Foto: ashyq derekkóz
Jyl saiyn 2 sáýirde álemde aýtistik spektrdegi buzylystar týraly aqparat taratý kúni atap ótiledi. Bul kúnniń maqsaty – qoǵamnyń habardarlyǵyn arttyrý, erekshe qajettiligi bar balalardy qabyldaý mádenietin qalyptastyrý jáne olardy tárbielep otyrǵan otbasylarǵa qoldaý kórsetý.
Mamandardyń aitýynsha, aýtizm – densaýlyq saqtaý men áleýmettik saiasattaǵy ózekti máselelerdiń biri. Dúniejúzilik densaýlyq saqtaý uiymy deregine sáikes, álemde shamamen árbir 100 balanyń birinde aýtistik spektrdegi buzylys anyqtalady.
Qazaqstanda da bul baǵyttaǵy jumys kúsheitilip keledi. 2026 jyly dinamikalyq baqylaýda aýtizmi bar 17 196 bala tirkelgen. Kórsetkishtiń ósýi diagnostikanyń jaqsarýymen, erte anyqtaý baǵdarlamalarynyń keńeiýimen jáne meditsinalyq kómektiń qoljetimdiliginiń artýymen túsindiriledi.
Elimizde aýtizmi bar balalarǵa kómek kórsetýdiń biryńǵai júiesi qalyptasqan. Ol 16 aidan 30 aiǵa deiingi balalardy erte anyqtaýdan bastap, keshendi kómek kórsetý, ońaltý, bilim berý jáne áleýmettik beiimdeýge deiingi barlyq kezeńdi qamtidy.
Diagnostika densaýlyq saqtaý júiesinde M-CHAT-R skriningi arqyly júrgiziledi. Resmi túrde diagnoz 3 jastan bastap psihiatr dáriger tarapynan qoiylady. Aýyr jaǵdailarda psihikalyq densaýlyq ortalyqtarynda mamandandyrylǵan kómek kórsetiledi.
Mamandardyń aitýynsha, túzetý kómegi simptomdardy azaityp, balanyń ómir sapasyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Álemdik tájiribede psihologiialyq-pedagogikalyq jáne minez-qulyqtyq terapiia negizgi ádis retinde keńinen qoldanylady.
Qazirgi tańda Qazaqstanda meditsinalyq ońaltýdy 80 ortalyq kórsetedi, onyń ishinde 20-sy erte aralasý ortalyqtary. Sonymen qatar, áleýmettik qorǵaý júiesinde 8 kúndizgi bolý ortalyǵy, al bilim berý salasynda aýtizmi bar balalarǵa arnalǵan 11 túzetý ortalyǵy jumys isteidi.
Sala mamandary árbir bala men onyń otbasynyń qajettilikterin eskere otyryp, jeke tásildi engizýge jáne meditsinalyq kómektiń qoljetimdiligi men sapasyn arttyrýǵa erekshe mán berilip otyrǵanyn atap ótti.
