Foto: pexels.com
Aǵylshyn tilinen aýdarǵanda sýrettegi áńgime, sýrettegi oqiǵa degen maǵynany bildiretin komiks janryndaǵy shyǵarmalar sonaý orta ǵasyrlardan tamyr tartsa da, búginde álemdik deńgeide endi ǵana keń tarai bastady. Sońǵy jyldary bul janrdaǵy shyǵarmalarǵa degen suranys arta túskeni jasyryn emes. Mundei tendentsiia bizdiń elde de baiqalyp otyr. Ásirese anime janryndaǵy qyzyqty oqiǵalardy búgingi býyn qyzyǵyp oqityn bolǵan, dep habarlaidy Ult.kz.Komiks kitaptardyń keń taraýyna sońǵy jyldardaǵy aqparattyq tehnologiialardyń damýy men baspa isindegi bezendirý tásilderiniń túrlenip, jetildirilgeni de túrtki bolyp otyr. Sebebi balany boiaýy solǵyn, sýretteri suryqsyz kitappen esh qyzyqtyrý múmkin emes. Búginde baspagerler kitap bezendirýdiń túrli tásilderin meńgergen. Sol arqyly komikstiń de nesheme túrin usynyp otyr.
Álem ádebietindegi komikster týraly áńgime basqa. Al elimizdegi komiks janryndaǵy shyǵarmalarǵa kelsek, olardyń qarasy qalyń emes. Dúken sórelerinde samsyp turǵandary kóbine aýdarma ónimder. Olardy orys tilindegi kitaptarmen salystyrsaq, basymdyq basqa tildiń jaǵyna shyǵyp ketedi. Árine buǵan bireýdi kinálap otyrǵan jaiymyz joq. Búginde kitap shyǵarýǵa da ájeptáýir aqsha ketetindikten, shyǵarmashylyqpen ainalysý da birtindep bizneske ainalyp bara jatqany ras. Iaǵni komiks kitaptardyń da búgingi aiaq alysy usynys pen suranysty rettep otyratyn naryqtyń zańdaryna táýeldi. Desek te sońǵy ýaqytta oqýshy jastardyń qolynan komiks kitaptardy jii baiqap júrmiz. Demek, áleýmettik jelidegi qas qaǵym sáttik kontentterdi ǵana kórip, soǵan eti úirengen jasóspirimder tutas bir kitapty qamtityn romandardy, ol turmaq 40-50 betten turatyn povestiń ózin oqyǵannan góri minimalizmge negizdelgen qysqa da nusqa mátindi komiksterge qyzyǵady.
Biz sózge tartqan elordalyq oqýshy Aiarý Aqylsha kitapty asa bir joǵary talǵammen oqymasa da, kóbine komiksterge kóńili aýyp turatynyn jasyrmady.
"Árine, ózime unaǵan jas oqyrmandarǵa arnalǵan kitaptardy ata-anama aldyrtyp oqyp turamyn. Biraq kóbine komikster unaidy. Sebebi ondaǵy siýjet sýretpen súiemeldenip otyrady da, sońyna jetkenshe sharyqtai túsip, ózine baýrap áketedi. Komiks sonysymen qyzyq. Onyń ústine úi jumysyn oryndaý, qosymsha sabaqtarǵa barý da ýaqytty alatyndyqtan úlken povesterdi oqýǵa ýaqyt kóp bola bermeidi. Shynymdy aitsam, kitap oqyǵym-aq keledi, biraq uzaq oqiǵany baiandaityn roman, kólemdi povest oqýǵa áli daiyn emes siiaqtymyn. Múmkin úlken kitaptarǵa degen qushtarlyǵymdy osy komikske degen qyzyǵýshylyǵym ashatyn shyǵar", – degen Aiarý otandyq komikster de kóptep shyqsa degen qalaýyn aityp qaldy.
"Men áli qazaqstandyq jazýshylar jazǵan komiks kitaptardy oqymadym, anyǵy áli kezdestirmedim. Kóbine sheteldik ónimdi alamyn. Ásirese túrik ádebietiniń komiksteri unaidy. Qazaqsha aýdarmasy da túsinikti, oqýǵa jeńil. Desek te komiks shyǵarmalardan ózimizdiń qazaq keiipkerlerin kórgim keledi. Jaqynda elimizdiń dańqty sportshylary týraly komiks shyqqanyn estip qýanyp qaldym", – deidi Astana qalasyndaǵy №87 Abai atyndaǵy mektep-gimnaziianyń 7-synyp oqýshysy Aiarý Aqylsha.
Árine, qazaq tilindegi komikster joq dep birden kesip aitýdan aýlaqpyz. Khancomics kompaniiasyna qarasty «Jeti álem», «Erketai», «Fizika», «Jetisý», «Ermek batyr», «Orda», «Kz-komiks», «Alty adam» dep atalatyn balalarǵa arnalǵan komiks jýrnaldar bar. Biraq bul basylymdardyń aty qazaqsha bolǵanymen, mátininiń búiregi kóbine orysshaǵa burylyp tur.
Qazcomics-tiń de ónimderi barshylyq. «Eńlik-kebek», «Kenesary-Naýryzbai», «Alpamys batyr», «Qozy Kórpesh-Baian sulý» syndy liro-epostyq jyrlar men has batyrlarymyz jaily ónimder de satylyp jatyr. Biraq batyrlar jyrymen ǵana bul máseleni tolyq sheship tastaý jetkiliksiz. Búgingi suranystaǵy, zamanaýi trendter tóńiregindegi shyǵarmalarǵa da kóbirek mán bergen jón-aq.
Bul pikirimizben atyraýlyq stýdent, bolashaq jýrnalist Gúlnásip Beisembaevanyń da oiy úndese ketti. Onyń aitýynsha, búginde jasóspirim balalardyń qolynan túspeitin komiks kitaptar shyqqaly ata-analardyń da kóńili kóterińki eken.
"Eń bastysy bul kitap uialy telefon qajettiligin azaitty. Balalar komiks oqýǵa asyq bolsa, ata-analar balasynyń osy qadamyna qýanyp júr. Tipti áleýmettik jelilerde ata-analardyń komikske qatysty jazǵan pikirlerinen-aq mundai kitaptyń ereksheligin baiqaýǵa bolady. Biraq komiks kitabynyń qazaqsha nusqalary óte az. Jáne osy olqy tustyń ornyn toltyrý úshin qazir qazaq qalamgerleri áreket jasap jatyr eken. Alda qazaqsha nusqadaǵy komikster kóptep shyǵady degen úmittemiz", – deidi atyraýlyq stýdent G.Beisembaeva.
Jaqynda belgili telejýrnalister Azamat Ábilqaiyr men Aslan Qajenov tól ádebietimizdiń qorjynyn qazaqsha komikstermen toltyrǵanyn kózi qaraqty oqyrman jaqsy biledi. Osy rette jas jazýshy, qazaq balalar ádebietiniń búgingi ókilderiniń biri Azamat Ábilqaiyrdyń «Facebook»-ke jazǵan pikirin bólisýdi jón kórdik.
"Formaty shaǵyn, mazmuny tartymdy, sýreti baýrap alatyn komiks kitaptar dúkenderde samsyp tur. Biraq solardyń basym bóligi qai tilde? Árine, osy suraqqa kelgende múdirip qalamyz. Oiyn balasyn jalt-jult etken qyzyldy-jasyl sýretimen, bas almai oqityn qyzǵylyqty siýjetimen elitip áketetin qazaqsha komikster óte az. Tipti, joqtyń qasy. Sóz ben sýret ónerin bir arnaǵa toǵystyrǵan komikster básekesinde esemizdiń ketip jatqany qynjyltady. Biraq solai eken dep qarap otyrmadyq, árine. «Biz ne istei alamyz?», «Balalar ádebietine qalai úles qosamyz?», «Ana tilimizde qaitsek komiks shyǵaramyz?» degen nietten týǵan bastamamyz «Qazaq chempiondary» ataýymen jaryqqa shyqty», –deidi A.Ábilqaiyr.
Sport juldyzdaryna arnalǵan atalǵan baspa ónimderiniń bas-aiaǵy bes kitap.
Onda Eldos Smetov, Demeý Jadyraev, Nazym Qyzaibai, Nurbek Oralbai, Gennadii Golovikn syndy chempiondarymyz ben júldegerlerimizdiń bala shaǵy, kásibi sporttaǵy qyzyqty jaittary baldyrǵan tiline, tanymyna yńǵailap berilgen. Avtordyń aitýynsha, kitaptaǵy oqiǵalardyń bári shynaiy oqiǵaǵa negizdelgen.
«Tól ádebiet men mádenietti, tarihymyz ben qundylyqtarymyzdy komiks túrinde jetkizip, dáripteý – óte utymdy tásil. Sebebi, komiks – balalarǵa arnalǵan ádebiettiń jas, zamanaýi janrlarynyń biri», degen jazýshy Azamat Ábilqaiyr ne sebepti sportshylardy tańdaǵan syrymen de bólisti.
«Kezinde alashtyqtar «babamyz keremet edi», «batyrlarymyz shetinen dúr edi», «ótken kúnim tamasha edi, atalarym-ai» degen syńaida shyǵarma jazyp pa edi? Az. Biren-saran. Maǵjannyń «Batyr baiany» bar. Onda da adam haqy kóterilgen. Babany shetten tys ulyqtaý, tarihymen maqtaný joq. Bári de óz zamandastarynyń muńyn, qýanyshyn, jeńisi men jeńilisin shyǵarmasyna tý etti.
"Qazaq chempiondary» komiks kitaptarynyń keiipkerleriniń barlyǵy ótken ýaqyttyń adamdary emes. Bári de bizdiń zamandastarymyz, ortamyzda júrgen azamattar. Iá, Parij olimpiadasynyń chempiony Eldos Smetovti komiks keiipkeri qylyp, óskeleńge ónege etýdiń sebebi bar. Ol qalai deseńiz de búginginiń batyry, myńdaǵan jas eldostardyń kýmiri. Jer-jahandaǵy djýdoshylary moiyndaǵan iri sportshy. Tiri tarih, ańyz adam. Iaǵni, qai salanyń adamyn jazbaiyn, keiipkerim meniń zamandasym bolýy shart. Adamdy tirisinde qurmettep, aibynyn asyryp, kishige ónege qylaiyq degen messedj de bar", –deidi A.Ábilqaiyr.
Alda ózge de jospary baryn jetkizgen jas jazýshy buiyrtsa ǵalymdar jaily da komiks kitap shyǵarýdy maqsat tutypty. Jalpy, kimdi jazsa da, qandai janrda usynsa da, kózdegeni – balalar ádebietine qyzmet qylý ekenin aitty.
