Búginde qazaqtyń tazysy azaiyp ketkeni jáne onyń biregei qasietteri joiyla bastaǵany aitylyp júr. Ózge turmaq, ózimizge jat bola bastaǵan qumai tazymyzdy qalai saqtap qalamyz? Kókeide júrgen osy suraq tóńireginde qandai jumystar atqarylyp jatqanyn Ult.kz tilshisi anyqtap kórdi.
«Kazakh tazy» jobasy aiasynda tazynyń ultymyzǵa tán tuqymyn Qazaqstannyń halyqaralyq arenadaǵy ulttyq brendine ainaldyrý maqsatynda jumystar qolǵa alyna bastady. Byltyr Halyqaralyq kinologiialyq federatsiia bizdiń tazymyzdyń qanyn taza dep moiyndap, sony rastaityn tiisti qujatyna tazyny qazaqqa tán tekti janýar dep mórlep berdi.
Osy bastamanyń aiasynda qolǵa alynǵan sońǵy ári jaýapty is-shara byltyr Astana qalasyndaǵy «EXPO» Halyqaralyq kórme ortalyǵynda uiymdastyrlǵan. Iaǵni onda Qazaqstan Kinologtar odaǵynyń uiymdastyrýymen itter kórmesi ótti. Onda arnaiy halyqaralyq komissiia elimizdiń ár qiyrynan kelgen 100-ge jýyq qazaqtyń tazy tuqymdy itin kóz aldarynan júgirtip, qulaǵynyń kólemin ólshep, tisin ashyp kórip, biraz zerttegen-di. Ondaǵy maqsat – qazaqtyń tazysyn álemdik deńgeide moiyndap, ulttyq brendke ainaldyrý edi.
Sol jolǵy kórmege elimizdiń Ekologiia jáne tabiǵi resýrstar ministri Erlan Nysanbaev qatysyp, XX ǵasyrda osy tanymal it tuqymynyń sany kúrt azaia bastaǵanyn, tipti, joiylýdyń az-aq aldynda qalǵanyn aitty.
«Sondai-aq asyl tuqymdy saqtap qalý máselesine tiisti kóńil bólinbeýiniń saldarynan tazy ózine tán bastapqy qasietterinen airyla bastady. Osyǵan bailanysty memleket qazaqtyń it tuqymdaryn qorǵaý jáne ósimin molaitý máselesine erekshe nazar aýdaryp otyr. Qazaq itin saqtaý jáne ósimin molaitý máseleleri zańnamalyq deńgeide bekitildi. Memleket basshysy tiisti zańǵa qol qoidy. Qazaqstan men Dúniejúzilik kinologiialyq qoǵamdastyqtyń mádeni murasynyń mańyzdy bóligi sanalatyn it tuqymdaryn saqtaý úshin Qazaqstan halyqaralyq deńgeide yntymaqtastyqqa árkez ashyq», – dedi E.Nysanbaev.
Al Halyqaralyq kinologiia federatsiiasynyń atqarýshy direktory Iv De Klerg:
«Biz qazaq tazysyn moiyndaý maqsatynda zertteý jumystaryn júrgizip, tiisti qujattardy jinaý úshin Qazaqstanǵa keldik. Óz atymnan jáne áriptesterimniń atynan Qazaqstan kinologtar odaǵyna, olardyń osy iske sińirgen eńbegin baǵalap, protsedýraǵa barynsha daiyndalǵany úshin alǵys aitamyn. Biz bul tuqym týraly biraz málimetke qanyqtyq», – degen edi Klerk myrza.
Osylaisha, arnaiy qurylǵan komissiia Qazaqstanda bekitilgen «qazaqy tazy» tuqymynyń standartyn jáne elde usynylǵan itterdiń sanyn zerttep, biraz derek jinap ketken.
Sol kórmeniń qorytyndysy boiynsha Halyqaralyq kinologiia federatsiianyń Bas komitetiniń sheshimimen «Kazakh tazy» Qazaqstannyń ulttyq tuqymy jáne brendi dep tanyldy.
Jýyrda bul másele Ulttyq quryltaidyń Býrabaidaǵy tórtinshi otyrysynda da aityldy. Prezident Qasym-Jomart Toqaev jeti qazynamyzdyń qataryna kiretin tazyny halyqaralyq tizimge engize alǵanymyzdy aita kele, ań aýlaityn airyqsha qasietteri bar qazaqy ittiń tuqymyn endi búkil álem biletinin maqtanyshpen jetkizdi.
«Jaqynda men Parijde Elisei saraiynda boldym. Frantsiia Prezidenti Emmaniýel Makronǵa syilaǵan qos tazyny kórdim. Frantsiialyqtar tazylardyń erekshe qabiletine tánti», – dedi Memleket basshysy.
Dese de tazyny syrttai tamashalap, tánti bolý, ony asqan rizashylyqpen aýyzsha maqtanyp júre berý jetkiliksiz. Tazynyń qandai it ekenin, onyń ózge saqqulaqtardan nendei qasietterimen erekshelenetinin sol tazyny ainalyp-tolǵanyp, kútip-ustap júrgender ǵana bilmese, qalyń jurtshylyqtyń habary shamaly-aq. Burynǵy sal-seriler zamanyndaǵy saiatshylyq ta kelmeske ketkeli qashan.
Senat depýtaty, belgili jýrnalist Bibigúl Jeksenbai jýyrda palata otyrystarynyń birinde tazynyń tazalyǵyn saqtap qalý men tanymaldyǵyn arttyrý isine qatysty úlken másele kóterdi. Depýtat qazaqtyń qumai tazysyn mádeni muranyń bir bóligi ǵana emes, sonymen birge ulttyq biregeiliktiń mańyzdy simvoly ekenin aitty.
«Memleket basshysy qazaq tazysyn qorǵaý boiynsha naqty sharalardyń qajettiligi týraly birneshe ret aitty. Arnaiy zań qabyldanyp, birqatar máseleler de qamtylyp jatyr. Degenmen tazy tuqymynyń tazalyǵyn saqtaý jáne onyń shetelge baqylaýsyz shyǵarylýyn boldyrmaý úshin qosymsha tiisti ózgerister engizý qajettigi máselesin de mamandar kóterip otyr», – dedi B.Jeksenbai.
Foto: turkystan.kz
«Tazyny basqa tuqymdarmen býdandastyrý onyń biregei qasietterin saqtap qalýǵa eleýli qaýip tóndiredi»
Ol álemdik tájiribe kórsetkendei, kóptegen elder biregei it tuqymdaryn qorǵaý úshin arnaiy zańdar qabyldap alǵanyn jetkizdi.
«Mysaly, Japoniiada akita-iný men siba-inýdy, Túrkiiada kangaldy, Túrikmenstanda alabaidy syrtqa áketýge tiym salynǵan. Bul tuqymdardy áketý memlekettik litsenziia bolǵan jaǵdaida ǵana múmkin bolady. Qazaqstan da bul baǵytta qatań sharalardy qolǵa alǵan jón. Qumaidy eksporttaýǵa tolyq tyiym salý, ne tiisti memlekettik organdardan arnaiy ruqsat alýdy mindetteý kerek», – dedi senator.
Sonymen qatar Bibigúl Jeksenbai qazaqtyń qumai tazysyn basqa tuqymdarmen býdandastyrý onyń biregei qasietterin saqtap qalýǵa eleýli qaýip tóndiretinin eskertip, zoolog Konstantin Plahovtyń aitýynsha, eger bul tájiribe jalǵasa berse, taza qandy qumai tazylar qurdymǵa ketýi múmkin ekenine nazar aýdardy.
Sondai-aq depýtattyń aitýynsha, ulttyq kinologtar qaýymdastyǵy ókilderiniń pikirinshe, elimizde tazy men tóbet kúni dep belgilengen 3 qyrkúiek – tarihi jáne mádeni dástúrlerge tolyǵymen sáikes kelmeitinin atap ótti.
«Qazaq ańshylyq mádenietinde tazy men tóbet – tek it tuqymy ǵana emes, kóshpendilerdiń serikteri, ańshylyq pen dala ómiriniń simvoly. Dástúr boiynsha, Qazaqstanda ań aýlaý maýsymy qarasha aiynda, alǵashqy qalyń qar túsken kez – qansonarda bastalady. Tazy men tóbet kúnin osy kezeńge orailastyryp, qarashanyń birinshi jeksenbisine belgileýdi qarastyrǵan jón. Bul – merekeniń ańshylyq, saiatshylyq dástúrlerimen bailanysyn kúsheitedi jáne dalalyq ań aýlaý men ulttyq sport túrlerin qosa alǵanda, taqyryptyq is-sharalardy uiymdastyrýǵa múmkindik beredi», –deidi depýtat B.Jeksenbai.
Osylaisha, ol tazy men tóbet kúnin dástúrli ańshylyq maýsymynyń resmi ashylýymen bailanystyra otyryp, qarashanyń birinshi aptasyna aýystyrýdy usyndy. Bul merekeniń mánin arttyrsa, ekinshiden qansonarda arnaiy halyqaralyq festival ótkizý – qazaq tazysynyń brend retinde qalyptastyrýǵa jol ashatynyn da jetkizdi.
Qazaqtyń tazysy týraly kino túsirý usynyldy
Sonymen qosa, Senat depýtaty tazynyń qundy qazyna ekenin dáripteý úshin arnaiy kórkem film túsirýdi usyndy.
«Qazaq ádebietinde erekshe oryn alatyn kórnekti jazýshy Muhtar Maǵaýinniń «Tazynyń ólimi» hikaiaty – adaldyq pen janqiiarlyqtyń shynaiy beinesin kórsetetin týyndy. Bul shyǵarma ulttyq qundylyqtardy dáripteý, janýar men adamnyń arasyndaǵy tereń bailanys pen adaldyqtyń mánin uǵyndyrý turǵysynan mańyzdy. Búginde álem Japoniianyń Hatikosyn adaldyqtyń simvoly retinde tanidy. Alaida qazaq dalasynda dál sondai adaldyqtyń úlgisi bolǵan Lashyn tazysynyń oqiǵasy bar. Ol – tek bir iesine emes, tutas qazaqy bolmys pen ulttyq rýhqa adaldyqtyń kórinisi», – deidi B.Jeksenbai.
Osy oraida ol «Tazynyń ólimi» shyǵarmasynyń jelisi negizinde tolyqmetrajdy kórkem film túsirý – qazaq mádenieti men kinematografiiasy úshin úlken jetistik bolyp, qazaq tazysynyń álemdik simvolǵa ainalýyna jol ashar edi degen oiyn ortaǵa saldy.
