سۋرەتتٸ تٷسٸرگەن – ەلي عالىم / amanatpartiasy.kz
«AMANAT» پارتيياسى جانىنداعى رەسپۋبليكالىق جاستاردى قولداۋ كەڭەسٸنٸڭ وتىرىسى ٶتتٸ. جيىندا جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ولاردىڭ ەل-اۋقاتىن جاقسارتۋ مەسەلەسٸ تالقىلاندى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" پارتييانىڭ باسپاسٶز قىزمەتٸنە سٸلتەمە جاساپ.
سٶز باسىندا قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ دەپۋتاتى, كەڭەس تٶراعاسى نارتاي ارالبايۇلى ستاتيستيكا ەزٸرلەۋ كەزٸندە ەلٸمٸزدە جۇمىسسىز جٷرگەن جاستاردىڭ ناقتى سانىن بۇرمالاۋدى دوعارۋ قاجەت ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسى قازاقستان حالقىنىڭ نەبارى 4,9%-ى جۇمىسسىز دەگەن مەلٸمەت بەرەدٸ. انىعىندا سولاي ما? ەلٸمٸزدە NEET ساناتىنداعى جاستار سانى – 422 000. سونىمەن قاتار, 400 000-نان استام ٶرەنٸمٸز ٶزٸن-ٶزٸ جۇمىسپەن قامتىسا, جۇمىسسىز جاستار سانى 80 000-دى قۇراپ وتىر. ياعني, باس-اياعى 900 مىڭنان استام جاس ازامات تۇراقتى جۇمىسپەن قامتىلماي وتىر دەگەن سٶز. قۇزىرلى ورگاندار ستاتيستيكانى ٷشكە بٶلٸپ, جۇمىسسىز جاستاردىڭ ناقتى سانىن جاسىرىپ قالىپ جاتىر. بۇعان قوسا, ٶز ەلٸندە ەكٸ قولعا بٸر كٷرەك تاپپاي, شەت ەل اسىپ, جۇمىس ٸزدەپ كەتٸپ جاتقان جاستار مەسەلەسٸ تاعى بار. رەسمي ستاتيستيكاعا سەيكەس, بىلتىر وڭتٷستٸك كورەيا مەملەكەتٸنە 9 600 جاس ازامات جۇمىس ٸزدەپ باردى دەگەنٸمٸزبەن, انىعىندا اتالعان ەلدەگٸ جاستارىمىزدىڭ سانى 20 000-نان اسىپ وتىر. اقش-تا, ەۋروپادا مىڭداعان جاس ازاماتىمىز جۇمىس ٸستەپ جٷر. بٸر عانا مىسال, Street Workout-تان جەتٸ دٷركٸن ەلەم چەمپيونى, اقتاۋلىق يلدار ياگياەۆ ۇلى بريتانييادا قىرىققابات, بروككولي تەرٸپ جان باعۋعا مەجبٷر. بۇل – بٸز ٷشٸن اۋىر سىن. جاستار شەت ەلگە كەتٸپ جاتسا, ونى باسى ارتىق ستاتيستيكاعا بٷركەمەلەمەي, مەسەلەنٸ شەشۋ جولىن تابۋ كەرەك», – دەدٸ نارتاي ارالبايۇلى.
سونداي-اق, كەڭەس تٶراعاسى مەكتەپ وقۋشىلارىنا كەسٸپتٸك دۇرىس باعىت-باعدار بەرۋ, جوعارى وقۋ ورىندارىندا جاستاردى ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىسقا يە مامان رەتٸندە دايىنداۋ جەنە سوعان ساي جالاقى الۋىن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸ دە اسا ماڭىزدى ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ.
وسى ورايدا, وقۋ-اعارتۋ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ ناتاليا جۇمادٸلداەۆا ەلٸمٸزدەگٸ 772 كوللەدجدە 534 مىڭ ستۋدەنت بٸلٸم الىپ جاتقانىن, ونىڭ 341 مىڭى مەملەكەتتٸك تاپسىرىس اياسىندا وقىتىلاتىنىن جەتكٸزدٸ.
«وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸ تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك بٸلٸمنٸڭ قول جەتٸمدٸلٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەسٸنە باسا مەن بەرەدٸ. بٷگٸندە ايماقتاردا سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا بٸلٸم الاتىن ستۋدەنتتەر سانى ارتىپ كەلەدٸ. ولاردىڭ سانى 130 000-عا جەتتٸ. ياعني, ەر ٶڭٸر ٶزٸنٸڭ دامۋ كارتاسىن ەزٸرلەپ, سوعان سەيكەس سۇرانىسقا يە ماماندىقتار ايقىندالادى. 2025 جىلعا قاراي سۇرانىسقا يە ماماندىقتار بويىنشا 150 مىڭ ادام بٸلٸم الادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. سوندا-اق, كەسٸپورىنداردىڭ تاپسىرىسى بويىنشا 20 مىڭ ستۋدەنت بٸلٸم الىپ جاتىر. دۋالدى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸنٸڭ قارقىندى دامۋىنا كەدەرگٸ كەلتٸرەتٸن بٸرنەشە فاكتور بار. ياعني, بولاشاق ماماندارعا مۇنداي بٸلٸم بەرەتٸن كەسٸپورىندار سانى جەتكٸلٸكسٸز. ەكٸنشٸدەن, ستۋدەنتتەردٸڭ ٶمٸرٸن ساقتاندىرۋ مەسەلەسٸ دە كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسكەن جوق. مەسەلەن, اۋىر ٶنەركەسٸپتەگٸ جۇمىس بەرۋشٸ ستۋدەنتتٸ جۇمىسقا الۋعا اسىقپايدى. سەبەبٸ, شەكٸرتٸمٸز قانداي دا بٸر جاراقات العان جاعدايدا جۇمىس بەرۋشٸ ونىڭ ەمدەلۋٸنە, قالپىنا كەلۋٸنە قاجەت قاراجاتتى تٶلەۋگە تيٸس بولادى. سوندىقتان, ستۋدەنتتەردٸڭ ٶمٸرٸن ساقتاندىرۋ جۇمىسىن قولعا الىپ جاتىرمىز», – دەدٸ وقۋ-اعارتۋ بٸرٸنشٸ ۆيتسە-مينيسترٸ.
سونداي-اق, ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس, جاستاردى تەحنيكالىق جەنە كەسٸپتٸك باعىتتا بٸلٸم الۋعا تارتۋ ماقساتىندا شەكٸرتاقى كٶلەمٸ ۇلعايتىلىپ جاتقانىن اتاپ ٶتتٸ. بۇعان قوسا, ەلەۋمەتتٸك جاعدايى وسال وتباسىلاردا تەربيەلەنەتٸن 150 000 ستۋدەنتكە تەگٸن ىستىق تاماق بەرٸلەدٸ. سونىمەن قاتار, ٶزگە ٶڭٸرلەردەن, قالالار مەن اۋدانداردان كەلگەن ستۋدەنتتەرگە جىلىنا 4 ايلىق ەسەپتٸك كٶرسەتكٸش مٶلشەرٸندە جول جٷر اقىسىنا جەڭٸلدٸك قاراستىرىلعان.
ناتاليا جۇمادٸلداەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلٸمٸزدەگٸ كوللەدجدەردە جىل سايىن 130-140 مىڭ ستۋدەنت وقۋ بٸتٸرەدٸ. جٷرگٸزٸلگەن مونيتورينگ جۇمىسىنىڭ قورىتىندىسىنا سەيكەس, ولاردىڭ 77%-ى جۇمىسقا ورنالاسادى. ال, 17,6%-ى جەكە كەسٸبٸن اشسا, 11%-ى تٷرلٸ سەبەپكە بايلانىستى جۇمىسقا ورنالاسپايدى.
ٶز كەزەگٸندە, ەڭبەك جەنە حالىقتى ەلەۋمەتتٸك قورعاۋ ۆيتسە-مينيسترٸ ولجاس ورداباەۆ 2023 جىلدىڭ ەكٸنشٸ توقسانىندا ەلٸمٸزدەگٸ ەكونوميكالىق بەلسەندٸ جاستاردىڭ سانى 3,7 ملن ادامدى قۇرايتىنىن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاقستاندا NEET ساناتىنداعى جاستاردىڭ ٷلەسٸ – 7,5%. ەلٸمٸزدە اتالعان ساناتتاعى جاستاردىڭ 50%-ى بەس ٶڭٸرگە, ياعني 15%-ى – تٷركٸستان وبلىسىنا, 12%-ى – الماتى قالاسىنا, 9%-ى – الماتى وبلىسىنا, 8%-ى – قاراعاندى وبلىسىنا جەنە 6%-ى – استانا قالاسىنا تيەسٸلٸ. جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىنداعى مەملەكەت ساياساتى ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ ەل-اۋقاتىن ارتتىرىپ, ولاردىڭ دامۋىنا جاعداي جاساۋعا باعىتتالعان. بٷگٸندە ٶڭٸرلٸك جۇمىسپەن قامتۋ كارتالارى شەڭبەرٸندە 715,5 مىڭ ادام جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى. ونىڭ 352,7 مىڭى – جاستار. «مىقتى ٶڭٸرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرٸ» ۇلتتىق جوباسى شەڭبەرٸندە جاستاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋدىڭ ەڭ جوعارى دەڭگەيٸ قامتاماسىز ەتٸلٸپ, 5 مىڭنان استام جاس ازامات جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى», – دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
سونداي-اق, ولجاس ورداباەۆتىڭ ايتۋىنشا, سۋبسيدييالاناتىن جۇمىس ورىندارى شەڭبەرٸندە تيٸستٸ كەسٸپتٸك بٸلٸمٸ بار 178 مىڭعا جۋىق جاس ازامات العاشقى جۇمىسپەن قامتىلدى. ولاردىڭ اراسىندا NEET ساناتىنداعى 77,1 مىڭنان استام جاس ازامات بار.
بۇل رەتتە, مەدەنيەت جەنە اقپارات ۆيتسە-مينيسترٸ ەۆگەنيي كوچەتوۆ NEET ساناتىنداعى جاستار سانىن ازايتۋ جەنە «سەرپٸن» باعدارلاماسىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ مەسەلەسٸنە توقتالىپ, بٸرقاتار ۇسىنىس-پٸكٸر جاسادى.
«جاستاردى قوعامدىق جۇمىسقا كٶپتەپ تارتۋ قاجەت. حالىقارالىق تەجٸريبە بايقاتىپ وتىرعانداي, NEET ساناتىنداعى جاستار سانىن ازايتۋدىڭ بٸردەن-بٸر جولى – وسى. بۇل رەتتە, «جاسىل ەل» باعدارلاماسىن قايتا قاراۋ قاجەت دەگەن ويدامىز. ياعني, ماۋسىمدىق جۇمىستى تۇراقتى جۇمىسقا اينالدىرۋ قاجەت. وسى ورايدا, يكەمدٸ جالاقى تٶلەۋ جٷيەسٸن دە ەنگٸزۋ كەرەك. مەسەلەن, بٷگٸن جۇمىس ٸستەسەڭ, جالاقىنى دا بٷگٸن الاسىڭ. ەرتەڭ جۇمىسقا بارعىڭ كەلمەي قالعان جاعدايدا, تيٸسٸنشە ەڭبەكاقى المايسىڭ. سونداي-اق, ەڭبەك رەسۋرسىن ەڭبەك تاپشىلىعى بار ٶڭٸرلەرگە باعىتتاۋ مەسەلەسٸن دە نازارعا العان جٶن. مەسەلەن, «سەرپٸن» باعدارلاماسىنىڭ اياسىن كەڭەيتۋ كەرەك», – دەدٸ ۆيتسە-مينيستر.
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترلٸگٸ جوعارى جەنە جوعارى وقۋ ورنىنان كەيٸنگٸ بٸلٸم كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى گٷلجان جاراسوۆا بىلتىر وقۋىن اياقتاعان تٷلەكتەردٸڭ 75%-ى جۇمىسقا ورنالاسقانىن اتاپ ٶتتٸ.
«2014 جىلدان بەرٸ ەلٸمٸزدە «مەڭگٸلٸك ەل جاستارى – يندۋستريياعا!» (سەرپٸن) جوباسى جٷزەگە اسىرىلىپ كەلەدٸ. باعدارلاماعا ەلٸمٸزدەگٸ 25 جوعارى وقۋ ورنى تارتىلدى. جوبا شەڭبەرٸندە 14 مىڭنان استام تٷلەك وقۋىن اياقتادى. ولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ پەداگوگيكالىق, تەحنيكالىق جەنە اۋىل شارۋاشىلىعى ماماندىقتارى بويىنشا بٸلٸم الدى. اتالعان تٷلەكتەردٸڭ 42%-ى بٸلٸم العان ٶڭٸرلەردە تۇراقتاپ قالدى. الداعى ۋاقىتتا ولار تەك وقىعان ٶڭٸرلەرٸندە قالىپ قويماي, ەڭبەك تاپشىلىعى بار ايماقتارعا بارۋىنا جاعداي جاساۋ مەسەلەسٸن قولعا الىپ جاتىرمىز», – دەدٸ گٷلجان جاراسوۆا.
ايتا كەتەيٸك, «AMANAT» پارتيياسىنىڭ 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان «حالىقپەن بٸرگە!» سايلاۋالدى باعدارلاماسى اياسىندا جىل سايىن ەلٸمٸزدٸڭ كوللەدجدەرٸ مەن جوعارى وقۋ ورىندارىندا گرانت سانىن كٶبەيتە وتىرىپ, جاستارعا ەڭبەك نارىعىندا سۇرانىستاعى ماماندىقتاردى يگەرۋگە مٷمكٸندٸك بەرۋ كٶزدەلۋدە. سونداي-اق, پارتييا 2027 جىلعا دەيٸن بٸر جارىم ميلليوننان استام جاستى جۇمىسپەن قامتۋ مٸندەتٸن العا قويىپ وتىر.
