تٸل ساياساتى كوميتەتٸ ونلاين رەجٸمدە «قازاق تٸلٸن ۇلتارالىق قاتىناس تٸلٸنە اينالدىرۋدىڭ تيٸمدٸ جولدارى» تاقىرىبىندا سەمينار-كەڭەس ٶتكٸزدٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«تٸل تاعدىرىن 30 جىل بويى ايتىپ كەلەمٸز. ەگەر وسى باعىتپەن جٷرە بەرسەك, ەلۋ, نە جٷز جىل ٶتۋٸ مٷمكٸن. بٸراق بەرٸبٸر زاڭدارىمىزدى مەملەكەتتٸك تٸلدە جازبايمىز. سوندا كٸمگە قارايلاپ جٷرمٸز? بٷگٸنگٸ بٷلدٸرشٸندەرٸمٸزدٸڭ قولىندا باسقا تٸلدٸ كونتەنت جٷرگەنٸنە كٸمدٸ ايىپتاۋعا بولادى. ولار ەرتەڭ كٸم بولىپ ٶسەدٸ. بۇل – ۇلت قاۋٸپسٸزدٸگٸ مەسەلەسٸ. رەسمي تٷردە ٸس-قاعازدار مەن جينالىستار مەملەكەتتٸك تٸلگە كٶشكەن. ەسەپ بويىنشا سولاي. ەگەر سولاي بولسا, اۋدارما نە ٸستەپ جٷر? ياعني قۇجاتتاردىڭ بەرٸ ەۋەلٸ ورىسشا دايىندالادى دا, سوڭىنان قازاق تٸلٸ جٷگٸرٸپ جٷرەدٸ دەگەن سٶز. مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ۇلتارالىق قاتىناس تٸلٸنە اينالدىرۋ – تەك قازاقتاردىڭ عانا مەسەلەسٸ ەمەس, ەلٸمٸزدٸڭ ەر ازاماتىنىڭ اتسالىساتىن مەرتەبەسٸ», – دەپ اتاپ كٶرسەتتٸ سەمينار بارىسىندا تٸل ساياساتى كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى ەدٸلبەك قابا.
ونلاين باس قوسۋ قحا تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى جانسەيٸت تٷيمەباەۆتىڭ كٸرٸسپە سٶزٸمەن باستالدى. ودان كەيٸن سٶز العان پاۆلودار وبلىستىق ەۆرەي ەتنو-مەدەني بٸرلەستٸگٸنٸڭ تٶراعاسى تاتيانا سليۆينسكايا ەل تۇرعىندارىنىڭ جەتپٸس پايىزدان استامى مەملەكەت قۇراۋشى ۇلت ٶكٸلدەرٸ, سول كٶپشٸلٸك ازشىلىققا ٷلگٸ بولسا دەگەن وي ايتتى. ٶز كەزەگٸندە «ۆاترا» ۋكراين مەدەني ورتالىعىنىڭ تٶراعاسى تاراس چەرنەگا «حالىقتى بٸرٸكتٸرەتٸن – بٸرلٸك پەن ورتاق جالپى قۇندىلىقتار. سونىڭ ەڭ ٸشٸندەگٸ ەڭ ماڭىزدىسى – مەملەكەتتٸك تٸل» ەكەنٸن جەتكٸزدٸ.
سەمينار بارىسىندا «KAZAKH INVEST»ۇك» اق باسپاسٶز حاتشىسى نيكولاي پۋتيليننٸڭ سٶزٸ مىڭداعان قازاقستاندىق جاستاردىڭ جٷرەك تولعانىسىن جەتكٸزگەندەي بولدى.
«مەن ٷشٸن قازاق تٸلٸ – جاي عانا تٸل ەمەس. مەن ٷشٸن بۇل – ٶمٸرگە جول اشقان بايلىعىم. 24 جاسىمدا بٸرنەشە تەلەارنالاردا, سونىڭ ٸشٸندە رەسپۋبليكالىق تەلەارنالاردا, مەملەكەتتٸك ورگانداردا جۇمىس ٸستەۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولدىم. قازٸر مەن ۇلتتىق كومپانييانىڭ باسپاسٶز حاتشىسىمىن. مۇنىڭ بەرٸ قازاق تٸلٸن بٸلۋدٸڭ ارقاسىندا. بٸر ۇلتتىڭ تٸلٸ بۇزىلسا, سول ۇلتتىڭ رۋحى مەن ەدەت-عۇرپى بۇزىلادى. ەگەر بٸر ۇلتتىڭ رۋحى مەن ەدەت-عۇرپى بۇزىلسا, ەدٸلەت جەنە اقيقات جوعالىپ, جالپى حالىق جويىلۋى مٷمكٸن. قىسقاسى, بٸر ۇلتتىڭ تٸلٸ بۇزىلسا, سول ۇلتتىڭ كەلەشەگٸ بولماۋى دا مٷمكٸن. مۇنداي جاعداي تۋىنداۋدان بۇرىن قاتەردٸڭ الدىن الۋ ٶتە ماڭىزدى. ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر ازاماتى بۇل سٶزدٸڭ ماڭىزدىلىعىن, تەرەڭدٸگٸن تٷسٸنٸپ, سٶزدەن ناقتى ٸسكە, ياعني تٸلدٸ ٷيرەنۋگە كٶشسە. عۇمىر بەيگەسٸندە بٸزدٸڭ قازاق تٸلٸ ٶز بەيگەسٸن الار!» - دەدٸ ول.
«احىسكا» تٷرٸك ەتنو-مەدەني ورتالىعىنىڭ تٶراعاسى ەسكەر پيريەۆ مىناداي جان تەبٸرەنتەرلٸك وقيعانى ايتىپ بەردٸ. ٸسكەر بايلانىس ورناتۋعا كەلگەن ەۋروپالىق بٸر ازامات قازاق تٸلٸن بٸلمەي تۇرعان كەسٸپكەرمەن جۇمىستاس بولۋدان باس تارتىپتى. سەبەبٸن سۇراسا, تۋعان ەلٸن قادٸرلەمەيتٸن ادام ەشنەرسەنٸڭ قادٸرٸن ۇعا المايدى, قاسيەتسٸز ادامدارمەن كەسٸپ قۇرۋ قاۋٸپتٸ دەگەن ەكەن.
الماتىلىق جاس جٸگٸت ەۆگەنيي دەميدەنكونىڭ پٸكٸرٸنشە, تٸل ٷيرەتۋ باعىتىندا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا ەشقانداي شەك جوق, بٸراق جاستار اراسىنداعى ناسيحاتى جەتكٸلٸكسٸز. تٸلدٸ قاداعالايتىن قۇزىرلى ورىندار قۇرىپ, تالاپتى كٷشەيتۋ جٶنٸندە پٸكٸرلەر ايتىلدى. كەزدەسۋ سوڭىندا ناقتى ۇسىنىستار مەن پٸكٸرلەر ەسكەرٸلٸپ, رەسپۋبليكا جۇرتشىلىعىنا ٷندەۋ جارييالاندى. سونداي-اق ەتنوس ٶكٸلدەرٸ پرەزيدەنتتٸڭ مەملەكەتتٸك تٸلدٸ ۇلتارالىق قاتىناس تٸلٸنە اينالدىرۋ يدەياسىن جٷزەگە اسىرۋ ماقساتىندا تٸل كوميتەتٸ قاسىنان قۇرىلعان «تٸل قورعاندارى» ونلاين توبىنا قوسىلىپ, قازاق تٸلٸنٸڭ بەدەلٸن ارتتىرىپ, مەرتەبەسٸن كٶتەرۋگە قاتىسۋعا نيەت بٸلدٸردٸ.
***
ٷ ن د ە ۋ
بٸز ەتنومەدەني بٸرلەستٸك باسشىلارى!
- تٸل ساياساتىن جٷزەگە اسىراتىن 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان مەملەكەتتٸك باعدارلاماعا قازاق تٸلٸنٸڭ قولدانىسىن مٸندەتتەۋ نورماتيۆتەرٸن بەكٸتەتٸن «مەملەكەتتٸك تٸل تۋرالى» زاڭ قابىلداۋعا; قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تٸل تۋرالى زاڭىنداعى «مەملەكەتتiك تiلدi مەڭگەرۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەربiر ازاماتىنىڭ پارىزى» - دەگەن 4-باپتى, «مەملەكەتتiك تiلدi مەڭگەرۋ – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەربiر ازاماتىنىڭ مٸندەتٸ» دەپ اۋىستىرۋعا قاجەتتٸ شارالاردى ەنگٸزۋ;
- قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى كەز كەلگەن نورماتيۆتٸك قۇجات, زاڭ مەتٸنٸن الدىمەن مەملەكەتتٸك تٸلدە ەزٸرلەۋدٸ ۇيىمداستىراتىن قاناتقاقتى (پيلوتنىي) جوبانى ٸسكە قوسۋ;
- قازاق تٸلٸن مەڭگەرۋ دەڭگەيٸن باعالاۋدىڭ قازتەست جٷيەسٸن قوعامنىڭ ەرتٷرلٸ سالاسىندا جۇمىسقا ورنالاسۋ, قىزمەتكە تۇرۋ بارىسىندا ٸرٸكتەۋ ەرەجەلەرٸنە مٸندەتتٸ ەنگٸزۋدٸڭ نورماتيۆتٸك-قۇقىقتىق بازاسىن ەزٸرلەپ, قۇزٸرەتتٸ مەكەمەلەرمەن كەلٸسۋدٸ ۇيىمداستىرۋ;
- «قازاق تٸلٸ», «قازاقستان تاريحى» سيياقتى وقۋ پەندەرٸنٸڭ مازمۇنىنا قازاق تٸلٸنٸڭ ەتنوسارالىق قاتىناس تٸلٸ قىزمەتٸ, ونىڭ سول مەرتەبەدە قالىپتاسۋ تاريحىنا قاتىستى جٷيەلٸ اقپاراتتاردى ەنگٸزۋ شارالارىن قولعا الۋ;
- سىرتتان كەلگەن ميگرانتتاردىڭ تٸلدٸك جەنە مەدەني بەيٸمدەلۋٸ ٷشٸن مەملەكەتتٸك تٸلدٸ قاراپايىم دەڭگەيدە بٸلۋٸن مٸندەتتەۋدٸ, سەرتيفيكاتتاۋدى قامتاماسىز ەتەتٸن نورماتيۆتٸك بازا ەزٸرلەۋ.
- قازاقتٸلدٸ بيزنەس-كوممۋنيكاتسييا الاڭدارىن كەڭەيتۋگە جەنە قۇرالدارىن جەتٸلدٸرۋگە باسىمدىق بەرۋ;
- مەملەكەتتٸك ەمەس كومپانييا, جەكە مەنشٸك مەكەمەلەر مەن قارجى, بانك سالاسىنىڭ ۇيىم قىزمەتكەرلەرٸن مەملەكەتتٸك تٸلدە سٶيلەۋگە ىنتالاندىراتىن نورماتيۆتەر ەزٸرلەۋ جەنە شارالار جٷيەسٸن ۇيىمداستىرۋ;
- مەملەكەتتٸك تٸلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك يميدجٸن ارتتىرۋ ماقساتىندا جاستار اراسىندا قازاقشا سٶيلەۋگە شاقىراتىن پٸكٸر الاڭدارىن, تٷرلٸ اكتسييالار, لاتىنگرافيكالى ەلٸپبيدٸ ەنگٸزۋگە بايلانىستى ستريت-ارت بايقاۋلارىن ٶتكٸزۋگە قولداۋ كٶرسەتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸز.
