزدەي باستايمىز. مٸنە, ولقىلىق تا, كەمشٸلٸگٸمٸز دە وسى جەردەن بايقالا باستايدى. ايتىڭىزشى, وتاندىق دەمالىس ورىندارى تۋرالى تولىق ەلٸ ساپالى اقپارات بەرەتٸن بٸر سايتتى كەزدەستٸردٸڭٸز بە? ال, سول تٷركيياڭىزدىڭ اينالاسىنداعى كۋرورتتار حاقىندا اقپارات دەگەن سامساپ تقر. ٸزدەگەنٸڭٸزدٸڭ بەرٸن تابا الاسىز. سول سەبەپتٸ بٸزدٸڭ تۇرعىندار قازاقستانداعى ەمەس, تٷركيياداعى دەمالىس ورىندارىن بەس ساۋساقتاي بٸلٸپ العان.
تۋريستەردٸ ٶتە ىڭعايلى اۆتوبۋسقا وتىرعىزىپ, بارلىق جاعدايدى جاساپ, مٸنسٸز جولمەن جٷرگٸزٸپ, قاجەتتٸ جەرگە اپارعانننان ٶزٸندە, سٸز سول جولدىڭ بويىنان بٸردە-بٸر كەمپينگتٸ نەمەسە شاعىن عانا قوناق ٷيدٸ, جانعا جايلى دەمالىس تۇراقتارىن, جاقسى بٸر كافە, جوق دەگەندە جٶنٸ تٷزۋ ەجەتحانا مەن جۋىناتىن ورىن تابا المايسىز.
سەرۆيستٸك قىزمەت پەن قوناق ٷي بيزنەسٸ تۋريزم سالاسىمەن تىعىز بايلانىستا. سوندىقتان ولاردىڭ پروبلەمالارى دا بٸر: قىمبات باعاعا ٶتە ناشار قىزمەت كٶرسەتۋ, كەسٸبي كادرلاردىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ, جارنامانىڭ جوقتىعى. تۋريزم سالاسىنىڭ مامانى ايدار كەنجەعۇلوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە, قىزمەت كٶرسەتۋ دەڭگەيٸ عانا تٶمەن ەمەس, بٸزدە تۋريزممەن بايلانىستى كەسٸپكەرلٸك جۇمىستار دا دۇرىس جولعا قويىلماعان. مەسەلەن, ەستەلٸك سۋۆەنيرلەردٸڭ ساتىلىمى, ۇلتتىق بۇيىمدار جاساۋدان ماستەر-كلاسستار ٶتكٸزۋ, دەمالىس ورنى جايلى تولىق اقپارات بەرەتٸن قىسقاشا بەينە-پرەزەنتاتسييالار مەن ونى كٶرسەتەتٸن ۆيدەوكافەلەردٸڭ بولماۋى.
ايتپاقشى, شىعىس قازاقستاننىڭ سان تٷرلٸ كليماتتىق ٶزگەرٸستەرگە ۇشىرايتىن بەلدەۋدە ورنالاسقان تاۋلى لاندشافتىداعى ٶتە كٶرٸكتٸ ەم تاڭعاجايىپ تابيعاتى بار. تاۋلار, ورمان-توعاي, جازىق دالا, قۇمدى اۋماقتاعى كٶلدەر, ٶزەندەر... جارايدى, ٶزٸمٸزدٸڭ تۇرعىندار مۇنداي دامىماعان ينفراقۇرىلىمعا كٶنٸپ, قاۋٸپتٸ جولدارعا ىڭعايلانىپ, بارلىق كەمشٸلٸككە كٶز جۇما قارادى دەلٸك. بٸراق شەتەلدەن كەلگەن تۋريستەر بۇعان كٶنە قويار ما ەكەن?! تٷيٸنٸن ٶزٸمٸز شىعارايىق...
سونىمەن قاتار, قازاقستاندا “دەمالىس جولدامالارىن” ساتۋ دۇرىس جولعا قويىلماعان. ەربٸر قازاقستاندىق ٶز دەمالاسىن بۋرابايدا ٶتكٸزۋدٸ ارماندايتىن شىعار. ٶكٸنٸشكە وراي, ول مۇنداي مٷمكٸندٸككە يە ەمەس. ويلاپ قاراساق, ەكٸ كٷننٸڭ ٶزٸندە قانشاما دٷنيەگە ٷلگەرۋگە بولادى: جازدا – اتقا مٸنٸپ سەرۋەندەۋ, شايتاناربادا قىدىرۋ, قايىق, كاتاماران, ياحتامەن جٷزۋ, كۆادراتسيكلمەن جٷرٸپ, پاراپلان, ەۋە شارى, پاراشيۋتپەن ۇشۋ; قىستا – قاراعايلى ورماندا دەمالۋ... بٸر عانا ەكوتۋريزمنٸڭ ٶزٸندە بٸرنەشە قىزىقتى دٷنيەلەرمەن اينالىسۋعا بولادى: فوتوتىڭشىلىق, ۆيدەوتٷسٸرٸلٸم, ساڭىراۋقۇلاق تەرۋ, بالىق اۋلاۋ, تابيعي قورىقتاردى ارالاۋ جەنە تۋرسەرۋەندەر.
ونىمەن قوسا, قازاقستان تۇرعىندارى اراسىندا “اۆتوموبيلدٸ تۋريزم” ەلەمدەگٸدەي تانىمال ەمەس. بٸلە بٸلسەك, بۇل – ٶتە ىڭعايلى. ٶيتكەنٸ سەن ٶزٸڭنٸڭ كٶلٸگٸڭمەن, يا بولماسا جالعا الىنعان كٶلٸكپەن قارجىلاي قيىندىققا ۇشىراماي قىدىرا الاسىڭ. بىلاي قاراساڭ, مەشينەگە وتىرىپ, ەلٸڭنٸڭ كٶرٸكتٸ جەرلەرٸن ارالاپ قىدىرعاننان اسقان قانداي باقىت بار دەپ ويلايسىڭ! ەيتكەنمەن تاعى دا “بٸراق” دەگەن سٶز الدىمىزدان شىعادى. ول ٷشٸن جاقسى جاعداي جاسالعان با? جايلى ايالدامالارى بار قاۋٸپسٸز دە ىڭعايلى جولدار, ت.ب. كەلەڭسٸزدٸكتەر شەشٸلگەن بە?..
وسى سەبەپتەردٸڭ بارلىعى “ٸشكٸ تۋريزمنٸڭ” دامۋىنا كەسٸرٸن تيگٸزەدٸ. ەلدٸڭ بار مٷمكٸندٸگٸ دۇرىس پايدالانىلماي كەلەدٸ. تۋريزم سالاسىنىڭ مامانى ايدار كەنجەعۇلوۆتىڭ ايتۋى بويىنشا, قازاقستاننىڭ ازاماتتارىنىڭ تۋريستٸك ەلەۋەتٸ – ەلەمدەگٸ ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸشتەرگە يە. ودان بٸز “سىرتقى تۋريزمنٸڭ” عانا قارقىندى دامىپ جاتقانىن كٶرە الامىز. مىسالى, قىتايدا سىرتتان ادامداردى تارتۋ ٷشٸن قولدانىلاتىن تۋريزمنىڭ ٷش نەگٸزگٸ باعىتى بار: تابيعات نىساندارىنىڭ, تاريحي جەنە مەدەني ەسكەرتكٸشتەردٸڭ بولۋى, سونىمەن قاتار ۇلتتىق دەستٷردٸڭ كٶرٸنٸس تابۋى. بٸزدە مۇنىڭ بارلىعى دا بار. «تاڭعاجايىپ بۋرابايدا» كەرەمەت تابيعات ەسكەرتكٸشتەرٸ مەن اڭىزدارى بار. بٸراق ەلٸ دە بولسا, بايلىعىمىزدى تۋريزم يندۋستريياسىندا دۇرىس ۇسىنا الماي كەلەمٸز.
قازاقستان تۋريستٸك اسسوتسياتسيياسىنىڭ پرەزيدەنتٸ روزا اسانباەۆانىڭ بٸر سۇحباتىندا ايتقان مىنا ويلارىمەن كەلٸسپەسكە امال جوق:
- بٸزدە شىن مەنٸندە بەرٸ دە ٶتە قىمبات. قازاقستاندىقتار كەيدە بۋراباي مەن الاكٶلگە بارعاننان گٶرٸ ٶزگە بٸر ەلگە بارعاندى قالتاسىنا قولاي كٶرەدٸ. بٸزگە مۇناي, مەتالل, گازدا جۇمىس جاسايتىن دەۋلەتتٸ ادامدار كەلەدٸ. ولار ەكٸ-ٷش كٷندٸك جايلى ٶمٸر ٷشٸن كٶپ اقشا تٶلەۋگە دايىن. ولار ٷشٸن بەس جۇلدىزدى قوناق ٷي تۇرعىزادى. ٸشكٸ تۋريزمنٸڭ دامۋىنا قاتىستى مەن دە بٸزدٸڭ ادامداردىڭ ٶز وتانىندا دەمالىپ, اقشاسىنىڭ ەلدە قالعانىن قالايمىن. بٸراق ول ٷشٸن ەڭ كەمٸ ينفراسترۋكتۋرانى جاقسارتۋ قاجەت. بٸر قۋانتارلىعى, بٸزدٸڭ ەلدٸڭ تۇرعىندارى ورتالىق ازييا ەلدەرٸنٸڭ ٶزگە مەملەكەتتەرٸنە قاراعاندا ساياحات جاساۋعا ىنتالى.
ەندٸ قالعانى مەملەكەتكە كٸرەتٸن كٸرٸستٸڭ دالاعا كەتپەۋٸ جەنە جەكە بيزنەستٸڭ بوس ورىن الماۋىن ۇعىنۋ. «ەكسپو-2017» قارساڭىندا ويعا الاتىن نەرسە كٶپ, ەڭ الدىمەن ەلدەگٸ بيزنەستە ەرتٷرلٸ باعدارلامالاردى جٷزەگە اسىرۋدا جەڭٸلدٸكتەر جاسايتىن ينۆەستورلار تۋرالى ايتۋعا بولادى.
تۋريزم جٶنٸندەگٸ ساراپشى ايدار كەنجەعۇلوۆتىڭ ويىنشا, ٸشكٸ تۋريزمدٸ دامىتۋ ٷشٸن كەسٸپكەرلەرگە جەڭٸلدٸكتەر جاسالۋى تيٸس. مەسەلەن, سالىقتى تٶمەندەتۋ نەمەسە ققس-ن الىپ تاستاۋ, سۋبسيدييالاۋ, ىڭعايلى نەسيەلەر, قولايلى ۆيزا رەجيمدەرٸ. مىسالى, رەسەيدە شاعىن بيزنەستٸ ٶركەندەتۋ ٷشٸن جەنە شەتەلدٸك ينۆەستيتسييانى مولايتۋ ٷشٸن تۋريستٸك كلاستەر ٶكٸلدەرٸنە جينالعان سالىقتان بەس جىلعا 5%-داي قىسقارتۋ ۇسىنىلعان.
ساراپشى ايدار كەنجەعۇلوۆتىڭ زەرتتەۋٸنشە, ەگەر مەملەكەت ينفراسترۋكتۋرا مەن جول, بايلانىستى ٶز قولىنا السا, بيزنەس باسشىلارىنىڭ ٸرٸ تۋريستٸك جوبالارمەن اينالىسۋعا قىزىعۋشىلىعى ارتارى سٶزسٸز.
انەكدوتقا قايتا ورالايىق. ايتا كەتەتٸن جايت, تەك قانا تٷركيياداعى قاراپايىم باعادان قىزمەت كٶرسەتۋ ساپاسىنا دەيٸنگٸ پارامەتر كٶرسەتكٸشٸ ەلٸمٸزدەگٸ كۋرورتتاردان ەلدەقايدا جاقسى. الايدا all-inclusive-نٸڭ الدىندا بارلىق يندۋسترييانىڭ ۇزاق جىلدىق دامۋى, ەل برەندتەرٸ اياسىنداعى تۇراقتى شارالار مەن ماركەتينگتٸك ٶرلەۋٸ, سونداي-اق زاڭ شىعارۋشى بازانى رەفورمالاۋ ٸسٸندە ٷلكەن ٸستەر كٷتٸپ تۇر.
سوندىقتان دا قازاقستان ٷشٸن ەكسپو سىندى ٸرٸ حالىقارالىق شارانى ٶتكٸزۋ – ەلەمدەگٸ ٸرٸ تۋريستٸك ورتالىقتاردىڭ بٸرٸنە اينالۋداعى كٸشكەنتاي نٷكتەسٸ بولۋ مٷمكٸندٸمەن پارا-پار. ول ٷشٸن ەلدەگٸ جوعارعى لاۋازىمدى تۇلعالار جەكە بيزنەستە ٷلكەن تۋريستٸك ينفراسترۋكتۋرانىڭ بارلىق قۇرىلىمىن ويلاستىرعان جٶن. ەيتپەسە كٶرمە كەزٸندە تۋريستەرگە جاسالىنعان بارلىق جاعداي: ينفراسترۋكتۋرا, تۋر پاكەتتەرٸ, جاقسارتىلعان سەرۆيس ەكسپو-دان كەيٸن سۇرانىسسىز قالۋى ىقتيمال.
تيمۋر راەۆ, dknews.kz
اۋدارعان: ۇلت پورتالى
