قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا جىلىتۋ كەزەڭٸندە ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى. ەلدەگٸ قازٸرگٸ جاعداي تۋرالى تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸ يۋريي يلين باياندادى, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات" primeminister.kz سايتىنا سٸلتەمە جاساپ.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, ەلدەگٸ ورىن الاتىن تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ 92%-ىن ٶرتتەر قۇرايدى. جىلۋ بەرۋ كەزەڭٸندە جاعداي ۋشىعىپ كەتەدٸ. پاندەمييانى ەسكەرە وتىرىپ, بيىل جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى ەدەتتەگٸدەن ەرتە باستالدى.
«قىركٷيەكتەن باستاپ تۇرعىن ٷي سەكتورىندا 1 300-دەن استام ٶرت ورىن الدى. ٶرت سانىنىڭ ٶسۋٸ شىمكەنت قالاسىندا, الماتىدا, اقمولا, جامبىل, سولتٷستٸك قازاقستان جەنە قوستاناي وبلىستارىندا بايقالدى. قازا بولعاندار سانى جامبىل وبلىسىندا 4 جاعداي, الماتى قالاسىندا – 3 جەنە پاۆلودار وبلىسىندا – 2 جاعداي. جاراقات العاندار قوستاناي وبلىسىندا 6, نۇر-سۇلتان قالاسىندا 4,5 رەت جەنە قاراعاندى وبلىسىندا 2,2 رەت», — دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
توپتاسقان قازا بولۋ جاعدايلارى بار: جامبىل وبلىسىندا تۇرعىن ٷيدە ورىن العان ٶرت كەزٸندە ەكٸ بالا, سقو – 2 ادامنان, جەنە ەكٸ جاعدايدا شقو – 2 ادامنان تٸركەلگەن.
ٶرتتٸڭ ٶسۋ سەبەپتەرٸ ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ بۇزىلۋى سالدارىنان, اتاپ ايتقاندا تۇرمىستىق قۇرىلعىلار مەن پەشتەردٸ پايدالانۋ كەزٸندە, سونداي-اق وتتى ابايسىز پايدالانۋ سالدارىنان ورىن الىپ وتىر.
«بىلتىرعى تەجٸريبەنٸڭ نەگٸزٸندە تۇرعىن ٷي سەكتورىندا جوسپارلى تٷردە جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. جىلۋ بەرۋ ماۋسىمى باستالعانعا دەيٸن ارالاپ شىققان حالىق اراسىنداعى ەلەۋمەتتٸك-وسال توپتاردىڭ 118 مىڭنان استام تۇرعىن ٷيٸ ەسەپكە الىندى. ٶڭٸرلٸك ەكٸمدٸكتەرمەن, ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىنىڭ, ەلەۋمەتتٸك قامتۋ, بٸلٸم بەرۋ جەنە دەنساۋلىق ساقتاۋ ٶكٸلدەرٸمەن بٸرلەسٸپ 87 مىڭنان استام ٷيگە نەمەسە 74% ارالاپ تەكسەرۋلەر جٷرگٸزٸلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە 9%-عا جۋىعى – بۇل دەگەنٸڭ 10 مىڭنان استام ٷي ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ قاعيدالارىن بۇزا وتىرىپ پايدالانىلۋدا, ولار جاو-نىڭ باقىلاۋىنا الىندى», — دەپ ناقتىلادى يۋ. يلين.
سونىمەن قاتار اۆتونومدى جىلىتۋ جٷيەسٸ بار 550 مىڭنان استام ٷي دە ارالاپ تەكسەرۋمەن قامتىلدى, ونىڭ 140 مىڭنان استام ٷيدەن ەكٸ جٷز مىڭنان استام ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ بۇزۋشىلىعى انىقتالدى.
مينيستر اتاپ ٶتكەندەي, ەكٸمشٸلٸكتەردٸڭ قاراجاتى مەن دەمەۋشٸلٸك كٶمەكتەردٸڭ ەسەبٸنەن قاۋٸپتٸ گاز كونتسەنتراتى مەن جانۋ ٶنٸمٸن انىقتايتىن 12 مىڭنان استام داتچيك ورناتىلدى, وسى جىلدىڭ سوڭىنا دەيٸن تاعى 11 مىڭنان استام داتچيك ورناتۋ جوسپاردا بار.
سونداي-اق 12%-دان استام ٶرت پەشتەردٸ پايدالانۋ كەزٸندەگٸ بۇزۋشىلىقتاردىڭ سالدارىنان ورىن الادى. نەگٸزٸنەن ولار سالىنىپ نەمەسە ورناتىلىپ جاتقان كەزدە-اق بۇزۋشىلىقتارعا جول بەرٸلەدٸ, سونىمەن قاتار تيٸستٸ بٸلٸكتٸ ماماندار جوقتىڭ قاسى, ال تٷتٸن جەنە جەلدەتكٸش كانالدارىن تازالايتىن نەمەسە ولارعا جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ قىزمەت كٶرسەتەتٸن ۇيىمدار اككرەديتتەۋگە جاتپايدى.
جىل سايىن تابيعي جەنە سۇيىلتىلعان گازبەن ۋلانۋ سالدارىنان 20-دان استام ادام قازا بولادى, گاز باللون قۇرىلعىلارىنىڭ جارىلۋى سالدارىنان توپتاسقان ادام ٶلٸمٸ مەن جاراقاتتانۋ وقيعالارى ورىن الادى.
«گاز جەنە گازبەن جابدىقتاۋ تۋرالى» زاڭعا سەيكەس تۇرمىستىق جەنە كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق تۇتىنۋشىلاردىڭ گاز تۇتىنۋ جٷيەلەرٸ مەن گاز جابدىعىن قاۋٸپسٸز پايدالانۋ تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىن باقىلاۋ جاو-عا جٷكتەلگەن.
بۇل رەتتە تەك الماتى, نۇر-سسۇلتان قالالارىنىڭ, قوستاناي جەنە اقمولا وبلىستارىنىڭ جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ورىندارىمەن گاز-تەحنيكالىق ينسپەكتسييالارى قۇرىلدى, قالعان ٶڭٸرلەردە فۋنكتسييا تكش بٶلٸمشەلەرٸنە جٷكتەلگەن. الايدا, بۇل جۇمىس ولارمەن جٷرگٸزٸلمەيدٸ.
«جىلىتۋ ماۋسىمىنا دايىندىقتى ەسەپكە الا وتىرىپ, 417 جىلۋ-ەنەرگييامەن قامتاماسىز ەتۋ جەنە 4 322 بٸلٸم بەرۋ وبەكتٸلەرٸنە تەكسەرۋ جٷرگٸزٸلدٸ. ونىڭ ٸشٸندە 47 جەو جەنە 565 وقۋ ورنى بۇزۋشىلىقتارمەن پايدالانىلادى. پاندەميياعا بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ وبەكتٸلەرٸ ەرەكشە باقىلاۋعا الىندى, 1 409 وبەكتٸ ەسەپتە تۇر. 2017 جىلدان باستاپ ەلەۋمەتتٸك وبەكتٸلەردەن اۆتونومدى جىلىتۋ قوندىرعىلارىن شىعارۋ بويىنشا جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. 387 وبەكتٸ بويىنشا ەكٸمدٸكتەردٸڭ شەشٸمٸ تالاپ ەتٸلەدٸ», — دەدٸ يۋ. يلين.
بۇدان باسقا حالىقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا جالپى سيپاتتاعى جٷيەلٸ پروبلەمالار بار.
بٸرٸنشٸسٸ, ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمدەرٸنٸڭ ەلدٸ مەكەندەردەن قاشىقتىعى.
مينيستردٸڭ ايتۋىنشا, قىسقى كەزەڭدە جەكە تۇرعىن ٷيدە ٶرتتەردٸڭ شىعۋ قاۋٸپ-قاتەرٸ ارتادى, اۋا-رايى جاعدايلارى (كٶكتايعاق, قار قۇرساۋلارى, بوراندار جەنە ت. ب.) كٷردەلەنەدٸ, بۇل ٶرت سٶندٸرۋ قىزمەتٸنٸڭ كەلۋ ۋاقىتىنا ەسەر ەتەدٸ.
«ٶڭٸرلەردٸڭ ەكٸمدٸكتەرٸمەن بٸرلەسٸپ, بٸزدٸڭ بٶلٸمشەلەرٸمٸز جوق ەلدٸ مەكەندەردە ٶرت سٶندٸرۋ بەكەتتەرٸن قۇرۋ ارقىلى مەسەلەنٸ شەشۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز. ٷش جىل ٸشٸندە 153 پوست قۇرىلدى. بٷگٸنگٸ تاڭدا ەل بويىنشا ولاردىڭ سانى 396, بۇل جالپى حالىق سانى بٸر ميلليوننان اساتىن 1 200-گە جۋىق اۋىلدار مەن كەنتتەردٸڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتەدٸ. سوڭعى ٷش جىلداعى جوسپارلى كٶرسەتكٸشتەر 60%-دان اسپايدى», — دەپ تٷسٸندٸردٸ يۋ. يلين.
ەكٸنشٸسٸ, ٶرتكە قارسى سۋمەن جابدىقتاۋدىڭ قاناعاتتانارلىقسىز جاعدايى.
«ٶرتتٸ سٶندٸرۋدٸڭ سەتتٸلٸگٸ سۋ كٶزدەرٸنٸڭ بولۋىنا بايلانىستى. رەسپۋبليكا بويىنشا 15 مىڭنان استام ٶرت گيدرانتتارى جارامسىز كٷيدە تۇر. بيىل ەكٸمدٸكتەر ەكٸ مىڭنان استام جٶندەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزدٸ. الايدا جىل سايىن سۋمەن جابدىقتاۋ جٷيەلەرٸنٸڭ توزۋىنا بايلانىستى شامامەن بٸر مىڭى ەسەپتەن شىعارىلادى», — دەدٸ ۆەدومستۆو باسشىسى.
ٷشٸنشٸسٸ, قۇرىلىس بارىسىندا وبەكتٸلەر اراسىنداعى بەلگٸلەنگەن الشاقتىقتار ساقتالمايدى, ٶرت تەحنيكاسىنىڭ ٶتۋٸ ٷشٸن كٸرەبەرٸستەر ەسكەرٸلمەيدٸ, بۇل ٷلكەن الاڭداردا ٶرتتٸڭ پايدا بولۋ قاۋٸپ-قاتەرٸنە ەكەپ سوعادى جەنە حالىقتىڭ شاعىمدارىن تۋدىرادى.
«مىسالى تاراز قالاسىنىڭ تۇرعىنى 2 جىل بويى ونىڭ ٷيٸ مەن ساۋدا كەشەنٸ اراسىنداعى ٶرتكە قارسى قاشىقتىقتى بۇزۋ فاكتٸسٸ بويىنشا بٸزگە بٸرنەشە رەت جٷگٸنگەن بولاتىن. وسى جىلدىڭ ٶتكەن كەزەڭٸندە عانا وسىنداي 100-گە جۋىق ٶتٸنٸش كەلٸپ تٷستٸ. كٶبٸنەسە قۇرىلىس كەزٸندە جوبالاردان اۋىتقۋلارعا جول بەرٸلەدٸ, نەتيجەسٸندە وبەكتٸلەر جويىلمايتىن بۇزۋشىلىقتارمەن پايدالانىلادى», — دەپ تٷسٸندٸردٸ يۋ. يلين.
جالپى رەسپۋبليكا بويىنشا ٶرەسكەل بۇزۋشىلىقتارمەن 263 ٸرٸ وبەكت پايدالانىلۋدا. اقپارات ليتسەنزييادان ايىرۋعا دەيٸن تيٸستٸ شارالار قابىلداۋ ٷشٸن ۋەكٸلەتتٸ ورگانعا (مسقب) جولداندى.
«بيىلدان باستاپ ييدم-مەن بٸرلەسٸپ جوبالاۋ ساتىسىندا نورمالاردى ساقتاۋ مەسەلەسٸ شەشٸلدٸ, ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ بويىنشا ساراپشىلار ەنگٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار قۇرىلىس كەزٸندە تەحنيكالىق جەنە اۆتورلىق قاداعالاۋ قىزمەتٸنە باقىلاۋدى كٷشەيتۋ قاجەت», — دەدٸ مينيستر.
ەلدٸ مەكەندەردٸ قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋدٸڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸگٸ — تجم بٶلٸمشەلەرٸنٸڭ تەحنيكالىق ەزٸرلٸگٸ.
2018-2020 جىلدارعا ارنالعان تيٸستٸ جول كارتاسىن ٸسكە اسىرۋ جاراقتاندىرۋ دەڭگەيٸن 50%-عا دەيٸن جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ. ٷش جىل ٸشٸندە رەسپۋبليكالىق جەنە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت ەسەبٸنەن 645 بٸرلٸك تەحنيكا ساتىپ الىندى.
سولتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ قۇمار اقساقالوۆ 2020-2021 جىلدارداعى جىلۋ بەرۋ كەزەڭٸنٸڭ باسىنان بەرٸ تۇرعىن ٷي سەكتورىندا 4 ملن تەڭگەدەن استام شىعىنمەن 91 ٶرت بولعانىن حابارلادى. ٶرت كەزٸندە 4 ادام قازا تاپتى, 1 ادام جاراقات الدى.
ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا, ٶرتتٸڭ سانى 40%-عا ارتقان. كٶبٸنە, ٶرت جەكە سەكتوردان شىعادى, ياعني 28%. ٶرتتٸڭ سەبەبٸ – وتپەن اباي بولماۋ.
ونداعى ٷيلەردٸڭ شامامەن 70 پايىزى ەسكٸ, ياعني 50 جىل بۇرىن تۇرعىزىلعان.
جاعدايدى تۇراقتاندىرۋ ٷشٸن جەكە سەكتوردى سىرىپ, كٶپ قاباتتى ٷيلەر سالۋ جۇمىسى بەلسەندٸ تٷردە جٷرگٸزٸلٸپ جاتىر. سوڭعى 3 جىلدا 1160 ٷي سىرىلدى. جىل سوڭىنا دەيٸن تاعى 117 ٷي سىرىلادى.
ەلجۋاز توپتار تۇرىپ جاتقان ٷيلەرگە تٷتٸن جەنە يٸس گازىنان ساقتاندىراتىن اۆتونومدى داتچيكتەر ورناتىلىپ جاتىر. 900-دەن استام قۇرىلعى ورناتىلدى.
سونىمەن قاتار ٶرتتٸڭ الدىن الۋ ماقساتىندا ماماندار 25 مىڭنان استام ٷيدٸ ارالاپ, 63 مىڭنان استام ازاماتقا تٷسٸندٸرۋ جۇمىسىن جٷرگٸزدٸ.
قوستاناي وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ ارحيمەد مۇحامبەتوۆ تج دەپارتامەنتٸن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋعا 1,5 ملرد تەڭگەدەن استام قاراجات بٶلٸنگەنٸن حابارلادى. حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارىنىڭ 10 مىڭنان استام وتباسىنا باردى.
«اۆتونومدى جىلىتۋ جٷيەسٸنٸڭ 160 نىسانىنىڭ 76-سى 2017 جىلدان باستاپ شىعارىلدى, قالعان 84-ٸ 2023 جىلعا دەيٸن اياقتالادى, ونىڭ ٸشٸندە 71-ٸ بٸلٸم بەرۋ سالاسىنىڭ نىسانى. جالپى ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ الدىن الۋ بويىنشا بارلىق قاجەتتٸ شارالار قابىلداندى. بۇل باعىتتاعى جۇمىستار جالعاسۋدا», — دەدٸ ا. مۇحامبەتوۆ.
