Foto: uiymdastyrýshylardan
20 qazanda Astanadaǵy Paralimpiada jattyǵý ortalyǵynda erekshe qajettiligi bar adamdarǵa arnalǵan Ekinshi shahmat Olimpiadasy bastaldy, dep habarlaidy Ult.kz.
Is-sharany uiymdastyrýshylar: Halyqaralyq shahmat federatsiiasy (FIDE), Qazaqstan shahmat federatsiiasy (Kazchess), QR Týrizm jáne sport ministrligi, Astana qalasynyń ákimdigi, QR Ulttyq paralimpiada komiteti. Olimpiadaǵa Freedom Holding, Freedom Shapaǵat qorporativtik qory, Air Astana qoldaý kórsetti.
Ashylý saltanatyna Memlekettik keńesshi Erlan Qarin qatysty. Ol QR prezidenti Qasym-Jomart Toqaevtyń Olimpiada qatysýshylaryna arnalǵan quttyqtaý hatyn oqyp berdi. Onda Qazaqstan shahmattyń janjaqty damýyn qoldaitynyn, shahmat barlyq balaǵa qoljetimdi bolý kerek ekeni aitylǵan. Sondyqtan bul Olimpiadanyń bizdiń elde ótýi memlekettiń shahmatqa erekshe kóńil bóletinin, ádiletti Qazaqstannyń teń múmkindikter berý qaǵidasyn ustanatynyn bildiredi.
Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń (Kazchess) baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha Olimpiadaǵa 29 eldiń 34 komandasy qatysady. Jarys «tórtke tórt» formatynda ótedi. Komandalar aralas. Olardyń qatarynda estý, kórý qabileti buzylǵan jáne tirek-qimyl apparaty zaqymdalǵan (TQAZ) oiynshylar bar. Ár komandada kem degende bir áiel bolýy kerek. FIDE reitingi bar eki oiynshynyń bolǵany jón. Komanda kapitany da oinaýy múmkin.
Foto: uiymdastyrýshylardan
Oral qalasynan kelgen shahmatshy Erlan Nurqaev 26 jasta. Segiz jasynan bastap osy sport túrimen ainalysyp kele jatqan ol shahmattan sport sheberi. Jaqynda Bishkekte ótken Aziia chempionatynda ol úshinshi oryn alǵan. Al maýsym aiynda Serbiiada álemdik shahmat Olimpiadasynda ekinshi oryn aldy. Ol Qazaqstan quramasy Olimpiadaǵa saqadai sai kelgenin aitady, degenmen qobaljý da joq emes kórinedi.
"Qazaqstannyń týyn kókke kóterýge, abyroiymyzdy asqaqtatýǵa tyrysamyz. Qarsylastar óte myqty. Álemdik sport sheberleri, tanymal grossmeisterler bar. Óte qiyn bolady, biraq ózimizdi kórsetýge barynsha tyrysamyz. Júldeli oryn alýǵa bar kúshimizdi salamyz. Úzdik úshtikke kirsek deimiz. Arnaiy daiyndyqtan ótken teoriialarymyzdy kórsetemiz. Polsha, Ispaniia elderiniń grossmeisterleri óte myqty. Biz Kýba eline qarsy oinaimyz. Olar da óte myqty", - deidi Erlan Nurqaev.
Eýropanyń namysyn 8 komanda: Polsha, Vengriia, Germaniia, Izrail, Soltústik Makedoniia, Serbiia, Horvatiia jáne Chehiia quramalary qorǵaidy. Aziianyń 7 eli: Bangladesh, Úndistan, Mianma, BAÁ, Ózbekstan, FIDE-1 jáne Filippin jarysqa óz komandalaryn jiberdi. Soltústik jáne Ońtústik Amerikadan 7 qurama: Argentina, Venesýela, Kolýmbiia, Panama, AQSh, Chili jáne Kýba qatysady. Afrikadan jarysqa 5: Egipet, Zambiia, Zimbabve, Keniia jáne Ýganda komandasyn jiberdi. Úsh komanda halyqaralyq qaýymdastyqqa ókildik etedi: ICCD (estý qabileti buzylǵan), IBCA (kórý qabileti buzylǵan) jáne IPCA (TQAZ). FIDE prezidenti eki komandany: Qazaqstan ICCD jáne FIDE-2 usyndy. Jarysty qabyldaýshylar eki quramany: Qazaqstan-1 jáne Qazaqstan-2 qatystyrady.
Foto: uiymdastyrýshylardan
Polsha týrnirdiń favoriti bolyp esepteledi. Onyń oiynshylarynyń ortasha reitingi — 2296. Quramy 2023 jyly jeńiske jetken qurammen birdei derlik: grossmeister Martsin Tazbir (2516), FIDE sheberi Martsin Molenda (2370), FIDE sheberi Pavel Pekelnyi (2308), áielder arasyndaǵy FIDE sheberi Liliana Leshner (1991) jáne Mihal Volianskii (1990). Izrail quramasy da myqty (ortasha reitingi 2189). Kóshbasshysy — grossmeister Iegýda Griýnfeld (2368). Qazaqstan ICCD (reitingi 1930) komandasynda FIDE sheberi Serik Sultanov (2183), Iýrii Bibikov (1995), FIDE sheberi Murat Júnisov (1952), Eńlik Egembaeva (1591) jáne Baqytjan Nuraq (1454) bar. Qazaqstan-1 (reitingi 1905) quramynda FIDE sheberi Viktor Maksimenko (2148), Amangeldi Naýryzǵaliev (1931), Samajan Kettebekov (1903), Maksim Rojkov (1734) jáne Nina Jýkovskaia (1639) bar. Qazaqstan-2 (reitingi 1844) — eń jas komanda. Onyń quramynda Álimjan Aiapov (2011), Marat Qojamuratov (1884), Nurǵisa Qýanyshuly (1838), Erlan Nurhaev (1835) pen Aiǵanym Qambarova (1643) bar. Bul komandanyń sapynda oinaityn kórý qabileti buzylǵan iýniorlar arasyndaǵy 2024 jylǵy álem chempionatynyń qola júldegeri 12 jasar Nurǵisa Qýanyshulynyń orny erekshe.
Týrnir 25 qazanǵa deiin jalǵasady. Alǵashqy bes týr 20-24 qazan aralyǵynda ótedi. Altynshy týr 25 qazanda bastalady. 25 qazannyń keshinde marapattaý jáne jabylý rásimi ótedi.
Qazaqstan shahmat federatsiiasynyń prezidenti Timýr Týrlov týrnirdiń mańyzyn atap kórsetti:
«Halyqaralyq shahmat federatsiiasynyń bastamasymen 2025 jyl Áleýmettik shahmat jyly dep jariialandy. Buǵan zor áleýmettik suranys boldy. Qazaqstan bul bastamany qoldady. Memlekettik organdarmen jáne qoǵamdyq uiymdarmen birge bizdiń Federatsiia iske asyrǵan kóptegen joba shahmattyń erekshe kóńil bólýdi qajet etetin jandardy biriktiretinin, shabyttandyratynyn jáne qoldaý kórsetetinin anyq etti. Mine búgin Qazaqstan Erekshe qajettiligi bar adamdarǵa arnalǵan Ekinshi Búkilálemdik shahmat Olimpiadasyn qabyldap jatyr. Bul týrnirdiń kúshti mýltiplikativti áseri bolatynyna senimimiz kámil. Ol inkliýziia taqyrybyna nazar aýdarady, bárimizdi jańa bastamalar jasaýǵa shabyttandyrady jáne eń bastysy, adamnyń ózine jáne óz múmkindigine senimdiliktiń ondaǵan jańa mysalyn dúniege keltiredi».
Búgin Astanada Olimpiada sheńberinde taǵy bir mańyzdy oqiǵa boldy: NGS mektebinde FIDE (Halyqaralyq shahmat federatsiiasy) men ISCF (Halyqaralyq mektep shahmaty federatsiiasy) memorandýmǵa qol qoiyp, 2026 jyldy Bilim berýdegi shahmat jyly dep jariialady. Atalmysh qujat búkil álemde mektep shahmatyn damytý baǵytyndaǵy birlesken kúsh-jigerdi nyǵaitady. Bul qadam halyqaralyq bilim berý jáne inkliýzivti bastamalarǵa negiz bolady. Mundaǵy maqsat — ziiatkerlik sportty keńinen taratý jáne bilim berý qundylyqtaryn ilgeriletý.
Is-sharaǵa FIDE prezidenti Arkadii Dvorkovich, Qazaqstan jáne Halyqaralyq mektep shahmat federatsiialarynyń prezidenti Timýr Týrlov jáne FIDE basqarma tóraǵasynyń orynbasary Dana Reiznietse qatysty. Olar kelesi jylǵa arnalǵan jospary týraly aityp berdi. Mektep shahmaty jyly sheńberinde mektep oqýshylary arasynda qurlyqtyq chempionattar ótedi, bul bilim berý bastamalaryn damytýǵa jáne halyqaralyq yntymaqtastyqty nyǵaitýǵa baǵyttalǵan jyldyń basty oqiǵalary bolmaq.
Jarystyń qorytyndy kezeńi – qurlyq birinshilikteriniń jeńimpazdary bas qosatyn Sýperfinal. Ol 2026 jylǵy álemdik mektep shahmaty baǵdarlamasynyń sharyqtaý shegi bolady.
Olimpiadanyń ótkizilýi jáne memorandýmǵa qol qoiylýy shahmattyń inkliýziia men bilim alý úshin asa mańyzdy ekendigin basa kórsetedi.
Astana halyqaralyq shahmat bastamalarynyń ortalyǵy retindegi óziniń rólin taǵy da dáleldedi.
Alǵash ret Erekshe qajettiligi bar adamdarǵa aranalǵan shahmat Olimpiadasy 2023 jylǵy 29 qańtardan 5 aqpanǵa deiin Serbiia astanasy Belgradta ótti. Oǵan 26 komanda qatysyp, barlyq 6 matchta utqan myna quramdaǵy Polsha quramasy jeńimpaz atandy: GM Martsin Tazbir (2507), FM Martsin Molenda (2381), Pavel Pekelnyi (2230), IM Piotr Dýkachevskii (2131) jáne kapitan IM Iatsek Stahanchik (2189).
4 komandalyq upai (+1=2–3) jáne 9½ jeke upai jinaǵan Qazaqstan quramasy 23-shi orynǵa ie boldy. Ol myna quramda oinaǵan edi: FM Serik Sultanov (2266), Serik Maklýshov (0), Ádilhan Qojabekov (1939) pen Nina Jýkovskaia (1474) jáne kapitan Meiirbek Núsipbaev.
