QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda jylytý kezeńinde órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri qaraldy. Eldegi qazirgi jaǵdai týraly tótenshe jaǵdailar ministri Iýrii Ilin baiandady, dep habarlaidy "Ult aqparat" primeminister.kz saityna silteme jasap.
Ministrdiń aitýynsha, eldegi oryn alatyn tótenshe jaǵdailardyń 92%-yn órtter quraidy. Jylý berý kezeńinde jaǵdai ýshyǵyp ketedi. Pandemiiany eskere otyryp, biyl jylý berý maýsymy ádettegiden erte bastaldy.
«Qyrkúiekten bastap turǵyn úi sektorynda 1 300-den astam órt oryn aldy. Órt sanynyń ósýi Shymkent qalasynda, Almatyda, Aqmola, Jambyl, Soltústik Qazaqstan jáne Qostanai oblystarynda baiqaldy. Qaza bolǵandar sany Jambyl oblysynda 4 jaǵdai, Almaty qalasynda – 3 jáne Pavlodar oblysynda – 2 jaǵdai. Jaraqat alǵandar Qostanai oblysynda 6, Nur-Sultan qalasynda 4,5 ret jáne Qaraǵandy oblysynda 2,2 ret», — dedi vedomstvo basshysy.
Toptasqan qaza bolý jaǵdailary bar: Jambyl oblysynda turǵyn úide oryn alǵan órt kezinde eki bala, SQO – 2 adamnan, jáne eki jaǵdaida ShQO – 2 adamnan tirkelgen.
Órttiń ósý sebepteri órt qaýipsizdiginiń buzylýy saldarynan, atap aitqanda turmystyq qurylǵylar men peshterdi paidalaný kezinde, sondai-aq otty abaisyz paidalaný saldarynan oryn alyp otyr.
«Byltyrǵy tájiribeniń negizinde turǵyn úi sektorynda josparly túrde jumystar júrgizilýde. Jylý berý maýsymy bastalǵanǵa deiin aralap shyqqan halyq arasyndaǵy áleýmettik-osal toptardyń 118 myńnan astam turǵyn úii esepke alyndy. Óńirlik ákimdiktermen, ishki ister organdarynyń, áleýmettik qamtý, bilim berý jáne densaýlyq saqtaý ókilderimen birlesip 87 myńnan astam úige nemese 74% aralap tekserýler júrgizildi. Onyń ishinde 9%-ǵa jýyǵy – bul degeniń 10 myńnan astam úi órt qaýipsizdigi qaǵidalaryn buza otyryp paidalanylýda, olar JAO-nyń baqylaýyna alyndy», — dep naqtylady Iu. Ilin.
Sonymen qatar avtonomdy jylytý júiesi bar 550 myńnan astam úi de aralap tekserýmen qamtyldy, onyń 140 myńnan astam úiden eki júz myńnan astam órt qaýipsizdiginiń buzýshylyǵy anyqtaldy.
Ministr atap ótkendei, ákimshilikterdiń qarajaty men demeýshilik kómekterdiń esebinen qaýipti gaz kontsentraty men janý ónimin anyqtaityn 12 myńnan astam datchik ornatyldy, osy jyldyń sońyna deiin taǵy 11 myńnan astam datchik ornatý josparda bar.
Sondai-aq 12%-dan astam órt peshterdi paidalaný kezindegi buzýshylyqtardyń saldarynan oryn alady. Negizinen olar salynyp nemese ornatylyp jatqan kezde-aq buzýshylyqtarǵa jol beriledi, sonymen qatar tiisti bilikti mamandar joqtyń qasy, al tútin jáne jeldetkish kanaldaryn tazalaityn nemese olarǵa jóndeý jumystaryn júrgizip qyzmet kórsetetin uiymdar akkreditteýge jatpaidy.
Jyl saiyn tabiǵi jáne suiyltylǵan gazben ýlaný saldarynan 20-dan astam adam qaza bolady, gaz ballon qurylǵylarynyń jarylýy saldarynan toptasqan adam ólimi men jaraqattaný oqiǵalary oryn alady.
«Gaz jáne gazben jabdyqtaý týraly» zańǵa sáikes turmystyq jáne kommýnaldyq-turmystyq tutynýshylardyń gaz tutyný júieleri men gaz jabdyǵyn qaýipsiz paidalaný talaptarynyń saqtalýyn baqylaý JAO-ǵa júktelgen.
Bul rette tek Almaty, Nur-sSultan qalalarynyń, Qostanai jáne Aqmola oblystarynyń jergilikti bilik oryndarymen gaz-tehnikalyq inspektsiialary quryldy, qalǵan óńirlerde fýnktsiia TKSh bólimshelerine júktelgen. Alaida, bul jumys olarmen júrgizilmeidi.
«Jylytý maýsymyna daiyndyqty esepke ala otyryp, 417 jylý-energiiamen qamtamasyz etý jáne 4 322 bilim berý obektilerine tekserý júrgizildi. Onyń ishinde 47 JEO jáne 565 oqý orny buzýshylyqtarmen paidalanylady. Pandemiiaǵa bailanysty densaýlyq saqtaý obektileri erekshe baqylaýǵa alyndy, 1 409 obekti esepte tur. 2017 jyldan bastap áleýmettik obektilerden avtonomdy jylytý qondyrǵylaryn shyǵarý boiynsha jumystar júrgizilýde. 387 obekti boiynsha ákimdikterdiń sheshimi talap etiledi», — dedi Iu. Ilin.
Budan basqa halyqtyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý boiynsha jalpy sipattaǵy júieli problemalar bar.
Birinshisi, órt sóndirý bólimderiniń eldi mekenderden qashyqtyǵy.
Ministrdiń aitýynsha, qysqy kezeńde jeke turǵyn úide órtterdiń shyǵý qaýip-qateri artady, aýa-raiy jaǵdailary (kóktaiǵaq, qar qursaýlary, borandar jáne t. b.) kúrdelenedi, bul órt sóndirý qyzmetiniń kelý ýaqytyna áser etedi.
«Óńirlerdiń ákimdikterimen birlesip, bizdiń bólimshelerimiz joq eldi mekenderde órt sóndirý beketterin qurý arqyly máseleni sheshýge tyrysyp jatyrmyz. Úsh jyl ishinde 153 post quryldy. Búgingi tańda el boiynsha olardyń sany 396, bul jalpy halyq sany bir millionnan asatyn 1 200-ge jýyq aýyldar men kentterdiń qorǵalýyn qamtamasyz etedi. Sońǵy úsh jyldaǵy josparly kórsetkishter 60%-dan aspaidy», — dep túsindirdi Iu. Ilin.
Ekinshisi, órtke qarsy sýmen jabdyqtaýdyń qanaǵattanarlyqsyz jaǵdaiy.
«Órtti sóndirýdiń sáttiligi sý kózderiniń bolýyna bailanysty. Respýblika boiynsha 15 myńnan astam órt gidranttary jaramsyz kúide tur. Biyl ákimdikter eki myńnan astam jóndeý jumystaryn júrgizdi. Alaida jyl saiyn sýmen jabdyqtaý júieleriniń tozýyna bailanysty shamamen bir myńy esepten shyǵarylady», — dedi vedomstvo basshysy.
Úshinshisi, qurylys barysynda obektiler arasyndaǵy belgilengen alshaqtyqtar saqtalmaidy, órt tehnikasynyń ótýi úshin kireberister eskerilmeidi, bul úlken alańdarda órttiń paida bolý qaýip-qaterine ákep soǵady jáne halyqtyń shaǵymdaryn týdyrady.
«Mysaly Taraz qalasynyń turǵyny 2 jyl boiy onyń úii men saýda kesheni arasyndaǵy órtke qarsy qashyqtyqty buzý faktisi boiynsha bizge birneshe ret júgingen bolatyn. Osy jyldyń ótken kezeńinde ǵana osyndai 100-ge jýyq ótinish kelip tústi. Kóbinese qurylys kezinde jobalardan aýytqýlarǵa jol beriledi, nátijesinde obektiler joiylmaityn buzýshylyqtarmen paidalanylady», — dep túsindirdi Iu. Ilin.
Jalpy respýblika boiynsha óreskel buzýshylyqtarmen 263 iri obekt paidalanylýda. Aqparat litsenziiadan aiyrýǵa deiin tiisti sharalar qabyldaý úshin ýákiletti organǵa (MSQB) joldandy.
«Biyldan bastap IIDM-men birlesip jobalaý satysynda normalardy saqtaý máselesi sheshildi, órt qaýipsizdigi boiynsha sarapshylar engizildi. Sonymen qatar qurylys kezinde tehnikalyq jáne avtorlyq qadaǵalaý qyzmetine baqylaýdy kúsheitý qajet», — dedi ministr.
Eldi mekenderdi qorǵaýdy qamtamasyz etýdiń mańyzdy quramdas bóligi — TJM bólimsheleriniń tehnikalyq ázirligi.
2018-2020 jyldarǵa arnalǵan tiisti jol kartasyn iske asyrý jaraqtandyrý deńgeiin 50%-ǵa deiin jetkizýge múmkindik berdi. Úsh jyl ishinde respýblikalyq jáne jergilikti biýdjet esebinen 645 birlik tehnika satyp alyndy.
Soltústik Qazaqstan oblysynyń ákimi Qumar Aqsaqalov 2020-2021 jyldardaǵy jylý berý kezeńiniń basynan beri turǵyn úi sektorynda 4 mln teńgeden astam shyǵynmen 91 órt bolǵanyn habarlady. Órt kezinde 4 adam qaza tapty, 1 adam jaraqat aldy.
Ótken jylmen salystyrǵanda, órttiń sany 40%-ǵa artqan. Kóbine, órt jeke sektordan shyǵady, iaǵni 28%. Órttiń sebebi – otpen abai bolmaý.
Ondaǵy úilerdiń shamamen 70 paiyzy eski, iaǵni 50 jyl buryn turǵyzylǵan.
Jaǵdaidy turaqtandyrý úshin jeke sektordy syryp, kóp qabatty úiler salý jumysy belsendi túrde júrgizilip jatyr. Sońǵy 3 jylda 1160 úi syryldy. Jyl sońyna deiin taǵy 117 úi syrylady.
Áljýaz toptar turyp jatqan úilerge tútin jáne iis gazynan saqtandyratyn avtonomdy datchikter ornatylyp jatyr. 900-den astam qurylǵy ornatyldy.
Sonymen qatar órttiń aldyn alý maqsatynda mamandar 25 myńnan astam úidi aralap, 63 myńnan astam azamatqa túsindirý jumysyn júrgizdi.
Qostanai oblysynyń ákimi Arhimed Muhambetov TJ departamentin materialdyq-tehnikalyq jaraqtandyrýǵa 1,5 mlrd teńgeden astam qarajat bólingenin habarlady. Halyqtyń áleýmettik osal toptarynyń 10 myńnan astam otbasyna bardy.
«Avtonomdy jylytý júiesiniń 160 nysanynyń 76-sy 2017 jyldan bastap shyǵaryldy, qalǵan 84-i 2023 jylǵa deiin aiaqtalady, onyń ishinde 71-i bilim berý salasynyń nysany. Jalpy órt qaýipsizdiginiń aldyn alý boiynsha barlyq qajetti sharalar qabyldandy. Bul baǵyttaǵy jumystar jalǵasýda», — dedi A. Muhambetov.
