QR Ulttyq bankiniń málimetine qaraǵanda, Qazaqstannyń jalpy syrtqy qaryzy 2016 jyldyń jeltoqsanynda 163,758 milliard dollar boldy. 2016 jyly bul soma 10,37 milliardqa nemese 6,7 paiyzǵa ósken. Syrtqy qaryzdyń kóp bóligi (55,7 paiyzy) firmalar arasyndaǵy qaryzdar. Qarjy ministrliginiń málimetine sensek, memlekettik qaryz 2017 jyldyń 1 qańtarynda 11 436,6 milliard teńge (34,1 milliard dollar). Tengrinews.kz tilshisi bul kórsetkishter qanshalyqty úlken, elimiz kimge qansha qaryz ekenin jáne shetelder Qazaqstanǵa qansha qaryz ekenin túsindiredi.
"Alpari" kompaniiasynyń saraptamalyq departamenti basshysynyń orynbasary Natalia Milchakovanyń aitýynsha, Qazaqstannyń syrtqy qaryzyn adam basyna shaqsa, 8 740 dollardan keledi. Bul jeke adam úshin qorqynyshty kóringenimen, álemdik deńgeide qalypty bolyp sanalady. "Máselen Ulybritaniiada bul kórsetkish adam basyna shaqqanda 150 myń dollar, Belgiia, Norvegiia, Finliandiia - 100 myń dollar, al Resei úshin - 3,5 myń dollar ǵana. Bul jerde adam sany da mańyzdy ekenin aita ketý kerek, sondyqtan Resei men QHR úshin syrtqy qaryz adam basyna shaqqanda az keledi", - deidi sarapshy.
Milchakova qaryzdy adam basyna shaǵyp eseptegenimen, bul eshkimge jeke áser etpeitinin, bul bilik úshin kórsetkish ekenin jáne shetelden qaryz alý týraly sheshim qabyldaǵan úkimet úshin ekonomikalyq bóget bolady. Ádette bul kórsetkish kórshi elderdiń kórsetkishterimen salystyrylady. Ózge eldermen salystyrǵanda qaryz qanshalyqty az bolsa, ony soǵurlym jyldam qaitarý kerek bolady.
Sarapshynyń oiynsha, qaryz alýshy eldiń qarjylyq jaǵdaiynyń túzý ekenin kórsetetin basqa da kórsetkish bar - qaryz úlesi, sonyń ishinde eldiń JIÓ-degi syrtqy qaryzynyń úlesi. JIÓ-degi qaryz úlesi az eldiń qaryz tóleý jáne qaryz alý áleýeti joǵary. JIÓ-degi qaryz 10-15 paiyz deńgeiinde bolsa, bul qalypty sanalady. "Qazaqstannyń qarjy jaǵdaiy qalypty. Resei, Braziliia, Ońtústik Koreia, Túrkiia, OAR, Izrail, Tailand, Qytai jáne ózge de kóptegen elder qarjylyq jaǵdaiy qalyptylar qatarynda.
"Al AQSh, Ispaniia, Daniia, Grekiia, Portýgaliia jáne Eýroodaq elderiniń barlyǵynda derlik qaryz JIÓ-nen birneshe ese artyq", - deidi sarapshy. Mysaly, sońǵy málimetter boiynsha, JIÓ-ge qatysty Japoniianyń syrtqy qaryzy 248,1 paiyz, Grekiia - 178,4 paiyz, Livan - 139,1 paiyz, Italiia - 132,6 paiyz, Portýgaliia - 128,8 paiyz, Iamaika - 124,3 paiyz, Kabo-Verde - 119,3 paiyz, Kipr - 108,7 paiyz, Belgiia - 106,3 paiyz, AQSh - 105,8 paiyz, Ispaniia - 99 paiyz, Ulybritaniia - 89,3 paiyz.
TMD elderine keletin bolsaq, Halyqaralyq ekonomikalyq forým málimeti boiynsha, JIÓ-ge qatysty syrtqy qaryz boiynsha Ýkraina birinshi orynda - 80,2 paiyz, ekinshi Qyrǵyzstan - 68,8 paiyz, úshinshi Armeniia - 46,6, Moldova - 42, Ázirbaijan - 36,1, Tájikstan - 35,9, Qazaqstan jetinshi orynda (23,3 paiyz). Bizden keiin Resei - 17,7 paiyz. Belarýs, Túrikmenstan men Ózbekstan jaily aqparat joq.
Al Qazaqstan qai elderge qaryz degenge keletin bolsaq, bul tizimde Niderlandy eli birinshi tur. 2016 jyldyń tórt toqsany boiynsha Qazaqstan bul elge 47,3 milliard teńge qaryz. Ulybritaniia elimizge qaryz berý jaǵynan ekinshi tur, Qazaqstan bul elge 24,6 milliard teńge qaryz bergen. Ary qarai Amerikaǵa - 2,9 milliard dollar, Kytaiǵa - 12,6 milliard dollar, Frantsiiaǵa - 11,7 milliard dollar qaryz.
Al óz kezeginde shetelder Qazaqstanǵa 169,4 milliard dollar qaryz. Olardyń ishinde AQSh - 54,9 milliard dollar, Niderlandy - 20,5 milliard dollar, Ulybritaniia - 16 milliard dollar, Resei - 7,5 milliard dollar, Germaniia - 4,4 milliard dollar.
Maqala avtory Vasilina Atoiants
Orys tilinen aýdarǵan Manas Jantekeev
