Qazaq óz jerin ózi igere alady

Qazaq óz jerin ózi igere alady

«Naǵyz patriot – óz elin maqtaityn adam qaita kemshilikterdi kórip,
unamsyz tustardy jóndeýge yqpal etetin adam»
Nursultan Nazarbaev

«Biliktiń qateligin túzeý joldaryn emes,
kórsetý arqyly onyń ómirin  uzartýdamyz»    
 Sabir Rýstamhanly[1]

QAZAQSTAN RESPÝBLIKASYNYŃ  PREZIDENTI  N.Á.NAZARBAEVQA

Ú N D E Ý

“Jer taǵdyryn agrarlyq-ónerkásiptik keshenniń jumys isteý saiasatyn jańǵyrta birge sheshý týraly”

    “Dos jylatyp aitady”
halyq maqaly

Jer ómirdiń negizi bolsa da aýyl sharýashylyǵynyń eńbek quraly, eńbek zaty. Ony qoldanýdyń tiimdiligi óndiristik qatynastarǵa tikelei táýeldi.

Bul qatynastar bolshevikter zamanynan beri saiasi kózqaraspan oisha qurylyp, syldyr sózben “negizdelip”, naqty jaǵdaidan týyndamai[2], kerisinshe ózimbilemdeýshilikpen ornatylýmen keledi. Sondyqtan shynaiy jaǵdaimen sanaspaǵan bul yqtiiarshyldyq salany otyzynshy jyldardaǵydai kúiretti[3]:

Shirek ǵasyr boiy ósýdiń ornyna eki esedei tómendegen kórsetkishter memlekettiń aýyl sharýashylyǵyndaǵy, jalpy agrarlyq-ónerkásiptik keshendegi saiasatynyń múldem jaramsyz ekeniniń aiǵaǵy.Al biraq muny moiyndap, túzeýdiń ornyna bárine kináli halyqtyń jerdi durys paidalanbaýy dep, jerdi jappai jekemenshiktendirip, shet elderge jalǵa berip “durys” paidalandyrmaq.

Alańdamai, tiimdi, kútip paidalaný úshin jer eki urpaqtyń eńbek ómirine – 49 jylǵa deiin jalǵa berilip, ony jalǵastyrýǵa, kepilge qoiýǵa (iaǵni osylaisha satýǵa) ruhsat etilgen. Sonda da jerdi oidaǵydai paidalanbasa memleket qaitaryp alyp, tiimdi paidalanýshyǵa bere alady. Sondyqtan jalger múmkindigi jetkenshe durys paidalanýǵa tyrysyp, tiimdi jerlerdi jekemenshiktendirmei-aq jaqsy igergen. Menshik iesi bolsa jerdi paidalaný, paidalanbaýdy ózi sheship, jerdi tikelei alyp-satyp, “spekýlianttyq” paida tapqany bylai tursyn, tipti keleńsizdikke barsa da odan jerdi qaitaryp alý múmkin emes derliktei. Sonymen jekemenshiktik jalgerlikke  qaraǵanda  jerdi  tiimdi paidalandyrady deý, budan beter toqyraýǵa jeteleitin óreskel jańylys.

Qazirgi kezde kim bolsa da esesi qaitatyn deńgeige deiin ǵana jerdi igerip, kútip, úzdik tásilderdi qoldana ónim óndirýde. Biraq ol halyqty asyrap, ónerkásipti qamtamasyz etýge jetkiliksiz. Jetkilikti óndirý úshin sharýalardy jetkilikti qoldaý kerek. Muny sheshetin qarjy kózderi – birinshi rettegi jer rentasy latifýndisterge qymqyrttyrylǵan, jer asty bailyǵynan túsken tabys ta jer ústine buiyrmai, alkogol óndirýde árkimniń jemtigi etilgen.

Qajetimizden tysqary jer bos jatpasyn, eksporttaimyz dep ózin-ózi ótemeitin ónimdi sýbsidiialap óndirip, basqa elderdi asyraýǵa da bolmaidy. “Bos jatyr” deýdiń ózi aǵattyq, ol dem ala tyńaiyp jatqan jer, ásirese shamaly demesek. Alaida mundai jerdi de jatjurttyqtarǵa paidalanýǵa berýge bolmaidy. Aitalyq qytailyqtar túpki armany – qazaq elin iemdenýge negiz salý úshin tiimsiz bolsa da qarjyny aiamai tógip, “ózderiniń qazaqstandaǵy agroónerkásibin” qonystarymen qosa damytary anyq. Sosyn bizdi ózderine batyraq etip, jumyssyzǵa ainaldyryp, jerimizden aiyryldyryp, masqara ete bul ómirden ótkizýge baǵyttaidy; qytailyq, úndilik, pákstandyq t.b. sipattaǵy jiender – “qazaqstandyq ulttyń” jas býyndary qaptap boi kóterip, naǵyz qazaqstandyqtardy yǵystyryp, elimizdiń jańa iesine ainalary sózsiz. Jatjurttardyń keibir toby jerimizdiń sólin soryp, ólekse de etedi. Eger muqtaj elder ónimge tapsyrys berip, qarjylandyryp, kóterińkileý baǵasyna shydasa, nemese bazar baǵasy kóterilse qoldanystaǵy, “demalystaǵy” jerlerdi qarqyndy paidalana bastaýǵa daiyn bolýymyz kerek.

Jer Jaratqannyń halqymyzǵa mápelep paidalanyp, ósip-ónip, kelesi urpaqqa jetkizýge bergen AMANATy. Sondyqtan jer taǵdyryn bilik túgil, barsha halyq referendým arqyly sheshýge quqyqty emes[4]. Bizdi máńgi etetin jerimiz.

Osylai bolsada múddeliler yqtiiarshylyqtyń saldaryn yqtiiarshyldyqpen “túzeimiz” dep, taiynsyz parlamentti sairandaýǵa  jiberip, Jer komissiiasy arqyly yqtiiarshyldyqty bóspe sózge ainaldyra aqtap, “moiyndatý” úshin “qarańǵy” halyqqa “túsindirý” naýqanyn júrgizýde. Jáne qatelikti moiyndap, máseleni ádiletti, jańasha sheshýge barynsha kedergi jasaýda. Jer máselesin durys sheshý, agroónerkásibin mesheldendirip, osy daýǵa alyp kelgen top basqaryp, daýryqpanyń alańyna ainalǵan Jer komissiiasynyń qolynan kelmeidi. Ótkeni ol topqa qoldanystaǵy saiasattyń qateligin moiyndaý, ózderiniń túkke turmaityn basqarýshylar ekenin moiyndap, shalqyǵan ómirlerinen aiyrylý degen sóz.

Igere almaidy dep halqymyzdy kemsitip, shet eldikterge, ózimizdi tonap kóterilgen latifýndisterge jerdi tapsyrý, tek baiýdy, imperiianyń quramyna kirip ketsekte menshiktengen jerimizdi saqtasaq degenderdiń jospary ispettes.

Elin súigen erler, óz halqymyzdyń da jerimizdi de tolyq igerip, gúldendire alatynyn biledi, muny júzege asyra alady. Bul týraly jan-jaqty dáleldengen naqty josparlarymyz barshylyq. Sonyń biri, ózińizdiń janyńyzdaǵy Strategiialyq  boljaý jáne josparlaý Agenttigi, Strategiialyq zertteý institýty, AQSh-tyń álemdik ekonomikalyq júielerdi zertteý institýty qoldap, aýyl sharýashylyǵynan qoldana bastaý kerek degen usynysy muraǵatyńyzda 2002 jyldan beri “asa qupiia” degen tańbamen tyǵýly jatyr.

Qurmetti Nursultan Ábishuly!

  1. agrarlyq-ónerkásiptik keshenniń ajyralmas bóligi – jer máselesin keshenniń hal-jaǵdaiymen birge zerdeletip, qalyptasqan jaǵdaidy eskere otyryp ózara bailanysqan, shynaiy baǵdarlama jasatyp, ony júzege asyrýǵa bas bolýyńyzdy;
  1. baǵdarlamany patriottyq ustanymdaǵy, agroónerkásipte eńbek etken, eńbek etýshi, salany órkendetýdi zaman talabyna sai ǵylymi negizde sheshýge beiim, oryn alǵan yqtiiarshylyqtarǵa qatysy, máseleni sheshýge teris yqpal eter jeke múddesi joq maman, oqymysty, basshylardan turatyn topqa tapsyryp, oryndaýyna qajetti jaǵdai jasatýyńyzdy;
  1. jańa baǵdarlama jasalyp, bekitilip, iske qosylǵansha Jer kodeksiniń jekelegen baptaryna jariialaǵan moratoridiń merzimin uzartyp, Jer komissiiasyn taratýyńyzdy, ÓTINEMIZ.

Qoǵamdaǵy qobaljýdy, quldyraýdyń shegine jetken aýyl sharýashylyǵy men shielenisken jer máselesin órshitpeý úshin bul úndeýge mán berip, naqty sharalar qoldanarsyz degen nietpen:

Ermentai SULTANMURAT – akademik, “Túrik Halyqtarynyń Dúniejúzilik Assambleiasy” halyqaralyq uimynyń tóraǵasy,  Birikken Ulttar Uiymynyń janyndaǵy “Myńjyldyq”  forýmynyń Ortalyq Aziia men Kavkaz elderi boiynsha eks-úilestirýshisi, Kembridj halyqaralyq ortalyǵynyń  “21 ǵasyrdyń asa kórnekti ǵalymy” ataǵynyń iegeri, “Halyqtyq  kapitalizmniń qazaqstandyq nusqasy” baǵdarlamasynyń avtory, 1965 jyldan aýyl sharýashylyǵyń eńbekkeri

[1] Ázirbaijannyń memleket qairatkeri – “Túrik Halyqtarynyń Dúniejúzilik Assambleiasy” halyqaralyq uimynyń áriptesi.

[2] geografiia, tabiǵat, aýa raiy, salany, sharýany  júrgizý, adamdardyń jan dúniesi, oilaý júiesi siiaqty.

[3] KSRO men Qazaqstan respýblikasynyń resmi statistikalyq málimetteri.

[4] Batys demokratiiasynyń “apiyn” ekenin, Gitlerdiń ózi sailaýda sailanǵanyn, bizdiń “halyq” biliktiń usynysyna júz paiyz daýys berýge daǵdylanǵanyn da umytýǵa bolmaidy.

Ult portaly