Sýretti túsirgen – Áli Ǵalym / amanatpartiasy.kz
«AMANAT» partiiasy janyndaǵy respýblikalyq Jastardy qoldaý keńesiniń otyrysy ótti. Jiynda jastardy jumyspen qamtý jáne olardyń ál-aýqatyn jaqsartý máselesi talqylandy, dep habarlaidy "Ult aqparat" partiianyń baspasóz qyzmetine silteme jasap.
Sóz basynda QR Parlamenti Májilisiniń depýtaty, Keńes tóraǵasy Nartai Aralbaiuly statistika ázirleý kezinde elimizde jumyssyz júrgen jastardyń naqty sanyn burmalaýdy doǵarý qajet ekenin atap ótti.
«Ulttyq statistika biýrosy Qazaqstan halqynyń nebary 4,9%-y jumyssyz degen málimet beredi. Anyǵynda solai ma? Elimizde NEET sanatyndaǵy jastar sany – 422 000. Sonymen qatar, 400 000-nan astam órenimiz ózin-ózi jumyspen qamtysa, jumyssyz jastar sany 80 000-dy qurap otyr. Iaǵni, bas-aiaǵy 900 myńnan astam jas azamat turaqty jumyspen qamtylmai otyr degen sóz. Quzyrly organdar statistikany úshke bólip, jumyssyz jastardyń naqty sanyn jasyryp qalyp jatyr. Buǵan qosa, óz elinde eki qolǵa bir kúrek tappai, shet el asyp, jumys izdep ketip jatqan jastar máselesi taǵy bar. Resmi statistikaǵa sáikes, byltyr Ońtústik Koreia memleketine 9 600 jas azamat jumys izdep bardy degenimizben, anyǵynda atalǵan eldegi jastarymyzdyń sany 20 000-nan asyp otyr. AQSh-ta, Eýropada myńdaǵan jas azamatymyz jumys istep júr. Bir ǵana mysal, Street Workout-tan jeti dúrkin álem chempiony, aqtaýlyq Ildar Iagiaev Uly Britaniiada qyryqqabat, brokkoli terip jan baǵýǵa májbúr. Bul – biz úshin aýyr syn. Jastar shet elge ketip jatsa, ony basy artyq statistikaǵa búrkemelemei, máseleni sheshý jolyn tabý kerek», – dedi Nartai Aralbaiuly.
Sondai-aq, Keńes tóraǵasy mektep oqýshylaryna kásiptik durys baǵyt-baǵdar berý, joǵary oqý oryndarynda jastardy eńbek naryǵynda suranysqa ie maman retinde daiyndaý jáne soǵan sai jalaqy alýyn qamtamasyz etý máselesi de asa mańyzdy ekenin atap ótti.
Osy oraida, Oqý-aǵartý birinshi vitse-ministri Natalia Jumadildaeva elimizdegi 772 kolledjde 534 myń stýdent bilim alyp jatqanyn, onyń 341 myńy memlekettik tapsyrys aiasynda oqytylatynyn jetkizdi.
«Oqý-aǵartý ministrligi tehnikalyq jáne kásiptik bilimniń qol jetimdiligin qamtamasyz etý máselesine basa mán beredi. Búginde aimaqtarda suranysqa ie mamandyqtar boiynsha bilim alatyn stýdentter sany artyp keledi. Olardyń sany 130 000-ǵa jetti. Iaǵni, ár óńir óziniń damý kartasyn ázirlep, soǵan sáikes suranysqa ie mamandyqtar aiqyndalady. 2025 jylǵa qarai suranysqa ie mamandyqtar boiynsha 150 myń adam bilim alady dep josparlanyp otyr. Sonda-aq, kásiporyndardyń tapsyrysy boiynsha 20 myń stýdent bilim alyp jatyr. Dýaldy bilim berý júiesiniń qarqyndy damýyna kedergi keltiretin birneshe faktor bar. Iaǵni, bolashaq mamandarǵa mundai bilim beretin kásiporyndar sany jetkiliksiz. Ekinshiden, stýdentterdiń ómirin saqtandyrý máselesi de kún tártibinen túsken joq. Máselen, aýyr ónerkásiptegi jumys berýshi stýdentti jumysqa alýǵa asyqpaidy. Sebebi, shákirtimiz qandai da bir jaraqat alǵan jaǵdaida jumys berýshi onyń emdelýine, qalpyna kelýine qajet qarajatty tóleýge tiis bolady. Sondyqtan, stýdentterdiń ómirin saqtandyrý jumysyn qolǵa alyp jatyrmyz», – dedi Oqý-aǵartý birinshi vitse-ministri.
Sondai-aq, ol Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáikes, jastardy tehnikalyq jáne kásiptik baǵytta bilim alýǵa tartý maqsatynda shákirtaqy kólemi ulǵaitylyp jatqanyn atap ótti. Buǵan qosa, áleýmettik jaǵdaiy osal otbasylarda tárbielenetin 150 000 stýdentke tegin ystyq tamaq beriledi. Sonymen qatar, ózge óńirlerden, qalalar men aýdandardan kelgen stýdentterge jylyna 4 ailyq eseptik kórsetkish mólsherinde jol júr aqysyna jeńildik qarastyrylǵan.
Natalia Jumadildaevanyń aitýynsha, elimizdegi kolledjderde jyl saiyn 130-140 myń stýdent oqý bitiredi. Júrgizilgen monitoring jumysynyń qorytyndysyna sáikes, olardyń 77%-y jumysqa ornalasady. Al, 17,6%-y jeke kásibin ashsa, 11%-y túrli sebepke bailanysty jumysqa ornalaspaidy.
Óz kezeginde, Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý vitse-ministri Oljas Ordabaev 2023 jyldyń ekinshi toqsanynda elimizdegi ekonomikalyq belsendi jastardyń sany 3,7 mln adamdy quraitynyn atap ótti.
«Qazaqstanda NEET sanatyndaǵy jastardyń úlesi – 7,5%. Elimizde atalǵan sanattaǵy jastardyń 50%-y bes óńirge, iaǵni 15%-y – Túrkistan oblysyna, 12%-y – Almaty qalasyna, 9%-y – Almaty oblysyna, 8%-y – Qaraǵandy oblysyna jáne 6%-y – Astana qalasyna tiesili. Jastardy jumyspen qamtý salasyndaǵy memleket saiasaty óskeleń urpaqtyń ál-aýqatyn arttyryp, olardyń damýyna jaǵdai jasaýǵa baǵyttalǵan. Búginde óńirlik jumyspen qamtý kartalary sheńberinde 715,5 myń adam jumysqa ornalastyryldy. Onyń 352,7 myńy – jastar. «Myqty óńirler – el damýynyń draiveri» Ulttyq jobasy sheńberinde jastardy jumysqa ornalastyrýdyń eń joǵary deńgeii qamtamasyz etilip, 5 myńnan astam jas azamat jumysqa ornalastyryldy», – dedi vitse-ministr.
Sondai-aq, Oljas Ordabaevtyń aitýynsha, sýbsidiialanatyn jumys oryndary sheńberinde tiisti kásiptik bilimi bar 178 myńǵa jýyq jas azamat alǵashqy jumyspen qamtyldy. Olardyń arasynda NEET sanatyndaǵy 77,1 myńnan astam jas azamat bar.
Bul rette, Mádeniet jáne aqparat vitse-ministri Evgenii Kochetov NEET sanatyndaǵy jastar sanyn azaitý jáne «Serpin» baǵdarlamasynyń aiasyn keńeitý máselesine toqtalyp, birqatar usynys-pikir jasady.
«Jastardy qoǵamdyq jumysqa kóptep tartý qajet. Halyqaralyq tájiribe baiqatyp otyrǵandai, NEET sanatyndaǵy jastar sanyn azaitýdyń birden-bir joly – osy. Bul rette, «Jasyl el» baǵdarlamasyn qaita qaraý qajet degen oidamyz. Iaǵni, maýsymdyq jumysty turaqty jumysqa ainaldyrý qajet. Osy oraida, ikemdi jalaqy tóleý júiesin de engizý kerek. Máselen, búgin jumys isteseń, jalaqyny da búgin alasyń. Erteń jumysqa barǵyń kelmei qalǵan jaǵdaida, tiisinshe eńbekaqy almaisyń. Sondai-aq, eńbek resýrsyn eńbek tapshylyǵy bar óńirlerge baǵyttaý máselesin de nazarǵa alǵan jón. Máselen, «Serpin» baǵdarlamasynyń aiasyn keńeitý kerek», – dedi vitse-ministr.
Ǵylym jáne joǵary bilim ministrligi Joǵary jáne joǵary oqý ornynan keiingi bilim komiteti tóraǵasynyń orynbasary Gúljan Jarasova byltyr oqýyn aiaqtaǵan túlekterdiń 75%-y jumysqa ornalasqanyn atap ótti.
«2014 jyldan beri elimizde «Máńgilik el jastary – indýstriiaǵa!» (Serpin) jobasy júzege asyrylyp keledi. Baǵdarlamaǵa elimizdegi 25 joǵary oqý orny tartyldy. Joba sheńberinde 14 myńnan astam túlek oqýyn aiaqtady. Olardyń basym bóligi pedagogikalyq, tehnikalyq jáne aýyl sharýashylyǵy mamandyqtary boiynsha bilim aldy. Atalǵan túlekterdiń 42%-y bilim alǵan óńirlerde turaqtap qaldy. Aldaǵy ýaqytta olar tek oqyǵan óńirlerinde qalyp qoimai, eńbek tapshylyǵy bar aimaqtarǵa barýyna jaǵdai jasaý máselesin qolǵa alyp jatyrmyz», – dedi Gúljan Jarasova.
Aita keteiik, «AMANAT» partiiasynyń 2023-2027 jyldarǵa arnalǵan «Halyqpen birge!» sailaýaldy baǵdarlamasy aiasynda jyl saiyn elimizdiń kolledjderi men joǵary oqý oryndarynda grant sanyn kóbeite otyryp, jastarǵa eńbek naryǵynda suranystaǵy mamandyqtardy igerýge múmkindik berý kózdelýde. Sondai-aq, partiia 2027 jylǵa deiin bir jarym millionnan astam jasty jumyspen qamtý mindetin alǵa qoiyp otyr.
