Keshe elordada byltyr óz qyzmetin bastaǵan, Qazaqstan Respýblikasynyń Tuńǵysh Prezidenti – Elbasy Qorynyń jetekshi halyqaralyq ǵylymi ortalyqtarmen birlesip qurǵan pikirsaiys alańy bolyp tabylatyn Astana klýbynyń ekinshi otyrysy boldy. Oǵan Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev qatysyp, sóz sóiledi.
Sheteldik 50-den astam jetekshi sarapshylardyń, saiasi jáne qoǵam qairatkerleriniń, ǵalymdardyń, sondai-aq, otandyq mamandardyń basyn qosqan Astana klýbynyń ekinshi otyrysynda talailardy tolǵandyryp júrgen halyqaralyq jáne óńirlik saiasi jáne ekonomikalyq ózekti máseleler talqyǵa tústi.
Jiynda sóz alǵan Qazaqstan Prezidenti Nursultan Nazarbaev birinshi kezekte álemdik saiasat pen ekonomikanyń ózekti máseleleri turǵysynda pikir almasýdyń mańyzdylyǵyn atap ótti. Odan ári Memleket basshysy Táýelsizdiktiń 25 jylynda Qazaqstanda atqarylǵan igi isterge keńinen toqtaldy. Elbasy óz sózinde elimizdiń Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda kezdesken qiyndyqtardy jáne olardy eńserý maqsatynda júrgizilgen igi sharalardy áńgimelep berdi. Memleket basshysynyń aitýynsha, Qazaqstan burynǵy Keńes Odaǵy quramyndaǵy respýblikalardyń ishinde kóptegen salalar boiynsha tabysty jumystar atqaryp, eńseli, áleýetti, álem sanasatyn elge ainaldy. Sondai-aq, Prezident kópultty Qazaqstandaǵy berik ornaǵan qoǵamdyq kelisim men tatýlyqtyń arqasynda el Táýelsizdigi nyǵaiyp, turaqtylyq pen ornyqty damýǵa qol jetkizilgenine ekpin berdi.
– Bir aidan keiin Qazaqstan óz Táýelsizdiginiń 25 jyldyǵyn toilaidy. Bul mereitoiǵa elimiz belsendi túrde daiyndalyp jatyr. Qazaqstan alǵash ret álem kartasyna engen kez biz úshin óte qymbat. Táýelsizdik – bizdiń halyq úshin óte mańyzdy jetistik, – dedi Elbasy.
Sonymen birge, Prezident Qazaqstannyń 25 jyl kólemindegi qalyptasý jolyna toqtaldy.
– Biz burynǵy KSRO-nyń quramyndaǵy 15 respýblikanyń qatarynda boldyq. Kóptegen aspektiler boiynsha nashar jaǵdaida turdyq. Bizde aqsha jáne rezerv qorlary bolmady. Barlyq ónerkásip oryndary Máskeýdegi ortalyq vedomstvonyń quzyrynda boldy. Qazaqstan óz áleýetiniń 15 paiyzyn ǵana basqardy. Biz adamdardyń ómir súrý deńgeii, áleýmettik damý salalary boiynsha artta qaldyq. Biz barlyǵyn jańadan bastadyq. Bizde qýatty saiasi jiger boldy, táýelsizdigi bar gúldengen el qurýǵa umtyldyq. Osy jyldary beibitshilik pen turaqtylyqty saqtaýdyń ozyq úlgisin kórsettik. Nátijesinde, kópultty elimizde ultaralyq tatýlyq pen konfessiiaaralyq kelisim saqtaldy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Budan bólek, Nursultan Nazarbaev tiisti uiymdastyrý jumystary saýatty júrgizilgeniniń nátijesinde el ekonomikasyna óz deńgeiinde sheteldik investitsiia tartylyp, ol Qazaqstannyń damýyna úlken septigin tigizgenin sóz etti.
– Táýelsizdiktiń 25 jyly ishinde Qazaqstan ekonomikasyna 260 mlrd dollar kóleminde tikelei sheteldik investitsiia baǵyttaldy. Ekonomikalyq áleýet pen azamattardyń ál-aýqaty birneshe ese ósti, – dedi Prezident.
Sondai-aq, Qazaqstan Prezidenti elimizdiń munai, gaz qorlary boiynsha álemde 10-12-orynda turǵanyn, temir, tústi metaldar, bulardan bólek, basqa da qazba bailyqtar kóp ekenin aita kelip, ony uqsatýdyń, halyq igiligine jaratýdyń ońai emestigin, sondyqtan, bul baǵytta júieli túrde qyrýar sharalar atqarylǵanyn sóz etti. Sonymen birge, Elbasy elimizde osydan 25 jyl buryn tiimdi munai óndirý isi jolǵa qoiylmaǵanyn, munai óndirýdiń qazirgi jelilerin, zamanaýi munai qubyrlarynyń qurylysyn júrgizý, ásirese, ónimdi eksporttaý mindetteri kóp qajyr-qairatty qajet etetinine nazar aýdara otyryp, osynaý mańyzdy jumystardyń barlyǵy atqarylyp, salaǵa álemdik iri kompaniialardyń tartylǵanyn jetkizdi. Memleket basshysynyń sózine qaraǵanda, osynaý sharalardyń ońdy nátijesin elimizdiń órkendeýinen, jańa Astana kelbetinen kórýge bolady.
Memleket basshysy búgingi Astananyń damý barysyn sóz ete kelip, keler jyly qalada EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesi bolatynyn, osyndai bedeldi sharany ótkizý mártebesine ie bolý Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy bedelin ósire túsetinin atap ótti. Osy oraida, Elbasy sharaǵa qatysýshylardy atalǵan aýqymdy kórmeni tamashalaýǵa shaqyrdy.
Odan ári Elbasy Qazaqstannyń álemdik jáne aimaqtyq máselelerdi sheshýdegi, sondai-aq, iadrolyq qarýdy joiý, taratpaý úderisindegi belsendi róline toqtaldy. Buǵan qosa, Qazaqstan Prezidenti jalpyálemdik úderisterdiń qarqyn alyp otyrǵanyna, ulttyq, óńirlik jáne jahandyq damý máselelerine qatysty tyń ustanymdar men tásilder qajettigine basa nazar aýdardy.
– Munai men metall baǵasynyń kúrt tómendeýi, qor naryqtary men ulttyq valiýtalardyń quldyraýy, ózara sanktsiia engizý saiasaty saldarynan álemdik saýda ósiminiń tómendeýi – osynyń bári, árine, qazirgi zamanǵy jahandyq ekonomikanyń syn-qaterleri. Biraq bul aitylǵandardy sheshimi tabylmaityn máseleler deýge bolmaidy. Sol sebepten, qazirgi kezeń «salyń sýǵa ketip», qur baibalam salyp otyratyn ýaqyt emes.
Eń aldymen, ekonomikalyq ósimniń jańa múmkindikterin jáne ózara tiimdi yntymaqtastyqtyń jańa joldaryn taba bilý kerek. Kózimiz kórip, qolymyzben ustap kórmegen jańa nárselerden úrký sezimi damý men progress jolynda erik-jigerimizdi jasytyp, saǵymyzdy syndyrmaýy kerek, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy geosaiasi teketiresterdiń, qarama-qaishylyqtardyń kúsheiýi memleketter arasyndaǵy senimge syzat túsiretinin, jahandyq jáne óńirlik qaýipsizdikti joqqa shyǵaratynyn atap ótti. Sonymen birge, bul faktor qazirgi zamanǵy ótkir máselelerdiń sheshimin budan da belsendirek izdestirýge túrtki bolady.
Nursultan Nazarbaev sondai-aq Eýraziialyq ekonomikalyq odaq pen Eýropalyq odaq yntymaqtastyǵynyń perspektivasyna qatysýshylar nazaryn aýdardy.
– Barlyǵy úshin tiimdi «Úlken Eýraziia» birtutas ekonomikalyq keńistigin qurý baǵdaryn birlese otyryp aiqyndaý mańyzdy. Menińshe, mundai perspektiva sózsiz aldymyzdan shyǵady. Shanhai yntymaqtastyq uiymy, Eýraziialyq ekonomikalyq odaq, Eýropalyq Odaq jáne «Jańa Jibek joly ekonomikalyq beldeýi» jobasy, keleshekte búkil Aziia-Tynyq muhity qoǵamdastyǵy birlesip, ózara tyǵyz is-qimyl jasaýy qajet. Qurlyqtyq ári álemdik damýdyń bul baǵytyn moiyndamaý búginde Eýraziia halqynyń ilgerileýine, ál-aýqatyna jáne qaýipsizdigine ziianyn tigizbei qoimaidy. Bul – meniń túbegeili ustanymym, – dedi Memleket basshysy.
Qazaqstan Prezidenti qalyptasyp kele jatqan iri óńirlik birlestikter, sonyń ishinde Transatlantikalyq saýda jáne investitsiialyq keńistik, Transtynyqmuhit keńistigi, Barlyǵyn tegis qamtityn óńirlik ekonomikalyq keńistik tárizdi jobalar saýda men yntymaqtastyqtyń birtutas eýraziialyq keńistigin qurýǵa baǵyttalýǵa tiis ekenin atap ótti.
Budan bólek, Memleket basshysy ádilettilik, senimdilik, yntymaqtastyq jáne jalpyǵa ortaq jaýapkershilik qaǵidattaryna negizdelgen álem qalyptastyrý jónindegi mindetterdiń ózektiligine toqtaldy.
– Qazaqstan Ortalyq Aziia óńirindegi Batys pen Shyǵys arasyndaǵy, Soltústik pen Ońtústik arasyndaǵy ekijaqty qozǵalystyń myqty dánekeri bolýdy óziniń missiiasy retinde kóredi. Ol ózara is-qimyl men yntymaqtastyqtyń, beibitshilik, senim jáne jalpyǵa ortaq qaýipsizdiktiń úlgisine ainalatyn aýmaq bolýǵa tiis. Munyń da ózindik problemalary jetkilikti. Álem dialog pen kelissózderdiń áleýetin paidalaný arqyly kez kelgen máseleni sheshe alady, sóitip qarama-qaishylyqty joiyp, XXI ǵasyrǵa arnalǵan jahandyq damýdyń ortaq strategiiasyn ázirleidi dep senemin, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev óz sózinde ǵasyr derti sanalatyn terrorizmge qarsy álem elderin birigip kúresýge shaqyrdy.
– Biz barlyǵymyz lańkesterdiń shabýylynyń astynda otyrmyz. Sebebi, alpaýyt derjavalardyń arasynda senim joq. Álem memleketteri birikpei, biz terrorizmdi jeńe almaimyz, – dedi Elbasy.
Odan ári Memleket basshysy iadrolyq qaýipsizdik jónindegi óziniń ustanymyn sóz etti.
«Qazaqstannyń iadrolyq qarýsyzdanýǵa qarsy óz úlesin qosýǵa tolyq moraldyq quqyǵy bar. Biz ony is júzinde dáleldedik. Iadrolyq qarýsyzdaný týraly BUU-nyń tribýnasynda ótken jyly málimdedik. Men 2045 jylǵa deiin álem memleketterin, jalpy adamzatty iadrolyq qarýsyzdandyrýǵa shaqyrǵan bolatynmyn. Sondai-aq, «Álem. HHI ǵasyr» baǵdarlamasyn usyndym. Qujatta bul maqsatqa qalai jetý qajettigin mazmundadym. Men – álem men saiasattyń tek jaqsylyqqa umtylýyn, ózara túsinistik ornaǵandyǵyn qalaityn adammyn», – dedi Elbasy. Osy oraida Prezident óziniń taiaýda Japoniiada saparmen bolǵanyn, 1945 jyly iadrolyq atqylaýǵa dýshar bolǵan qalalarǵa arnaiy at basyn burǵanyn sóz ete otyryp, adamdardy jappai qyryp-joiý kórinisin barlyq saiasatkerler Hirosimaǵa kelip kórýi kerek ekenin jetkizdi.
– Ol kezde búgingi siiaqty iri qarý bolǵan joq. Nebári 1 kilogramm ýran ǵana jaryldy. Al qazir osyndai jarylys bolsa she? Sondyqtan da Qazaqstan iadrolyq qarýdan bas tartý boiynsha álemdi qalyptastyrý deklaratsiiasyn usyndy, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Jiynda Elbasy biyl Semei iadrolyq poligonynyń jabylǵanyna 25 jyl tolǵanyn aitty. Prezident aityp ótkendei, atalmysh qadam iadrolyq qarýsyzdanýdaǵy eń iri ári naqty sheshim bolyp otyr.
«Qazaqstan – óz erkimen álemdegi eń iri poligonnyń birin japqan alǵashqy memleket. Ózge iadrolyq qarýy bar elder áli de únsiz. Qazaqstan iadrolyq árekettiń zardabyn jaqsy biledi. Halqymyz radiatsiiaǵa dýshar boldy, úshinshi urpaq áli kúnge deiin onyń qasiretin kórip keledi. Sondyqtan biz aimaǵymyzdaǵy iadrolyq qarýdan bas tartyp, iadrolyq qarýsyz el ataǵyn aldyq», – dedi Elbasy.
Sondai-aq, Qazaqstan Prezidenti Qytai, Resei, AQSh, Aýǵanstan, Japoniia sarapshylarynyń ShYU-ny odan ári damytý perspektivasyna, Jibek jolyn qaita jańǵyrtý jónindegi sharalarǵa, iadrolyq qarýsyzdanýǵa, óńirlik yntymaqtastyqqa, ekonomikany ártaraptandyrýǵa qatysty birqatar saýaldaryna jaýap berdi.
Sońynda Memleket basshysy jahandyq jáne óńirlik máselelerdi retteýge qatysty muqiiat ázirlengen sheshimderdiń mańyzdylyǵyn arttyrý qajettigin aityp, Astana klýbynyń ekinshi otyrysyna qatysýshylardyń syndarly, mazmundy suhbat ótkizýlerine tilektestik bildirdi.
Aita keteiik, Astana klýbynyń birinshi otyrysy 2015 jylǵy qarashada álemniń 15 elinen kelgen 47 sarapshynyń qatysýymen ótken edi. Bul jiynnyń barysynda Eýraziia geoekonomikasynyń negizgi aspektileri, ǵalamdyq jáne óńirlik oiynshylardyń múddeleri, ekonomikalyq qaýip-qaterler men múmkindikter talqylanǵan bolatyn.
Joldybai BAZAR,
«Egemen Qazaqstan»
Sýretter Prezidenttiń baspasóz
qyzmetinen alyndy
.jpeg)