فوتو: pexels.com
اعىلشىن تٸلٸنەن اۋدارعاندا سۋرەتتەگٸ ەڭگٸمە, سۋرەتتەگٸ وقيعا دەگەن ماعىنانى بٸلدٸرەتٸن كوميكس جانرىنداعى شىعارمالار سوناۋ ورتا عاسىرلاردان تامىر تارتسا دا, بٷگٸندە ەلەمدٸك دەڭگەيدە ەندٸ عانا كەڭ تاراي باستادى. سوڭعى جىلدارى بۇل جانرداعى شىعارمالارعا دەگەن سۇرانىس ارتا تٷسكەنٸ جاسىرىن ەمەس. مۇندەي تەندەنتسييا بٸزدٸڭ ەلدە دە بايقالىپ وتىر. ەسٸرەسە انيمە جانرىنداعى قىزىقتى وقيعالاردى بٷگٸنگٸ بۋىن قىزىعىپ وقيتىن بولعان, دەپ حابارلايدى Ult.kz.كوميكس كٸتاپتاردىڭ كەڭ تاراۋىنا سوڭعى جىلدارداعى اقپاراتتىق تەحنولوگييالاردىڭ دامۋى مەن باسپا ٸسٸندەگٸ بەزەندٸرۋ تەسٸلدەرٸنٸڭ تٷرلەنٸپ, جەتٸلدٸرٸلگەنٸ دە تٷرتكٸ بولىپ وتىر. سەبەبٸ بالانى بوياۋى سولعىن, سۋرەتتەرٸ سۇرىقسىز كٸتاپپەن ەش قىزىقتىرۋ مٷمكٸن ەمەس. بٷگٸندە باسپاگەرلەر كٸتاپ بەزەندٸرۋدٸڭ تٷرلٸ تەسٸلدەرٸن مەڭگەرگەن. سول ارقىلى كوميكستٸڭ دە نەشەمە تٷرٸن ۇسىنىپ وتىر.
ەلەم ەدەبيەتٸندەگٸ كوميكستەر تۋرالى ەڭگٸمە باسقا. ال ەلٸمٸزدەگٸ كوميكس جانرىنداعى شىعارمالارعا كەلسەك, ولاردىڭ قاراسى قالىڭ ەمەس. دٷكەن سٶرەلەرٸندە سامسىپ تۇرعاندارى كٶبٸنە اۋدارما ٶنٸمدەر. ولاردى ورىس تٸلٸندەگٸ كٸتاپتارمەن سالىستىرساق, باسىمدىق باسقا تٸلدٸڭ جاعىنا شىعىپ كەتەدٸ. ەرينە بۇعان بٸرەۋدٸ كٸنەلاپ وتىرعان جايىمىز جوق. بٷگٸندە كٸتاپ شىعارۋعا دا ەجەپتەۋٸر اقشا كەتەتٸندٸكتەن, شىعارماشىلىقپەن اينالىسۋ دا بٸرتٸندەپ بيزنەسكە اينالىپ بارا جاتقانى راس. ياعني كوميكس كٸتاپتاردىڭ دا بٷگٸنگٸ اياق الىسى ۇسىنىس پەن سۇرانىستى رەتتەپ وتىراتىن نارىقتىڭ زاڭدارىنا تەۋەلدٸ. دەسەك تە سوڭعى ۋاقىتتا وقۋشى جاستاردىڭ قولىنان كوميكس كٸتاپتاردى جيٸ بايقاپ جٷرمٸز. دەمەك, ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ قاس قاعىم سەتتٸك كونتەنتتەردٸ عانا كٶرٸپ, سوعان ەتٸ ٷيرەنگەن جاسٶسپٸرٸمدەر تۇتاس بٸر كٸتاپتى قامتيتىن رومانداردى, ول تۇرماق 40-50 بەتتەن تۇراتىن پوۆەستٸڭ ٶزٸن وقىعاننان گٶرٸ مينيماليزمگە نەگٸزدەلگەن قىسقا دا نۇسقا مەتٸندٸ كوميكستەرگە قىزىعادى.
بٸز سٶزگە تارتقان ەلوردالىق وقۋشى ايارۋ اقىلشا كٸتاپتى اسا بٸر جوعارى تالعاممەن وقىماسا دا, كٶبٸنە كوميكستەرگە كٶڭٸلٸ اۋىپ تۇراتىنىن جاسىرمادى.
"ەرينە, ٶزٸمە ۇناعان جاس وقىرماندارعا ارنالعان كٸتاپتاردى اتا-اناما الدىرتىپ وقىپ تۇرامىن. بٸراق كٶبٸنە كوميكستەر ۇنايدى. سەبەبٸ ونداعى سيۋجەت سۋرەتپەن سٷيەمەلدەنٸپ وتىرادى دا, سوڭىنا جەتكەنشە شارىقتاي تٷسٸپ, ٶزٸنە باۋراپ ەكەتەدٸ. كوميكس سونىسىمەن قىزىق. ونىڭ ٷستٸنە ٷي جۇمىسىن ورىنداۋ, قوسىمشا ساباقتارعا بارۋ دا ۋاقىتتى الاتىندىقتان ٷلكەن پوۆەستەردٸ وقۋعا ۋاقىت كٶپ بولا بەرمەيدٸ. شىنىمدى ايتسام, كٸتاپ وقىعىم-اق كەلەدٸ, بٸراق ۇزاق وقيعانى باياندايتىن رومان, كٶلەمدٸ پوۆەست وقۋعا ەلٸ دايىن ەمەس سيياقتىمىن. مٷمكٸن ٷلكەن كٸتاپتارعا دەگەن قۇشتارلىعىمدى وسى كوميكسكە دەگەن قىزىعۋشىلىعىم اشاتىن شىعار", – دەگەن ايارۋ وتاندىق كوميكستەر دە كٶپتەپ شىقسا دەگەن قالاۋىن ايتىپ قالدى.
"مەن ەلٸ قازاقستاندىق جازۋشىلار جازعان كوميكس كٸتاپتاردى وقىمادىم, انىعى ەلٸ كەزدەستٸرمەدٸم. كٶبٸنە شەتەلدٸك ٶنٸمدٸ الامىن. ەسٸرەسە تٷرٸك ەدەبيەتٸنٸڭ كوميكستەرٸ ۇنايدى. قازاقشا اۋدارماسى دا تٷسٸنٸكتٸ, وقۋعا جەڭٸل. دەسەك تە كوميكس شىعارمالاردان ٶزٸمٸزدٸڭ قازاق كەيٸپكەرلەرٸن كٶرگٸم كەلەدٸ. جاقىندا ەلٸمٸزدٸڭ داڭقتى سپورتشىلارى تۋرالى كوميكس شىققانىن ەستٸپ قۋانىپ قالدىم", – دەيدٸ استانا قالاسىنداعى №87 اباي اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازييانىڭ 7-سىنىپ وقۋشىسى ايارۋ اقىلشا.
ەرينە, قازاق تٸلٸندەگٸ كوميكستەر جوق دەپ بٸردەن كەسٸپ ايتۋدان اۋلاقپىز. Khancomics كومپانيياسىنا قاراستى «جەتٸ ەلەم», «ەركەتاي», «فيزيكا», «جەتٸسۋ», «ەرمەك باتىر», «وردا», «Kz-komiks», «التى ادام» دەپ اتالاتىن بالالارعا ارنالعان كوميكس جۋرنالدار بار. بٸراق بۇل باسىلىمداردىڭ اتى قازاقشا بولعانىمەن, مەتٸنٸنٸڭ بٷيرەگٸ كٶبٸنە ورىسشاعا بۇرىلىپ تۇر.
Qazcomics-تٸڭ دە ٶنٸمدەرٸ بارشىلىق. «ەڭلٸك-كەبەك», «كەنەسارى-ناۋرىزباي», «الپامىس باتىر», «قوزى كٶرپەش-بايان سۇلۋ» سىندى ليرو-ەپوستىق جىرلار مەن حاس باتىرلارىمىز جايلى ٶنٸمدەر دە ساتىلىپ جاتىر. بٸراق باتىرلار جىرىمەن عانا بۇل مەسەلەنٸ تولىق شەشٸپ تاستاۋ جەتكٸلٸكسٸز. بٷگٸنگٸ سۇرانىستاعى, زاماناۋي ترەندتەر تٶڭٸرەگٸندەگٸ شىعارمالارعا دا كٶبٸرەك مەن بەرگەن جٶن-اق.
بۇل پٸكٸرٸمٸزبەن اتىراۋلىق ستۋدەنت, بولاشاق جۋرناليست گٷلنەسٸپ بەيسەمباەۆانىڭ دا ويى ٷندەسە كەتتٸ. ونىڭ ايتۋىنشا, بٷگٸندە جاسٶسپٸرٸم بالالاردىڭ قولىنان تٷسپەيتٸن كوميكس كٸتاپتار شىققالى اتا-انالاردىڭ دا كٶڭٸلٸ كٶتەرٸڭكٸ ەكەن.
"ەڭ باستىسى بۇل كٸتاپ ۇيالى تەلەفون قاجەتتٸلٸگٸن ازايتتى. بالالار كوميكس وقۋعا اسىق بولسا, اتا-انالار بالاسىنىڭ وسى قادامىنا قۋانىپ جٷر. تٸپتٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە اتا-انالاردىڭ كوميكسكە قاتىستى جازعان پٸكٸرلەرٸنەن-اق مۇنداي كٸتاپتىڭ ەرەكشەلٸگٸن بايقاۋعا بولادى. بٸراق كوميكس كٸتابىنىڭ قازاقشا نۇسقالارى ٶتە از. جەنە وسى ولقى تۇستىڭ ورنىن تولتىرۋ ٷشٸن قازٸر قازاق قالامگەرلەرٸ ەرەكەت جاساپ جاتىر ەكەن. الدا قازاقشا نۇسقاداعى كوميكستەر كٶپتەپ شىعادى دەگەن ٷمٸتتەمٸز", – دەيدٸ اتىراۋلىق ستۋدەنت گ.بەيسەمباەۆا.
جاقىندا بەلگٸلٸ تەلەجۋرناليستەر ازامات ەبٸلقايىر مەن اسلان قاجەنوۆ تٶل ەدەبيەتٸمٸزدٸڭ قورجىنىن قازاقشا كوميكستەرمەن تولتىرعانىن كٶزٸ قاراقتى وقىرمان جاقسى بٸلەدٸ. وسى رەتتە جاس جازۋشى, قازاق بالالار ەدەبيەتٸنٸڭ بٷگٸنگٸ ٶكٸلدەرٸنٸڭ بٸرٸ ازامات ەبٸلقايىردىڭ «Facebook»-كە جازعان پٸكٸرٸن بٶلٸسۋدٸ جٶن كٶردٸك.
"فورماتى شاعىن, مازمۇنى تارتىمدى, سۋرەتٸ باۋراپ الاتىن كوميكس كٸتاپتار دٷكەندەردە سامسىپ تۇر. بٸراق سولاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ قاي تٸلدە? ەرينە, وسى سۇراققا كەلگەندە مٷدٸرٸپ قالامىز. ويىن بالاسىن جالت-جۇلت ەتكەن قىزىلدى-جاسىل سۋرەتٸمەن, باس الماي وقيتىن قىزعىلىقتى سيۋجەتٸمەن ەلٸتٸپ ەكەتەتٸن قازاقشا كوميكستەر ٶتە از. تٸپتٸ, جوقتىڭ قاسى. سٶز بەن سۋرەت ٶنەرٸن بٸر ارناعا توعىستىرعان كوميكستەر بەسەكەسٸندە ەسەمٸزدٸڭ كەتٸپ جاتقانى قىنجىلتادى. بٸراق سولاي ەكەن دەپ قاراپ وتىرمادىق, ەرينە. «بٸز نە ٸستەي الامىز?», «بالالار ەدەبيەتٸنە قالاي ٷلەس قوسامىز?», «انا تٸلٸمٸزدە قايتسەك كوميكس شىعارامىز?» دەگەن نيەتتەن تۋعان باستامامىز «قازاق چەمپيوندارى» اتاۋىمەن جارىققا شىقتى», –دەيدٸ ا.ەبٸلقايىر.
سپورت جۇلدىزدارىنا ارنالعان اتالعان باسپا ٶنٸمدەرٸنٸڭ باس-اياعى بەس كٸتاپ.
وندا ەلدوس سمەتوۆ, دەمەۋ جادىراەۆ, نازىم قىزايباي, نۇربەك ورالباي, گەنناديي گولوۆيكن سىندى چەمپيوندارىمىز بەن جٷلدەگەرلەرٸمٸزدٸڭ بالا شاعى, كەسٸبي سپورتتاعى قىزىقتى جايتتارى بالدىرعان تٸلٸنە, تانىمىنا ىڭعايلاپ بەرٸلگەن. اۆتوردىڭ ايتۋىنشا, كٸتاپتاعى وقيعالاردىڭ بەرٸ شىنايى وقيعاعا نەگٸزدەلگەن.
«تٶل ەدەبيەت مەن مەدەنيەتتٸ, تاريحىمىز بەن قۇندىلىقتارىمىزدى كوميكس تٷرٸندە جەتكٸزٸپ, دەرٸپتەۋ – ٶتە ۇتىمدى تەسٸل. سەبەبٸ, كوميكس – بالالارعا ارنالعان ەدەبيەتتٸڭ جاس, زاماناۋي جانرلارىنىڭ بٸرٸ», دەگەن جازۋشى ازامات ەبٸلقايىر نە سەبەپتٸ سپورتشىلاردى تاڭداعان سىرىمەن دە بٶلٸستٸ.
«كەزٸندە الاشتىقتار «بابامىز كەرەمەت ەدٸ», «باتىرلارىمىز شەتٸنەن دٷر ەدٸ», «ٶتكەن كٷنٸم تاماشا ەدٸ, اتالارىم-اي» دەگەن سىڭايدا شىعارما جازىپ پا ەدٸ? از. بٸرەن-ساران. ماعجاننىڭ «باتىر بايانى» بار. وندا دا ادام حاقى كٶتەرٸلگەن. بابانى شەتتەن تىس ۇلىقتاۋ, تاريحىمەن ماقتانۋ جوق. بەرٸ دە ٶز زامانداستارىنىڭ مۇڭىن, قۋانىشىن, جەڭٸسٸ مەن جەڭٸلٸسٸن شىعارماسىنا تۋ ەتتٸ.
"قازاق چەمپيوندارى» كوميكس كٸتاپتارىنىڭ كەيٸپكەرلەرٸنٸڭ بارلىعى ٶتكەن ۋاقىتتىڭ ادامدارى ەمەس. بەرٸ دە بٸزدٸڭ زامانداستارىمىز, ورتامىزدا جٷرگەن ازاماتتار. يە, پاريج وليمپياداسىنىڭ چەمپيونى ەلدوس سمەتوۆتٸ كوميكس كەيٸپكەرٸ قىلىپ, ٶسكەلەڭگە ٶنەگە ەتۋدٸڭ سەبەبٸ بار. ول قالاي دەسەڭٸز دە بٷگٸنگٸنٸڭ باتىرى, مىڭداعان جاس ەلدوستاردىڭ كۋميرٸ. جەر-جاھانداعى دجۋدوشىلارى مويىنداعان ٸرٸ سپورتشى. تٸرٸ تاريح, اڭىز ادام. ياعني, قاي سالانىڭ ادامىن جازبايىن, كەيٸپكەرٸم مەنٸڭ زامانداسىم بولۋى شارت. ادامدى تٸرٸسٸندە قۇرمەتتەپ, ايبىنىن اسىرىپ, كٸشٸگە ٶنەگە قىلايىق دەگەن مەسسەدج دە بار", –دەيدٸ ا.ەبٸلقايىر.
الدا ٶزگە دە جوسپارى بارىن جەتكٸزگەن جاس جازۋشى بۇيىرتسا عالىمدار جايلى دا كوميكس كٸتاپ شىعارۋدى ماقسات تۇتىپتى. جالپى, كٸمدٸ جازسا دا, قانداي جانردا ۇسىنسا دا, كٶزدەگەنٸ – بالالار ەدەبيەتٸنە قىزمەت قىلۋ ەكەنٸن ايتتى.
