Foto: Ashyq derekkóz
Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek Joǵary ǵylymi-tehnikalyq komissiianyń otyrysynda Qazaqstanda 2026 jylǵa deiin ǵylymdy damytýdyń basymdyqtary anyqtalǵanyn aitty. Sonymen qatar, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máseleleri de bólek aitylady. Ult.kz portaly qazaqstandyq ǵylymdy damytýdyń basym baǵyttaryn naqty aiqyndamas buryn eýropalyq odaq elderiniń, Kanadanyń, Avstraliianyń, Malaiziianyń, Ispaniianyń jáne basqa elderdiń tájiribesi zerttelgenin anyqtady.
Sonymen, Qazaqstanda 2026 jylǵa deiin ǵylymdy damytýdyń basymdyqtary anyqtaldy. Onyń altaýy negizgi basymdyqtardy tizbekteidi. Atap aitqanda, «Ekologiia, qorshaǵan orta jáne tabiǵi resýrstardy tiimdi paidalaný», «Energiia, ozyq materialdar jáne kólik», «Jetildirilgen óndiris, tsifrlyq jáne ǵaryshtyq tehnologiialar», «Eldiń ziiatkerlik áleýeti», «Ómir jáne densaýlyq týraly ǵylym» jáne «Agroónerkásip keshenin turaqty damytý». Óz kezeginde, baǵyttardyń árqaisysy 8-den 18-ge deiingi bólimshelerden turady.
Ǵalymdardan birneshe mysal keltirsek, ǵalym Tilek Qýanyshbekov jahandyq ózekti másele – sapasyz tushy sýdy sheshýge baǵyttalǵan jobany usyndy. Joba aiasynda biopolimerler, keramikalyq, kartridjge qurastyrý arqyly grafit totyǵymen modifikatsiialanǵan kómirtekti materialdar negizindegi filtrli kompozitsiialyq sorbentter óndirisin, sondai-aq ýniversitet bazasynda korpýstar jasaýdy jolǵa qoiý josparlanýda. Ǵylymi jumystyń sońǵy ónimi iri kásiporyndar men turǵyn úilerde beiimdelýi múmkin.
Sondai-aq, ǵalym Almasbek Máýlit 30 jyldyq tájiribesi bar agronomnyń tsifrlyq analogy bolatyn atyn jasandy intellekt arqyly portal jasap jatyr. Ǵalymdardyń ázirleýi kóp spektrli kamerasy bar smart drondy qamtidy, ol egis merzimin, ónimdilik pen tyńaitqyshtyń qajetti mólsherin boljaýǵa kómektesedi. Alaida ýniversitet komandasy aramshóptermen kúresý úshin jasandy intellekt qoldanýdy uiǵardy. Qashyqtan túsirý kezinde kamera ósimdikterdiń ártúrli túrlerin, sonyń ishinde aramshópterdi tanidy. Bolashaqta basqa óristerdiń fotosýretterin oqyǵanda, baǵdarlama aramshópterdiń bar-joǵyn jáne olardyń qaida ornalasqanyn avtomatty túrde kórsetedi.
Ǵalym Nariman Qaiyrbekov tabiǵi polimerler negizinde biologiialyq ydyraityn materialdardy jasap jatyr. Ol polietilendi paketterdiń kesirinen qorshaǵan ortanyń lastanýynyń álemdik máselesin osylai sheshedi. Olar kóptegen ǵasyrlar boiy biologiialyq ydyramaidy, osylaisha turaqty lastanýdy týdyrady. Ol krahmal nemese tselliýloza negizinde biomaterial jasaidy. Qoldanǵannan keiin olardy ydyratý úshin sýda eritý kerek.
Jalpy, belgilengen basymdyqtar sheńberinde sý resýrstaryn utymdy paidalaný, topyraq sapasyn saqtaý, energetikalyq qaýipsizdikti (sonyń ishinde jylý energiiasyn) qamtamasyz etý, parniktik gazdar shyǵaryndylaryn azaitý jáne jańartylatyn kózderdi damytý máselelerine nazar aýdarylatyn bolady.
Sonymen qatar qurylys, mashina jasaý, ónerkásip, kólik tehnologiialary, robototehnika, jasandy intellekt, jańa materialdar jasaý, telekommýnikatsiialar, meditsina, farmatsevtika, mal sharýashylyǵy, aýyl sharýashylyǵy, óńdeý jáne saqtaý salalaryndaǵy zertteýlerdi qoldaý josparlanyp jatyr.
Esterińizge sala keteiik, Ǵylym jáne joǵary bilim ministri Saiasat Nurbek Joǵary ǵylymi-tehnikalyq komissiianyń otyrysynda Qazaqstanda 2026 jylǵa deiin ǵylymdy damytýdyń basymdyqtary anyqtalǵanyn aitty. Sonymen qatar, ulttyq qaýipsizdikti qamtamasyz etý máseleleri de aitylady. Belgili boldǵanyndai, qazaqstandyq ǵylymdy damytýdyń basym baǵyttaryn naqty aiqyndamas buryn eýropalyq odaq elderiniń, Kanadanyń, Avstraliianyń, Malaiziianyń, Ispaniianyń jáne basqa elderdiń tájiribesi zerttelgen.
