Til saiasaty komiteti onlain rejimde «Qazaq tilin ultaralyq qatynas tiline ainaldyrýdyń tiimdi joldary» taqyrybynda seminar-keńes ótkizdi, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Til taǵdyryn 30 jyl boiy aityp kelemiz. Eger osy baǵytpen júre bersek, elý, ne júz jyl ótýi múmkin. Biraq báribir zańdarymyzdy memlekettik tilde jazbaimyz. Sonda kimge qarailap júrmiz? Búgingi búldirshinderimizdiń qolynda basqa tildi kontent júrgenine kimdi aiyptaýǵa bolady. Olar erteń kim bolyp ósedi. Bul – ult qaýipsizdigi máselesi. Resmi túrde is-qaǵazdar men jinalystar memlekettik tilge kóshken. Esep boiynsha solai. Eger solai bolsa, aýdarma ne istep júr? Iaǵni qujattardyń bári áýeli oryssha daiyndalady da, sońynan qazaq tili júgirip júredi degen sóz. Memlekettik tildi ultaralyq qatynas tiline ainaldyrý – tek qazaqtardyń ǵana máselesi emes, elimizdiń ár azamatynyń atsalysatyn mártebesi», – dep atap kórsetti seminar barysynda Til saiasaty komitetiniń tóraǵasy Ádilbek Qaba.
Onlain bas qosý QHA tóraǵasynyń orynbasary Janseiit Túimebaevtyń kirispe sózimen bastaldy. Odan keiin sóz alǵan Pavlodar oblystyq evrei etno-mádeni birlestiginiń tóraǵasy Tatiana Slivinskaia el turǵyndarynyń jetpis paiyzdan astamy memleket quraýshy ult ókilderi, sol kópshilik azshylyqqa úlgi bolsa degen oi aitty. Óz kezeginde «Vatra» ýkrain mádeni ortalyǵynyń tóraǵasy Taras Chernega «Halyqty biriktiretin – birlik pen ortaq jalpy qundylyqtar. Sonyń eń ishindegi eń mańyzdysy – memlekettik til» ekenin jetkizdi.
Seminar barysynda «KAZAKH INVEST»UK» AQ baspasóz hatshysy Nikolai Pýtilinniń sózi myńdaǵan qazaqstandyq jastardyń júrek tolǵanysyn jetkizgendei boldy.
«Men úshin qazaq tili – jai ǵana til emes. Men úshin bul – ómirge jol ashqan bailyǵym. 24 jasymda birneshe telearnalarda, sonyń ishinde respýblikalyq telearnalarda, memlekettik organdarda jumys isteý múmkindigine ie boldym. Qazir men ulttyq kompaniianyń baspasóz hatshysymyn. Munyń bári qazaq tilin bilýdiń arqasynda. Bir ulttyń tili buzylsa, sol ulttyń rýhy men ádet-ǵurpy buzylady. Eger bir ulttyń rýhy men ádet-ǵurpy buzylsa, ádilet jáne aqiqat joǵalyp, jalpy halyq joiylýy múmkin. Qysqasy, bir ulttyń tili buzylsa, sol ulttyń keleshegi bolmaýy da múmkin. Mundai jaǵdai týyndaýdan buryn qaterdiń aldyn alý óte mańyzdy. Elimizdiń árbir azamaty bul sózdiń mańyzdylyǵyn, tereńdigin túsinip, sózden naqty iske, iaǵni tildi úirenýge kóshse. Ǵumyr báigesinde bizdiń qazaq tili óz báigesin alar!» - dedi ol.
«Ahyska» túrik etno-mádeni ortalyǵynyń tóraǵasy Ásker Piriev mynadai jan tebirenterlik oqiǵany aityp berdi. Isker bailanys ornatýǵa kelgen eýropalyq bir azamat qazaq tilin bilmei turǵan kásipkermen jumystas bolýdan bas tartypty. Sebebin surasa, týǵan elin qadirlemeitin adam eshnárseniń qadirin uǵa almaidy, qasietsiz adamdarmen kásip qurý qaýipti degen eken.
Almatylyq jas jigit Evgenii Demidenkonyń pikirinshe, til úiretý baǵytynda atqarylyp jatqan jumystarǵa eshqandai shek joq, biraq jastar arasyndaǵy nasihaty jetkiliksiz. Tildi qadaǵalaityn quzyrly oryndar quryp, talapty kúsheitý jóninde pikirler aityldy. Kezdesý sońynda naqty usynystar men pikirler eskerilip, respýblika jurtshylyǵyna úndeý jariialandy. Sondai-aq etnos ókilderi Prezidenttiń memlekettik tildi ultaralyq qatynas tiline ainaldyrý ideiasyn júzege asyrý maqsatynda til komiteti qasynan qurylǵan «Til qorǵandary» onlain tobyna qosylyp, qazaq tiliniń bedelin arttyryp, mártebesin kóterýge qatysýǵa niet bildirdi.
***
Ú N D E Ý
Biz etnomádeni birlestik basshylary!
- til saiasatyn júzege asyratyn 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamaǵa qazaq tiliniń qoldanysyn mindetteý normativterin bekitetin «Memlekettik til týraly» zań qabyldaýǵa; Qazaqstan Respýblikasyndaǵy til týraly zańyndaǵy «memlekettik tildi meńgerý – Qazaqstan Respýblikasynyń árbir azamatynyń paryzy» - degen 4-bapty, «memlekettik tildi meńgerý – Qazaqstan Respýblikasynyń árbir azamatynyń mindeti» dep aýystyrýǵa qajetti sharalardy engizý;
- Qazaqstan Respýblikasyndaǵy kez kelgen normativtik qujat, zań mátinin aldymen memlekettik tilde ázirleýdi uiymdastyratyn qanatqaqty (pilotnyi) jobany iske qosý;
- qazaq tilin meńgerý deńgeiin baǵalaýdyń QAZTEST júiesin qoǵamnyń ártúrli salasynda jumysqa ornalasý, qyzmetke turý barysynda irikteý erejelerine mindetti engizýdiń normativtik-quqyqtyq bazasyn ázirlep, quziretti mekemelermen kelisýdi uiymdastyrý;
- «Qazaq tili», «Qazaqstan tarihy» siiaqty oqý pánderiniń mazmunyna qazaq tiliniń etnosaralyq qatynas tili qyzmeti, onyń sol mártebede qalyptasý tarihyna qatysty júieli aqparattardy engizý sharalaryn qolǵa alý;
- syrttan kelgen migranttardyń tildik jáne mádeni beiimdelýi úshin memlekettik tildi qarapaiym deńgeide bilýin mindetteýdi, sertifikattaýdy qamtamasyz etetin normativtik baza ázirleý.
- qazaqtildi biznes-kommýnikatsiia alańdaryn keńeitýge jáne quraldaryn jetildirýge basymdyq berý;
- memlekettik emes kompaniia, jeke menshik mekemeler men qarjy, bank salasynyń uiym qyzmetkerlerin memlekettik tilde sóileýge yntalandyratyn normativter ázirleý jáne sharalar júiesin uiymdastyrý;
- memlekettik tildiń áleýmettik imidjin arttyrý maqsatynda jastar arasynda qazaqsha sóileýge shaqyratyn pikir alańdaryn, túrli aktsiialar, latyngrafikaly álipbidi engizýge bailanysty strit-art baiqaýlaryn ótkizýge qoldaý kórsetý kerek dep esepteimiz.
