بٷگٸندە قازاقتىڭ تازىسى ازايىپ كەتكەنٸ جەنە ونىڭ بٸرەگەي قاسيەتتەرٸ جويىلا باستاعانى ايتىلىپ جٷر. ٶزگە تۇرماق, ٶزٸمٸزگە جات بولا باستاعان قۇماي تازىمىزدى قالاي ساقتاپ قالامىز? كٶكەيدە جٷرگەن وسى سۇراق تٶڭٸرەگٸندە قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقانىن Ult.kz تٸلشٸسٸ انىقتاپ كٶردٸ.
«Kazakh tazy» جوباسى اياسىندا تازىنىڭ ۇلتىمىزعا تەن تۇقىمىن قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ارەناداعى ۇلتتىق برەندٸنە اينالدىرۋ ماقساتىندا جۇمىستار قولعا الىنا باستادى. بىلتىر حالىقارالىق كينولوگييالىق فەدەراتسييا بٸزدٸڭ تازىمىزدىڭ قانىن تازا دەپ مويىنداپ, سونى راستايتىن تيٸستٸ قۇجاتىنا تازىنى قازاققا تەن تەكتٸ جانۋار دەپ مٶرلەپ بەردٸ.
وسى باستامانىڭ اياسىندا قولعا الىنعان سوڭعى ەرٸ جاۋاپتى ٸس-شارا بىلتىر استانا قالاسىنداعى «EXPO» حالىقارالىق كٶرمە ورتالىعىندا ۇيىمداستىرلعان. ياعني وندا قازاقستان كينولوگتار وداعىنىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن يتتەر كٶرمەسٸ ٶتتٸ. وندا ارنايى حالىقارالىق كوميسسييا ەلٸمٸزدٸڭ ەر قيىرىنان كەلگەن 100-گە جۋىق قازاقتىڭ تازى تۇقىمدى يتٸن كٶز الدارىنان جٷگٸرتٸپ, قۇلاعىنىڭ كٶلەمٸن ٶلشەپ, تٸسٸن اشىپ كٶرٸپ, بٸراز زەرتتەگەن-دٸ. ونداعى ماقسات – قازاقتىڭ تازىسىن ەلەمدٸك دەڭگەيدە مويىنداپ, ۇلتتىق برەندكە اينالدىرۋ ەدٸ.
سول جولعى كٶرمەگە ەلٸمٸزدٸڭ ەكولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترٸ ەرلان نىسانباەۆ قاتىسىپ, XX عاسىردا وسى تانىمال يت تۇقىمىنىڭ سانى كٷرت ازايا باستاعانىن, تٸپتٸ, جويىلۋدىڭ از-اق الدىندا قالعانىن ايتتى.
«سونداي-اق اسىل تۇقىمدى ساقتاپ قالۋ مەسەلەسٸنە تيٸستٸ كٶڭٸل بٶلٸنبەۋٸنٸڭ سالدارىنان تازى ٶزٸنە تەن باستاپقى قاسيەتتەرٸنەن ايرىلا باستادى. وسىعان بايلانىستى مەملەكەت قازاقتىڭ يت تۇقىمدارىن قورعاۋ جەنە ٶسٸمٸن مولايتۋ مەسەلەسٸنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ وتىر. قازاق يتٸن ساقتاۋ جەنە ٶسٸمٸن مولايتۋ مەسەلەلەرٸ زاڭنامالىق دەڭگەيدە بەكٸتٸلدٸ. مەملەكەت باسشىسى تيٸستٸ زاڭعا قول قويدى. قازاقستان مەن دٷنيەجٷزٸلٸك كينولوگييالىق قوعامداستىقتىڭ مەدەني مۇراسىنىڭ ماڭىزدى بٶلٸگٸ سانالاتىن يت تۇقىمدارىن ساقتاۋ ٷشٸن قازاقستان حالىقارالىق دەڭگەيدە ىنتىماقتاستىققا ەركەز اشىق», – دەدٸ ە.نىسانباەۆ.
ال حالىقارالىق كينولوگييا فەدەراتسيياسىنىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى يۆ دە كلەرگ:
«بٸز قازاق تازىسىن مويىنداۋ ماقساتىندا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزٸپ, تيٸستٸ قۇجاتتاردى جيناۋ ٷشٸن قازاقستانعا كەلدٸك. ٶز اتىمنان جەنە ەرٸپتەستەرٸمنٸڭ اتىنان قازاقستان كينولوگتار وداعىنا, ولاردىڭ وسى ٸسكە سٸڭٸرگەن ەڭبەگٸن باعالاپ, پروتسەدۋراعا بارىنشا دايىندالعانى ٷشٸن العىس ايتامىن. بٸز بۇل تۇقىم تۋرالى بٸراز مەلٸمەتكە قانىقتىق», – دەگەن ەدٸ كلەرك مىرزا.
وسىلايشا, ارنايى قۇرىلعان كوميسسييا قازاقستاندا بەكٸتٸلگەن «قازاقى تازى» تۇقىمىنىڭ ستاندارتىن جەنە ەلدە ۇسىنىلعان يتتەردٸڭ سانىن زەرتتەپ, بٸراز دەرەك جيناپ كەتكەن.
سول كٶرمەنٸڭ قورىتىندىسى بويىنشا حالىقارالىق كينولوگييا فەدەراتسييانىڭ باس كوميتەتٸنٸڭ شەشٸمٸمەن «Kazakh tazy» قازاقستاننىڭ ۇلتتىق تۇقىمى جەنە برەندٸ دەپ تانىلدى.
جۋىردا بۇل مەسەلە ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ بۋرابايداعى تٶرتٸنشٸ وتىرىسىندا دا ايتىلدى. پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جەتٸ قازىنامىزدىڭ قاتارىنا كٸرەتٸن تازىنى حالىقارالىق تٸزٸمگە ەنگٸزە العانىمىزدى ايتا كەلە, اڭ اۋلايتىن ايرىقشا قاسيەتتەرٸ بار قازاقى يتتٸڭ تۇقىمىن ەندٸ بٷكٸل ەلەم بٸلەتٸنٸن ماقتانىشپەن جەتكٸزدٸ.
«جاقىندا مەن پاريجدە ەليسەي سارايىندا بولدىم. فرانتسييا پرەزيدەنتٸ ەممانيۋەل ماكرونعا سىيلاعان قوس تازىنى كٶردٸم. فرانتسييالىقتار تازىلاردىڭ ەرەكشە قابٸلەتٸنە تەنتٸ», – دەدٸ مەملەكەت باسشىسى.
دەسە دە تازىنى سىرتتاي تاماشالاپ, تەنتٸ بولۋ, ونى اسقان ريزاشىلىقپەن اۋىزشا ماقتانىپ جٷرە بەرۋ جەتكٸلٸكسٸز. تازىنىڭ قانداي يت ەكەنٸن, ونىڭ ٶزگە ساققۇلاقتاردان نەندەي قاسيەتتەرٸمەن ەرەكشەلەنەتٸنٸن سول تازىنى اينالىپ-تولعانىپ, كٷتٸپ-ۇستاپ جٷرگەندەر عانا بٸلمەسە, قالىڭ جۇرتشىلىقتىڭ حابارى شامالى-اق. بۇرىنعى سال-سەرٸلەر زامانىنداعى ساياتشىلىق تا كەلمەسكە كەتكەلٸ قاشان.
سەنات دەپۋتاتى, بەلگٸلٸ جۋرناليست بيبٸگٷل جەكسەنباي جۋىردا پالاتا وتىرىستارىنىڭ بٸرٸندە تازىنىڭ تازالىعىن ساقتاپ قالۋ مەن تانىمالدىعىن ارتتىرۋ ٸسٸنە قاتىستى ٷلكەن مەسەلە كٶتەردٸ. دەپۋتات قازاقتىڭ قۇماي تازىسىن مەدەني مۇرانىڭ بٸر بٶلٸگٸ عانا ەمەس, سونىمەن بٸرگە ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸڭ ماڭىزدى سيمۆولى ەكەنٸن ايتتى.
«مەملەكەت باسشىسى قازاق تازىسىن قورعاۋ بويىنشا ناقتى شارالاردىڭ قاجەتتٸلٸگٸ تۋرالى بٸرنەشە رەت ايتتى. ارنايى زاڭ قابىلدانىپ, بٸرقاتار مەسەلەلەر دە قامتىلىپ جاتىر. دەگەنمەن تازى تۇقىمىنىڭ تازالىعىن ساقتاۋ جەنە ونىڭ شەتەلگە باقىلاۋسىز شىعارىلۋىن بولدىرماۋ ٷشٸن قوسىمشا تيٸستٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزۋ قاجەتتٸگٸ مەسەلەسٸن دە ماماندار كٶتەرٸپ وتىر», – دەدٸ ب.جەكسەنباي.
فوتو: turkystan.kz
«تازىنى باسقا تۇقىمدارمەن بۋدانداستىرۋ ونىڭ بٸرەگەي قاسيەتتەرٸن ساقتاپ قالۋعا ەلەۋلٸ قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ»
ول ەلەمدٸك تەجٸريبە كٶرسەتكەندەي, كٶپتەگەن ەلدەر بٸرەگەي يت تۇقىمدارىن قورعاۋ ٷشٸن ارنايى زاڭدار قابىلداپ العانىن جەتكٸزدٸ.
«مىسالى, جاپونييادا اكيتا-ينۋ مەن سيبا-ينۋدى, تٷركييادا كانگالدى, تٷرٸكمەنستاندا الابايدى سىرتقا ەكەتۋگە تيىم سالىنعان. بۇل تۇقىمداردى ەكەتۋ مەملەكەتتٸك ليتسەنزييا بولعان جاعدايدا عانا مٷمكٸن بولادى. قازاقستان دا بۇل باعىتتا قاتاڭ شارالاردى قولعا العان جٶن. قۇمايدى ەكسپورتتاۋعا تولىق تىيىم سالۋ, نە تيٸستٸ مەملەكەتتٸك ورگانداردان ارنايى رۇقسات الۋدى مٸندەتتەۋ كەرەك», – دەدٸ سەناتور.
سونىمەن قاتار بيبٸگٷل جەكسەنباي قازاقتىڭ قۇماي تازىسىن باسقا تۇقىمدارمەن بۋدانداستىرۋ ونىڭ بٸرەگەي قاسيەتتەرٸن ساقتاپ قالۋعا ەلەۋلٸ قاۋٸپ تٶندٸرەتٸنٸن ەسكەرتٸپ, زوولوگ كونستانتين پلاحوۆتىڭ ايتۋىنشا, ەگەر بۇل تەجٸريبە جالعاسا بەرسە, تازا قاندى قۇماي تازىلار قۇردىمعا كەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸنە نازار اۋداردى.
سونداي-اق دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق كينولوگتار قاۋىمداستىعى ٶكٸلدەرٸنٸڭ پٸكٸرٸنشە, ەلٸمٸزدە تازى مەن تٶبەت كٷنٸ دەپ بەلگٸلەنگەن 3 قىركٷيەك – تاريحي جەنە مەدەني دەستٷرلەرگە تولىعىمەن سەيكەس كەلمەيتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ.
«قازاق اڭشىلىق مەدەنيەتٸندە تازى مەن تٶبەت – تەك يت تۇقىمى عانا ەمەس, كٶشپەندٸلەردٸڭ سەرٸكتەرٸ, اڭشىلىق پەن دالا ٶمٸرٸنٸڭ سيمۆولى. دەستٷر بويىنشا, قازاقستاندا اڭ اۋلاۋ ماۋسىمى قاراشا ايىندا, العاشقى قالىڭ قار تٷسكەن كەز – قانسوناردا باستالادى. تازى مەن تٶبەت كٷنٸن وسى كەزەڭگە ورايلاستىرىپ, قاراشانىڭ بٸرٸنشٸ جەكسەنبٸسٸنە بەلگٸلەۋدٸ قاراستىرعان جٶن. بۇل – مەرەكەنٸڭ اڭشىلىق, ساياتشىلىق دەستٷرلەرٸمەن بايلانىسىن كٷشەيتەدٸ جەنە دالالىق اڭ اۋلاۋ مەن ۇلتتىق سپورت تٷرلەرٸن قوسا العاندا, تاقىرىپتىق ٸس-شارالاردى ۇيىمداستىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ», –دەيدٸ دەپۋتات ب.جەكسەنباي.
وسىلايشا, ول تازى مەن تٶبەت كٷنٸن دەستٷرلٸ اڭشىلىق ماۋسىمىنىڭ رەسمي اشىلۋىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, قاراشانىڭ بٸرٸنشٸ اپتاسىنا اۋىستىرۋدى ۇسىندى. بۇل مەرەكەنٸڭ مەنٸن ارتتىرسا, ەكٸنشٸدەن قانسوناردا ارنايى حالىقارالىق فەستيۆال ٶتكٸزۋ – قازاق تازىسىنىڭ برەند رەتٸندە قالىپتاستىرۋعا جول اشاتىنىن دا جەتكٸزدٸ.
قازاقتىڭ تازىسى تۋرالى كينو تٷسٸرۋ ۇسىنىلدى
سونىمەن قوسا, سەنات دەپۋتاتى تازىنىڭ قۇندى قازىنا ەكەنٸن دەرٸپتەۋ ٷشٸن ارنايى كٶركەم فيلم تٷسٸرۋدٸ ۇسىندى.
«قازاق ەدەبيەتٸندە ەرەكشە ورىن الاتىن كٶرنەكتٸ جازۋشى مۇحتار ماعاۋيننٸڭ «تازىنىڭ ٶلٸمٸ» حيكاياتى – ادالدىق پەن جانقييارلىقتىڭ شىنايى بەينەسٸن كٶرسەتەتٸن تۋىندى. بۇل شىعارما ۇلتتىق قۇندىلىقتاردى دەرٸپتەۋ, جانۋار مەن ادامنىڭ اراسىنداعى تەرەڭ بايلانىس پەن ادالدىقتىڭ مەنٸن ۇعىندىرۋ تۇرعىسىنان ماڭىزدى. بٷگٸندە ەلەم جاپونييانىڭ حاتيكوسىن ادالدىقتىڭ سيمۆولى رەتٸندە تانيدى. الايدا قازاق دالاسىندا دەل سونداي ادالدىقتىڭ ٷلگٸسٸ بولعان لاشىن تازىسىنىڭ وقيعاسى بار. ول – تەك بٸر يەسٸنە ەمەس, تۇتاس قازاقى بولمىس پەن ۇلتتىق رۋحقا ادالدىقتىڭ كٶرٸنٸسٸ», – دەيدٸ ب.جەكسەنباي.
وسى ورايدا ول «تازىنىڭ ٶلٸمٸ» شىعارماسىنىڭ جەلٸسٸ نەگٸزٸندە تولىقمەتراجدى كٶركەم فيلم تٷسٸرۋ – قازاق مەدەنيەتٸ مەن كينەماتوگرافيياسى ٷشٸن ٷلكەن جەتٸستٸك بولىپ, قازاق تازىسىنىڭ ەلەمدٸك سيمۆولعا اينالۋىنا جول اشار ەدٸ دەگەن ويىن ورتاعا سالدى.
