فوتو: اشىق دەرەككٶز
عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميسسييانىڭ وتىرىسىندا قازاقستاندا 2026 جىلعا دەيٸن عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارى انىقتالعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ دە بٶلەك ايتىلادى. Ult.kz پورتالى قازاقستاندىق عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ناقتى ايقىنداماس بۇرىن ەۋروپالىق وداق ەلدەرٸنٸڭ, كانادانىڭ, اۆسترالييانىڭ, مالايزييانىڭ, يسپانييانىڭ جەنە باسقا ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ زەرتتەلگەنٸن انىقتادى.
سونىمەن, قازاقستاندا 2026 جىلعا دەيٸن عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارى انىقتالدى. ونىڭ التاۋى نەگٸزگٸ باسىمدىقتاردى تٸزبەكتەيدٸ. اتاپ ايتقاندا, «ەكولوگييا, قورشاعان ورتا جەنە تابيعي رەسۋرستاردى تيٸمدٸ پايدالانۋ», «ەنەرگييا, وزىق ماتەريالدار جەنە كٶلٸك», «جەتٸلدٸرٸلگەن ٶندٸرٸس, تسيفرلىق جەنە عارىشتىق تەحنولوگييالار», «ەلدٸڭ زيياتكەرلٸك ەلەۋەتٸ», «ٶمٸر جەنە دەنساۋلىق تۋرالى عىلىم» جەنە «اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن تۇراقتى دامىتۋ». ٶز كەزەگٸندە, باعىتتاردىڭ ەرقايسىسى 8-دەن 18-گە دەيٸنگٸ بٶلٸمشەلەردەن تۇرادى.
عالىمداردان بٸرنەشە مىسال كەلتٸرسەك, عالىم تٸلەك قۋانىشبەكوۆ جاھاندىق ٶزەكتٸ مەسەلە – ساپاسىز تۇششى سۋدى شەشۋگە باعىتتالعان جوبانى ۇسىندى. جوبا اياسىندا بيوپوليمەرلەر, كەراميكالىق, كارتريدجگە قۇراستىرۋ ارقىلى گرافيت توتىعىمەن موديفيكاتسييالانعان كٶمٸرتەكتٸ ماتەريالدار نەگٸزٸندەگٸ فيلترلٸ كومپوزيتسييالىق سوربەنتتەر ٶندٸرٸسٸن, سونداي-اق ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا كورپۋستار جاساۋدى جولعا قويۋ جوسپارلانۋدا. عىلىمي جۇمىستىڭ سوڭعى ٶنٸمٸ ٸرٸ كەسٸپورىندار مەن تۇرعىن ٷيلەردە بەيٸمدەلۋٸ مٷمكٸن.
سونداي-اق, عالىم الماسبەك مەۋلٸت 30 جىلدىق تەجٸريبەسٸ بار اگرونومنىڭ تسيفرلىق انالوگى بولاتىن اتىن جاساندى ينتەللەكت ارقىلى پورتال جاساپ جاتىر. عالىمداردىڭ ەزٸرلەۋٸ كٶپ سپەكترلٸ كامەراسى بار سمارت دروندى قامتيدى, ول ەگٸس مەرزٸمٸن, ٶنٸمدٸلٸك پەن تىڭايتقىشتىڭ قاجەتتٸ مٶلشەرٸن بولجاۋعا كٶمەكتەسەدٸ. الايدا ۋنيۆەرسيتەت كومانداسى ارامشٶپتەرمەن كٷرەسۋ ٷشٸن جاساندى ينتەللەكت قولدانۋدى ۇيعاردى. قاشىقتان تٷسٸرۋ كەزٸندە كامەرا ٶسٸمدٸكتەردٸڭ ەرتٷرلٸ تٷرلەرٸن, سونىڭ ٸشٸندە ارامشٶپتەردٸ تانيدى. بولاشاقتا باسقا ٶرٸستەردٸڭ فوتوسۋرەتتەرٸن وقىعاندا, باعدارلاما ارامشٶپتەردٸڭ بار-جوعىن جەنە ولاردىڭ قايدا ورنالاسقانىن اۆتوماتتى تٷردە كٶرسەتەدٸ.
عالىم ناريمان قايىربەكوۆ تابيعي پوليمەرلەر نەگٸزٸندە بيولوگييالىق ىدىرايتىن ماتەريالداردى جاساپ جاتىر. ول پوليەتيلەندٸ پاكەتتەردٸڭ كەسٸرٸنەن قورشاعان ورتانىڭ لاستانۋىنىڭ ەلەمدٸك مەسەلەسٸن وسىلاي شەشەدٸ. ولار كٶپتەگەن عاسىرلار بويى بيولوگييالىق ىدىرامايدى, وسىلايشا تۇراقتى لاستانۋدى تۋدىرادى. ول كراحمال نەمەسە تسەلليۋلوزا نەگٸزٸندە بيوماتەريال جاسايدى. قولدانعاننان كەيٸن ولاردى ىدىراتۋ ٷشٸن سۋدا ەرٸتۋ كەرەك.
جالپى, بەلگٸلەنگەن باسىمدىقتار شەڭبەرٸندە سۋ رەسۋرستارىن ۇتىمدى پايدالانۋ, توپىراق ساپاسىن ساقتاۋ, ەنەرگەتيكالىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ (سونىڭ ٸشٸندە جىلۋ ەنەرگيياسىن) قامتاماسىز ەتۋ, پارنيكتٸك گازدار شىعارىندىلارىن ازايتۋ جەنە جاڭارتىلاتىن كٶزدەردٸ دامىتۋ مەسەلەلەرٸنە نازار اۋدارىلاتىن بولادى.
سونىمەن قاتار قۇرىلىس, ماشينا جاساۋ, ٶنەركەسٸپ, كٶلٸك تەحنولوگييالارى, روبوتوتەحنيكا, جاساندى ينتەللەكت, جاڭا ماتەريالدار جاساۋ, تەلەكوممۋنيكاتسييالار, مەديتسينا, فارماتسەۆتيكا, مال شارۋاشىلىعى, اۋىل شارۋاشىلىعى, ٶڭدەۋ جەنە ساقتاۋ سالالارىنداعى زەرتتەۋلەردٸ قولداۋ جوسپارلانىپ جاتىر.
ەستەرٸڭٸزگە سالا كەتەيٸك, عىلىم جەنە جوعارى بٸلٸم مينيسترٸ ساياسات نۇربەك جوعارى عىلىمي-تەحنيكالىق كوميسسييانىڭ وتىرىسىندا قازاقستاندا 2026 جىلعا دەيٸن عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىمدىقتارى انىقتالعانىن ايتتى. سونىمەن قاتار, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ دە ايتىلادى. بەلگٸلٸ بولدعانىنداي, قازاقستاندىق عىلىمدى دامىتۋدىڭ باسىم باعىتتارىن ناقتى ايقىنداماس بۇرىن ەۋروپالىق وداق ەلدەرٸنٸڭ, كانادانىڭ, اۆسترالييانىڭ, مالايزييانىڭ, يسپانييانىڭ جەنە باسقا ەلدەردٸڭ تەجٸريبەسٸ زەرتتەلگەن.
