Batysqazaqstandyq ǵalym filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor Murat Sabyr Qasym-Jomart Toqaevtyń «Abai jáne HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstan» atty maqalasyna bailanysty oi-tolǵamyn bildirdi, dep habarlaidy QazAqparat.
Onyń aitýynsha, maqalany Abaitanýdyń jańa baspaldaǵy dese bolady.
- Bul – uly aqynnyń rýhani murasyna HHI ǵasyr biiginen qaita úńilý, qaitalap oqý, halyqtyń tarihi jadysyn oiatý. Qazaqtyń Qabdolovy «Abai –bizdiń rýhani ákemiz» dep aityp ketken. Zamana ózgergende áke men balanyń, úshinshi urpaq nemereniń arasynda túsinbeýshilik, dúnietanym tartysy bolmai turmaidy. Degenmen bulardyń arasyn jipsiz bailap turǵan rýhani tin, tamyr bar. Osy tamyr úzilse, ult joǵalady, ózin-ózi tanymaityn dúbára tobyrǵa ainalady, - deidi ǵalym.
Qazaq ultynyń rýhani tamyry – Abai, Abai sóilegen til, Abai negizin qalaǵan jazba ádebiet. Sondyqtan Memleket basshysy «Onyń óleńderi men qara sózderinde ult bolmysy, bitimi, turmysy, tirshiligi, dúnietanymy, minezi, jany, dini, dili, tili, rýhy kórinis taýyp, keiin Abai álemi degen biregei qubylys retinde baǵalandy», - dep otyr.
Kezinde orys aqyny A.Tvardovskii «Pýshkinsiz barǵan kommýnizmnen ne úmit, ne qaiyr» degen edi. Biz, Qazaq eli Máńgilik el bolamyz desek, bolashaqqa Abaimen barýymyz qajet. «Abaidyń shyǵarmalaryna zer salsaq, onyń únemi eldiń alǵa jyljýyna, ósip-órkendeýine shyn nietimen tileýles bolǵanyn, osy ideiany barynsha dáriptegenin baiqaimyz. Al ilgerileýdiń negizi bilim men ǵylymda ekenin anyq bilemiz», - deidi avtor. Iá, HHI ǵasyr bilektiń emes, biliktiń zamany. Qazaq ultynyń ziiatker urpaǵy jeti jurttyń tilin, jeti túrli bilimdi bilýi tiis.
Maqalada Abai joly - halyq joly ekeni jan-jaqty ashylǵan. Sonymen qatar ár azamattyń memleket isine múddeles bolý qajettigi de ashyq aitylǵan. Uly Abai «Qalyń elim qazaǵym, qairan jurtym» dep nege kúńirendi. Sebebi ol eldikti oilady, memleketshildikti ańsady. Sybyrshyl, kúnshil, dańǵaza tobyrdy kórip, jany aýyrdy, kúiindi. Ulttyń sózin sóilep ózi tolyq adamǵa, tutas ulttyń ózine ainaldy. Qazaq jurtynyń dańǵyl joly - Abai kórsetken eńbek joly, erinbei eńbek etip, tilenbei mal taýyp, ata jolyn qýatyn patriot urpaq tárbieleý. Jahandanýǵa jamyrap, jat mádenietke isinip ketpeitin ata dástúr men ana tilge júrek qazyǵyn qadaǵan jas óskin eldiń bolashaǵy.
«Búginde babalar armandaǵan táýelsiz Qazaqstannyń tórinde otyryp, Abai zamanyndaǵy qazaq pen búgingi qazaqtyń aiyrmasy qandai degen suraqqa oilaný kerek siiaqty. Oza shaýyp báige aldyq pa, álde dúrmektiń ishinde bir-birimizdiń etegimizden tartyp júrmiz be? Jańa Qazaqstannyń ózegin quraityn jańa qoǵamnyń azamaty Abaisha aitqanda, aqyl, qairat, júrekti birdei ustaǵan tolyq adam bolý kerektigin Memleket basshysy tereń tolǵaǵan. «Ǵulama Abai – qazaq topyraǵynan shyqqan álemdik deńgeidegi kemeńger. Ol kúlli adamzat balasyna aqyl-oidyń jemisin syilady», - degen aishyqty sózi óz asylymyzdy tanýǵa shaqyrady. Ult ustazynyń ár sózinen taǵylym alyp, egemen elimizdiń eńsesin kóterý úshin, Abai tili, qazaq tili memlekettik til retinde órkendeýi úshin atqarar óreli ister kútip tur bizdi, aǵaiyn!» dep túiindedi oiyn Murat Sabyr.
