Qazaqstanda Aziia elderi qalam­gerleriniń I forýmy ót­edi

Aziia qurlyǵyna ortaq másele

Aziia qalamgerleriniń I forýmy bárimiz úshin kópten kútken úlken oqiǵa bolǵaly tur. Kóp jyldardan beri bizdiń sheteldermen, ásirese, Aziia elderimen ádebi bailanysymyz jadaý, jutań kúige túsken edi. Qai eldiń qandai baǵytta jumys istep jatqanynan beihabar bolyp qaldyq. Sondyqtan ádebi baǵyttaǵy qarym-qatynastyń nyǵaiýyna jol ashatyn alǵashqy forýmnan kúterimiz kóp. Saiasi jaǵynan bolsyn, áleýmettik-ekonomikalyq jaǵynan bolsyn, árqily deńgeide ómir súrip jatqan Aziia elderi – bir-birimizdi etene jaqyn tanyp, halyqtyq máselelerimizdi keńinen qozǵap, bir-birimizdiń ishki dúniemizge úńile otyryp ulttyq bolmys-bitimimizdi aishyqtasaq, keleshektegi keleli isterge aiqyn baspaldaq qalanar edi.

Álem ádebieti ártúrli baǵyt-baǵdarmen damýda. Al osynaý keń qulashtaǵy álem ádebietiniń de, jekelegen ulttar ádebietiniń de eń negizgi ortaq máselesi – adam máselesi. Jer-jerde taǵdyr-talaiy ártúrli ulttar men ulystar, adamdar meken etip jatyr. Adamzat eshqashan jetilgen qoǵamda ómir súrgen emes. Adam bar jerde, tirshilik bar jerde úlkendi-kishili máseleler de túgesile qoimaidy. Al osy qoǵamnyń ainasy, ol – ádebiet. Shym-shytyryqqa toly qoǵamdy izgilendiretin de – ádebiet. Sondyqtan ádebietti damytýǵa baǵyttalar is-sharalardyń tolastamaǵany jón.

Temirhan MEDETBEK,

aqyn, Memlekettik syilyqtyń laýreaty

Negizgi maqsat – jalpy qoǵamdaǵy ádebiettiń rólin kóterý

Sonaý bir jyldary, naqtyraq aitsaq, osydan  43 jyl buryn Ánýar Álimjanov aǵamyz Jazý­shylar odaǵy basqarmasynyń tór­aǵasy bolyp turǵan kezde Aziia, Af­rika jazýshylarynyń konferentsiiasy bolǵan dep estitinbiz. Keńestik kezeńniń de jaqsy dúnieleri boldy. Keńestik ideologiia ádebietti basty qarýy retinde, tárbie quraly retinde paidalandy ári úlken qoldaý kórsetti, jazýshylarǵa qamqorlyq jasady.

Keiingi jyldary ádebietter bailanysy úzilip qaldy. Dú­nie­júzilik ádebi protsestiń qu­­ram­das bóligi retinde qazaq ádebieti de damyp keledi. Endi osy ótkizilgeli otyrǵan Aziia elderi jazýshylarynyń I forýmy 4-6 qyrkúiek arasynda Nur-Sultan qalasynda bastalmaqshy. Negizgi maqsat – jalpy qoǵamdaǵy ádebiettiń rólin kóterý, jazýshy mártebesin asqaqtatý. Sol arqyly ádebietti basty tárbie quralyna ainaldyrýǵa yqpal etý.

Forýmda kóptegen másele kóte­riledi. Máselen, Ońtústik Ko­reia­nyń tanymal jazýshysy Ko Yn «HHI ǵasyr poeziiasyndaǵy jalǵyzdyq máselesi» degen ta­qyrypta baiandama jasaidy. Qa­tar elinen keletin Nobel syi­lyǵyna úmitker Moza ál-Malki «Álemdik ádebiettegi Aziia adamynyń beinesi», Dúniejúzilik Aqyndar kongresiniń prezidenti, monǵoliialyq Mend –  «Aziia poeziiasynyń álemdik ádebietke áseri» degen taqyrypta áńgime órbitedi.

Ázerbaijan Jazýshylar oda­ǵy­nyń tóraǵasy Anar Rzaev, Eýraziia Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy Iakýb bei Ómeroǵly túrki tektes ádebiettiń búgingi hal-ahýaly týraly sóz qozǵaidy.

Qazaqstannan Oljas Súlei­menov, Tólen Ábdik, Qabdesh Jumadilov, Ánes Sarai, Bek­sul­tan Nurjekeuly, t.b. jazý­shylarymyzdyń sóz sóileýi kútilýde.

Elimizdiń barlyq óńirlerinen, Almaty men astanadan 200-dei qa­lamger qatysady. Aziianyń Japoniia, Malaiziia, Qytai, Saýd Arabiiasy, Iordaniia, Ońtústik Koreiasyndy 40-qa jýyq elinen delegat kelmekshi.

Bizdiń qalamgerlerimizdiń shy­­ǵar­malary sol elderge, al Aziia mem­leket­teri jazýshylary shyǵarmalary bizdiń tili­mizge aýdarylmaqshy. Mundai úl­ken halyqaralyq basqosýdyń áde­bietimizdiń kóshiniń ilgeri damýyna aitarlyqtai yqpal etetinine senemin.

Baýyrjan JAQYP,

 Qazaqstan Jazýshylar odaǵy basqarma tóraǵasynyń orynbasary

Oily sharýanyń biregeii

Eń aldymen, Qazaqstan Jazý­shylar odaǵynyń biraz jylǵa sozylǵan toqyraýdan keiin zaman talabyna sai qareket jasai bastaǵanyn aitar edim. Bir­shama ýaqyt buryn el astanasynda Eýraziia astanalary aqyn-jazýshylarynyń jiy­nyn ótkiz­genin, Almatydaǵy Shyǵar­mashylyq úidi qala ákiminiń qol­daýymen qaita jańǵyrtyp, qalamgerlerdiń igiligine berýin, prozalyq shyǵarmalardy álemniń alty tiline aýdarta bastaýyn jáne aldaǵy Aziia qalamgerleriniń I forýmyn uiymdastyrýy – oianý ǵana emes, oily sharýanyń basy jáne biregeii.

Erteńgi bolar forým ádebietimizdiń ózge jurtpen terezesin teń kórsete alýyna igi qadam bolyp otyr. Álem ádebie­tiniń ozyq úlgilerimen biraz tanys bolǵandyqtan, halyqaralyq syilyq ieleriniń shyǵarmalaryn óz ádebietimizdiń tańdaýly úlgi­le­rimen salystyryp qarasaq, aqyn­darymyz Q.Amanjolov, S.Máýlenov, Tumanbai men­ Saǵi­lar­dy aitpaǵanda T.Medet­bek, S.Aqsuńqaruly, E.Raý­shan, J.Bódesh, prozashylary­myz M.Maǵaýin, T.Ábdik, T.Nurmaǵan­betov, J.Shashtaiuly, B.Nurjeke, R.Otar­baev, N.Dáýtaiuly, Á.As­qar, M.Baiǵuttyń shyǵar­ma­lary aýdarýy kelisse, álem áde­bietin tańdandyrary haq. Budan bólek, tuiaq dúbirleri alty qyrdyń ar jaǵynan estiletin daryndy jastarymyz qanshama. Álem bilse, Abaidy, Áýezovti, Nurpeiisovti biler. Basqasynan álem múlde habarsyz. Ádebieti álsiz eldi qansha jerden ekonomikasy myqty bolǵanymen, álem moiyndamaidy.

Forým qazaq ádebietin tany­tý­ǵa kúsh salýy kerek. Bul da jar­namalyq qyzmettiń bir túri. Demek, shet tilge aýdarylatyn qazaq av­torlarynyń tańdaýly shyǵar­malaryn arnaiy komissiia men Jazýshylar odaǵy iriktep, qolǵa alsa deimin. Bul jerde aǵaiyndyq emes, aqiqat, ókpe-naz emes, ádilet tóreshi bolsa kerek.

Aqyn-jazýshylardyń alys-jaqyn shet­elmen shyǵarmashylyq bailanysyna tolyqtai jaǵdai jasaǵan jón. Oǵan qosa jas qalamgerlerdiń toptama jinaq­taryn memlekettik tapsyryspen jylyna bir ret shyǵaryp jatsa, úlken qamqorlyq emes pe?!

Jazýshy Á.Asqar burynǵy «Aýdarma» baspasyn qaita jandandyryp, jumysyn júrgizse, áde­bi aýdarmaǵa qozǵaý salar edi. Forýmda osy atalǵan máse­leler qozǵalar dep senemin. Áde­bietimizdi álsiretip almaý ja­zýshylardyń ǵana emes, mem­leket­tiń de parqy mol paryzy.

Kádirbek SEGIZBAIULY,

jazýshy

Ózara bailanysty nyǵaitady

Álem ádebietiniń aqyn-jazýshylarymen ortaq bailanys ornatý máselesin kóterý kerek. Ókinishke qarai, biz búgin alys sheteldi bylai qoiǵanda, myna turǵan ózbek, qyrǵyz aǵaiyndardyń sóz ónerinde qandai jańalyq bolyp jatqanynan beihabarmyz. Ózge elder túgil, biz qazir bir-birimizdiń ne jazyp júrgenimizdi oqymaimyz. Qazaq qalamgerleriniń kitaptary satylymǵa túspeidi. Aziia elderi de qazaqta qandai aqyn-jazýshylardyń bar ekenin bilmeidi dep oilaimyn.

Aldaǵy forým barysynda shyǵarmashylyq áleýetin tolyq júzege asyrý úshin jyl saiyn talantty qalamgerlerge memleket tarapynan grant berip turý týraly usynys aitar edim.

Qazaq ádebietiniń sońǵy jiyrma-otyz jyldaǵy jetistigi – kez kelgen taqyrypty batyl jazatyn boldyq. Al sol taqyryptardy igerý men kórkemdik sheberlikpen berý tásilimiz – kóńil kónshitpeidi. Álemde de, bizde de qazir ádebiet jalpy jurttyń janyna asa áser ete qoimaityn, kópshilik túsinbeitin – belgili bir toptyń oiynyna ainalyp barady.

Amangeldi KEŃShILIKULY,

synshy

Ádebi uiym qurylsa...

Qazaq ádebietiniń ótken tarihyna kóz salsaq, baba­larymyzdyń yqylym zamannan eýraziialyq alyp ádebi-mádeni keńistikte ómir súrgenin kóremiz. Keiin munyń aýqymy taryldy. Mádeni baǵyt ózgerdi. Biz budan utqan joqpyz. Aziia qalamgerleriniń I forýmy sol uly dástúrlerge qaita jol ashady dep senemiz. Sol myńjyldyq tarihy bar bailanystardy, rýhani kópirlerdi qaita ornatý baǵytynda dialog bolǵanyn qalar edik. Osy oraida Aziia jas qalamgerleriniń Ádebi uiymy qurylsa, onyń shtab-páteri Almaty qalasynda ornalassa degen usynysym bar.

Qazaqtyń qara óleńi – mazmundyq formaty jaǵynan álem ádebietinde balamasy joq qubylys. Alǵashqy eki joly – dereksiz (abstraktyly), úshinshi joly – maǵyna uiasy, sońǵy jol – túiindeýshi. Biz osyny japon haikýy, parsy rýbaiaty deńgeiinde nasihattai alýymyz kerek dep oilaimyn. Ǵazal anasy báiit bolsa, qazaq óleńiniń anasy – qara óleń.

Álem jáne qazaq ádebietine ortaq problemalar aldaǵy forýmda anyq kórinedi dep oilaimyn.

Erlan JÚNIS,

«Daryn» Memlekettik jastar syilyǵynyń laýreaty

Shyǵarmashylyqqa tyń serpin beredi

Aziia elderindegi jastar ádebi turǵyda bir-birimen erkin aralasa alsa, ádebiettiń bolashaǵy úshin tyń serpilis bolar edi. Túp negizi tereńnen bastaý alatyn Aziia halyqtarynyń ádebi álemi – qazynaǵa toly. Bir-birimizdiń ádebi, tarihi bolmysymyzǵa úńilý arqyly, ózara ymyralastyǵymyz ben dostyǵymyz ulǵaiar edi. Kórkem shyǵarmalarymyzdaǵy kórkemdiktiń aiasy keńeiip, jańashyldyqqa degen betburys paida bolar edi. Bul igilikterdiń qai ult úshin de mańyzy zor.

Aziia qalamgerleri bir-biriniń shyǵarmalaryn oqyp, túsiný úshin, túisiný úshin sapaly aýdarmalar men saýatty aýdarmashylardyń sanyn kóbeitý kerek. Bizdiń ádebietimizdiń Aziia keńistiginde ǵana emes, álemdik ke­ńistiktegi alar orny zor. Sol qasieti men qadirin nyǵarlaý úshin, aiqyn tanytý úshin aýdarmanyń biik deńgeide bolǵany jón.

Merei QART,

Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Semei qalalyq filialynyń tóraǵasy