Ulttyq qundylyqtar júiesi bir arynda toǵysqan, san ǵasyrlyq tarihy, kemel mádenieti, ózine tán ulttyq tili, dini, salt-dástúri, óneri bar qazaq halqy –Uly halyq. Tilimiz – qazaq, dinimiz – Hanafi mazhabyndaǵy islam sonymen qatar shariǵat pen turmystyq jaǵdaiǵa ikemdelgen shapan, sáýkele, bórik, qamzol, kimeshek, mási siiaqty sán-saltanaty jarasqan ulttyq kiimimiz bar. Ulttyq kiimniń barsha symbaty men oiý-órneginde, árbir áshekeiinde halqymyzdyń tarihynyń, jan dúniesiniń qaitalanbas kórinisi bar. Ol – bizdiń ulttyq mádenietimiz.
Qazaqtyń ulttyq kiimderi – ultymyzdyń rýhani qundylyqtarynyń ainasy, onyń árbir kiiminde beinelengen oiý-órnek ulttyń shejiresi ispetti. Halqymyzdyń bai aýyz ádebieti úlgilerinde, epostyq jyrlarda sýretteletin árbir qazaq qyzynyń sulýlyǵy onyń ulttyq kiimderinen de kórinip otyrǵan. Máselen, Qyz Jibek, Baian sulý, Aqjúnis, odan bergi jazba ádebietterde sýretteletin Aqbilek, Kúnikei, Toǵjan t.b. qazaq qyzdarynyń sulýlyǵy olardyń ulttyq, jarasymdy kiim úlgilerinen de kórinis tapty. Demek arǵy-bergi aýyz ádebietimizde, odan bergi jazba ádebiet úlgilerinde, jalpy mádenietimiz ben ulttyq tarihymyzda búgingi kúnniń ózekti máselesine ainalǵan «hijab kiiý» nemese qazaq qyzynyń hijab kigendigi týraly eshqandai derek joq. Iaǵni, «hijab» bizdiń ulttyq kiimimiz de, ulttyq qundylyǵymyz da emes.
Negizi hijab sóziniń túp tórkini arab halqynyń sózdik qoryna tán. Onyń maǵynasy qorshaý, búrkeý, shymyldyq, perde, dalda, jamylǵy degendi bildiredi.
Ǵasyrlar boiy islam dinin ustanǵan halqymyz eshqashan hijab kiip, oranbaǵan. Qazaq qyzy burymyn bos qoiyp, erlermen qatar atqa minip elin, jerin jaýdan qorǵaǵan. Buǵan tarih paraqtaryndaǵy batyr qyzdar beinesi aiǵaq. Saqtardyń patshasy bolǵan Tomiristen bastap, Qabanbaidyń jary bolǵan – Gaýhar batyr, Abylai hannyń jaý tylyndaǵy barlaýshylarynyń basshysy bolǵan – Aibike batyr, Kenesary hannyń qaryndasy – Bopai hanshaiym, Uly Otan soǵysynda elimizdi qorǵaǵan Mánshúk pen Áliia, jeltoqsan oqiǵasynda táýelsizdik jolynda jan pida etken Lázzat Asanova men Sábirasyndy qaisar qazaqtyń qyzdary jigit-aǵasymen qatar Otanymyz úshin, qazaqtyń namysy úshin esh jasymastan qoldaryna qarý alǵan.
Demek, bet-júzin búrkenip jabý, halqymyzdyń qundylyǵyna jat qubylys. Ol arab halqynyń dástúrli kiimi, onyń óziqatań tabiǵat jaǵdaiyna bailanysty áiel adamdardy qoiyp, er adamdar da uzyn kiim kiip, betin búrkegen.
Qazaq eshqashanda besikten beli shyqpaǵan qyz balaǵa oramal taqpaǵan. Qyz balany erkeletip, jat jurttyq dep erekshe qadirlep, tórinen oryn bergen. Ras, halqymyzda oramal tartý úrdisi bar. Qazaqta oramaldy qyz bala kelin bolyp, bosaǵa attaǵannan keiin taqqan. Oramal – turmysqa shyqqandyqtyń belgisi. Jan tazalyǵy men qatar tán tazalyǵyna erekshe mán bergen halqymyz as ázirleý barysyndaǵy shashtyń tamaqqa túsip ketpesi úshin, úi sharýasyna ikemdelgen, sonymen qatar nanym-senimi berik halqymyz kelinin til-kózden saqtaý úshin oramal taqqyzǵan.
Al búgingi tańda qazaqtyń qara domalaqtarynyń arasynda tendentsiia alyp otyrǵan «hijab» – bul úlken másele. Eger túitkilin tappasaq, saldarynan halyqtyń sanasyna, mádenietine, bolmysyna bóten ózge ulttyń dástúri etene enip, sińe bermek. Nátijesinde ulttyq mentalitet pen halyqtyń birligine nuqsan kelmek.
Sebebi bul másele tóńireginde qoǵamdaǵy pikir ekiudai kúide. Keiingi kezde daýly ári túiini tarqatylmai turǵan taqyryptyń biri bolyp otyrǵany barshaǵa málim.
Qalyń elim, qazaǵym, qairan jurtym,
Ustarasyz aýzyńa tústi murtyń.
Jaqsy menen jamandy aiyrmadyń,
Biri qan, biri mai bop endi eki urtyń – dep Abai atamyz aitqandai, jaqsy menen jamandy, ózimizdiń jáne ózgeniń dástúrin ajyrata bileiik. Hijab ol ózge halyqtyń dástúrli kiimi, keibir islamdy qabyldaǵandar, sonymen qatar mádenietin de birge úirenip sony din dep uǵynady. Imandylyq kiimde emes, júrekte bolýy qajet.
Basty másele ózimizdiń ulttyq qundylyqtarymyzdy, dástúrimizdi saqtap, bolashaqqa amanat etý. Eger qundylyǵymyz joiylatyn bolsa, ol bizdiń ultshyldyǵymyzǵa, birligimizge balta shabylyp, sondai-aq óziniń tarihy men mádenietinen ada bolashaq urpaqtyń paida bolýyna alyp kelmek.
Birlik joq, bereke joq, shyn peiil joq,
Sapyryldy bailyǵyń, baqqan jylqyń.
Basta mi, qolda malǵa talas qylǵan,
Kúsh synasqan kúndestik buzdy-aý shyrqyn – eger birligimizge nuqsan kelse, ol memleketimizge qaýip tónýi múmkin degen sóz emes pe?!
Qasietti Quranda aitylǵandai Jaratýshy Alla pendelerin ulttarǵa bólip jaratýynyń syry – olar bir birine uqsasyn dep emes, kerisinshe birin-biri tanysyn degendi meńzemei me? Endeshe áýbastaǵy bolmysymyzdan airylmai, ǵasyrlar boiy qalyptasqan qazaqy dástúrimizdiustanaiyq.
Áigerim Imanbaeva,
Qazaqstan Respýblikasy Din isteri jáne
azamattyq qoǵam ministrligi
Din isteri komiteti
Mádenietter men dinderdiń
halyqaralyq ortalyǵynyń aǵa sarapshysy
Ult portaly